Kazım Çapacı : Salep

BİR FİNCAN SICAK SALEP İÇMEYE NE DERSİNİZ?

Uzun, soğuk kış akşamlarında hele. Üzerine de bolca tarçın.

İçmeden önce salebin neden yapıldığını bilip bilmediğinizi sormalıyız kendimize.

Çok nadide bir çiçeğimiz var. Ailesinin adı : Salepgiller (Orchidaceae). Dünyada 20 bin, Türkiye’de 150 civarında türü var.

Ne yazık ki bu harika çiçeklerin soyu tükenmek üzere. Neden mi? Osmanlı’dan beri süregelen bir gelenek yüzünden. Orkidelerin yumruları kurutulup toz haline getiriliyor ve sütle karıştırılıp pişirilerek, o severek tüketilen “salep” haline geliyor.

Orkide toplayıcılar girdikleri alanlarda tek yumru bırakmamacasına topluyorlar orkideleri. Bir sonraki yıl nesillerini sürdürecek tek yumru bile kalmadığı için nesilleri hızla tükeniyor. Orkideler iki yumruya sahipler. Toplarken yumrulardan birini alıp, diğerini toprakta bıraksalar bile bu güzel çiçeklerin korunmasına büyük katkı sağlayabilirler. Oysa arazide benim de zaman zaman karşılaştığım toplayıcıların hiçbiri ne yazık ki bu konudan habersiz, umursamaz.

Ne yapabilir ki dediğinizi duyar gibiyim. Pek de zor değil. Ben çok uzun yıllardır hiç salep içmedim. Arz-talep doğrultusunda kimse içmezse, orkide yumrularının toplanması da azalacaktır. Denizyıldızı öyküsünde olduğu gibi, en azından benim yüzümden bir orkide yumrusu daha topraktan koparılmamış olacak. Kültürde üretmek zahmetli, çok daha pahalıya mal oluyor. Çok da başarılı değil. Bu nedenle biz tükettikçe, onlar da toplamaya devam edecekler.

Annemin “un salebi” tarifini vereyim ben size. Deneyin, çok seveceksiniz. Bir yemek kaşığı una bir litre sütü yedirerek karıştırın. 2 yemek kaşığı şeker ekleyin. Kaynamaya başladıktan sonra 2 dk daha pişirin. Üzerine bolca tarçın ekleyerek keyifle için. Üflemeyi unutmayın ama J

Kötü bir haberim daha var sizlere: Maraş dondurması. Ne yazık ki Maraş dondurmasında da kıvam arttırıcı olarak kullanılıyor bu güzel çiçeklerin yumruları. Önemli bir tüketim kaynağı da bu. Bu konuda da bize düşen, salep yerine diğer kıvam arttırıcıları kullanan dondurmaları yeğlemek. Dondurmanın içindekiler yazısına göz atıvermek yeterli bunun için de.

Ya sevdiklerimize armağan ettiğimiz o güzel orkidelere ne demeli. Onların hemen hepsi seralarda yetiştirilen tropik orkide türleri. Bu nedenle sevdiklerimize rahatça armağan edebiliriz. Gerçi bir demet nergis ya da kıpkırmızı bir güle yeğlemem ben hiçbirini onların da.

Sevgiyle,

Kazım ÇAPACI