Kazım Çapacı : Sumrular

SUMRULAR

Sumru nedir bilir misiniz?

Güzel kızların adıdır Sumru. Tanıdığım Sumru'ların hepsi de pek güzellerdi doğrusu. Adıyla mütenasip dedikleri bu olsa gerek (kızlarımın birinin adını Sumru koymalıymışım J

Sumru çok güzel bir de kuşun adıdır. Eskiden bu kuşlara, çatalkuyrukları nedeniyle kırlangıçları andırdıkları için "Deniz Kırlangıcı" denirdi. "Sumru" ise, sayın Tansu Gürpınar'ın güzel dilimize kazandırdığı kuş adlarından biridir. O da Sumru adındaki bir arkadaşın adını bu adını vermiş bu zarif kuşlara. Düşünsenize, Sumru Hanım için ne kadar gurur verici bir şey bu.

Pek çok insan bu güzelleri görmüştür ne olduklarını bilmeden. Ama farkındalığımız yeterince gelişmediği için, insanların çoğu için bu güzeller "martı" dır. Oysa biraz dikkat edildiğinde pek çok özellikleriyle martılardan çok farklı, zarif kuşlar oldukları kolayca

fark edilir.

Sumruların çoğu deniz kuşlarındandır: Deniz sumruları. Bu grubun içine sumru, küçük sumru, hazar sumrusu, kara gagalı sumru, gülen sumru ve tepeli sumru girer. Bataklık sumruları ikinci grubu oluşturur. Bu gruba kara sumru, ak kanatlı sumru ve bıyıklı sumru girer. İç sular ve bataklıklarda yaşarlar.

Sumrular ilkbahar başlarında ülkemize gelir, yaz boyunca yavrularını büyütür ve sonbaharda gelecek yıl yeniden gelmek üzere bize hoşça kal derler.

Sumruları tüm kıyılarda ve iç sularda gözleyebilirsiniz. Onları avlanırken izlemek ise ayrı bir keyiftir. Deniz sumruları genellikle, hızla kanat çırparken havada asılı kalırlar, başlarını aşağı eğerek avlarını gözlerler ve hızla aşağıya dalarak avlanırlar. Kelimenin tam anlamıyla taş gibi düşerler o sırada suya. Bataklık sumruları ise genellikle suya paralel olarak alçaktan uçarlar ve gagalarıyla bir yudum su içercesine zarif bir şekilde sudaki omurgasızları avlar; nadiren dalarlar.

Genellikle kalabalık koloniler halinde, adacıklarda ürerler. Pek çok kıyıdaki küçük adacıklar, dalyanlar, sazlıklarda kuluçkaya yatarlar. Yavruları anne ve baba birlikte beslerler.

SUMRU

Sumru (Sterna hirundo). Boyu 35 cm, kanat açıklığı 80 cm'dir. Ülkemizde en yaygın ve çok sayıda görülen sumru türüdür. Gagası koyu turuncu-kırmızımsı, gaga ucu genellikle siyah, bacakları kırmızıdır. Dalarken hafif bir şekilde aniden yükselir, ardından hızla tamamen suya dalar. Ülkemizde yaz ziyaretçisidir; ilkbahar aylarında gelir, yazın üredikten sonra sonbaharda aramızdan ayrılır.

KÜÇÜK SUMRU

Küçük Sumru (Sterna albifrons). 23 cm boyu, 53 cm kanat açıklığıyla ülkemizdeki en küçük sumrudur. Sıkça havada asılı kalır. Çok hızla kanat çırpar. Gagası ve bacakları sarı renklidir (gagası kışın siyahlaşır). Alnı beyazdır (bilimsel adını da buradan alır: Ak Alınlı Sumru). Ülkemizde yaz ziyaretçisidir.

HAZAR SUMRUSU

Hazar Sumrusu (Sterna caspia). en büyük sumrudur. Boyu 53 cm, kanat açıklığı 135 cm'dir. Havuca benzeyen kocaman gagasıyla kolayca tanıyabilirsiniz. Siyah tepesi, kocaman, havuç rengindeki gagası, siyah bacakları, yavaş ve devamlı kanat çırpışıyla kolaylıkla ayrılır. Yaz aylarında deniz kıyıları ve iç sularda, tek başına ya da koloniler halinde ürer; kış aylarında deniz kıyıları ve dalyanlarda görülebilir. Pes ve keskin bir sesi vardır: 'kraa-cak'.

KARA GAGALI SUMRU

Kara Gagalı Sumru (Sterna sandvicensis). Boyu 41 cm, kanat açıklığı 92 cm'dir. Uzun, siyah gagasının ucu sarıdır. Koloniler halinde adacıklar ve kumlu kıyılarda ürer. Ülkemizde kışlar.

GÜLEN SUMRU

Gülen Sumru (Gelocheliden nilotica). Boyu 38 cm, kanat açıklığı 95 cm. Kara gagalı sumruya benzer. Gagası daha kısa ve kalındır; kuyruğu daha az çatallıdır. Uzun bacakları siyah renklidir. Üreme döneminde genellikle sudan uzak yerlerde böcek avlarken görülür.

TEPELİ SUMRU

Tepeli Sumru (Sterna bengalensis). Boyu 41 cm, kanat açıklığı 92 cm'dir. Uzun gagası turuncumsu sarı renklidir. Tepesi ensesine doğru hafifçe kabarıktır. Ülkemizde rastlantısal konuktur (bildiğim kadarıyla bu tür şimdiye dek Türkiye'de fotoğraflanmamıştır).

KARA SUMRU

Kara Sumru (Chidonias niger). Boyu 23 cm, kanat açıklığı 66 cm'dir. Ülkemizde yaz ziyaretçisidir. İç sularda, göç sırasında kıyı kesimlerde görülür. Koloniler halinde bataklıklar ve dalyanlarda ürer. Kışın göğsünün iki yanındaki siyah ayırımında kolaylık sağlar. Yaz giysisinde gövdesi siyah, kanat altı grimsidir.

AK KANATLI SUMRU

Ak Kanatlı Sumru (Chidonias leucopterus). Boyu 22 cm, kanat açıklığı 65 cm'dir. Ülkemizde yaz ziyaretçisidir. Yaz giysisinde gövdesi siyah, kanat altı ön kısmı siyah, arka kısmı gridir. Koloniler halinde bataklıklar ve dalyanlarda ürer. Kış giysisinde göğüs kenar lekelerinin olmamasıyla kara sumrudan ayrılır.

BIYIKLI SUMRU

Bıyıklı Sumru (Chidonias hybridus). Boyu 25 cm, kanat açıklığı 73 cm'dir. Genellikle yaz ziyaretçisidir; ülkemizde nadiren kışlar. Diğer bataklık sumrularından daha geniş kanatlı, çatal kuyruklu, uzun bacaklı ve kalın gagalıdır. Su yüzeyinden beslenme yanı sıra, dalarak da beslenir. Koloniler halinde göller ve bataklıklarda ürer.

Martı dediğimiz kuşların da aslında pek çok farklı türü olduğunu bir sonraki yazımıza bırakalım. O zamana dek gözleriniz sumrularımızda olsun.

İyi tatiller...

Kazım ÇAPACI

Kaynaklar: 

Türkiye ve Ortadoğunun Kuşları

http://www.idefix.com/kitap/tanim.asp?sid=CPORZO6HJ6XDEFBUY801

Kuş Gözlemcisinin Cep Kitabı

http://www.idefix.com/kitap/tanim.asp?sid=UB4LXSL9MG5G12BSECKW