BLATTOPTERA - HAMAMBÖCEKLERİ

Kazım Çapacı

Ana Sayfa

Kuşlar-I

Kuşlar-II

Memeliler

Taksonomi

Çiçekler

Kitaplar

Kuşlar Hakkında

Kuş Adları Derlemesi

Kuş Gözlemciler

Türkiye’nin Kuşları

Kazım Çapacı

Türkiye Kuş Pulları

Kızlarım

Böcekler

Birgünsinekleri

Pervaneler

Çekirgeler

Kulağakaçanlar

Peygamberdeveleri

Yarımkanatlılar

Eşkanatlılar

Kınkanatlılar

Zarkanatlılar

Sinirkanatlılar

Pireler

Sinekler

Kelebekler

Güveler

Örümcekler

Kırkayaklar

Yumuşakçalar

Hamamböcekleri

Tespihböcekleri

Yarasa

Fotoğrafların büyük hali için üzerlerine tıklayınız.

 

Sınıf

Insecta

13. Takım

Blattoptera (=Blattariae) – Hamamböcekleri (28 f, 3500 t)

 

Buzul devrinde yaşayan insanların konutlarında bulunmaları, bu grubun belki de insanlar tarafından iyi tanınan en eski hayvanlar olduğunu göstermektedir. Blatta, Latince ışıktan kaçan demektir.

Tanımlanmaları: Büyük kısmı ormanlarla kaplı tropiklerde bulunan 3500 kadar türden oluşmuştur. Kutuplara doğru gidildikçe tür sayısı azalır. Kurak yerlerde bu azalma daha fazladır. Güney Amerika, tür bakımından çok zengindir,; birçok endemik grubu içerir.

Tümünde vücut üstten basık ve oval şekillidir. Renkleri kahverengiden siyaha kadar değişir. Büyüklükleri 2 mm ile 10 cm arasında değişir. Birçoğunda dişiler kanatsızdır. Hepsi gececidir. Gündüzleri çatlaklarda, yarıklarda ve cisimlerin altında geçirirler. Basık vücutları, bu saklanmaya bir uyumdur.

Başın iki yanında, böbrek şeklinde, erkeklerde 3000, dişilerde 2000 basit gözden oluşmuş bir petekgöz bulunur. Cisimleri şekil olarak görmeleri büyük olasılıkla olanaksızdır, sadece ışık şiddetini ayırt etmeye yarar. Kural olarak iki petek gözün arasında ve antenlerin bağlanma yerinin üzerinde iki noktagöz vardır. İki gözün arasında, çoğunlukla vücudu aşan, iplik şeklinde ve eşit segmentlerden oluşmuş bir çift anten vardır. Özellikle karanlığa uyum yapanlarda antenler çok uzundur. Antenlerin devamlı olarak hareket ettirilmesi ve sık sık yere değdirilmesiyle besin hakkında bilgi alınır. Nem ve negatif fototaksi de antenler tarafından algılanır.

Ağız parçaları ısırıcı, çiğneyicidir. Ağız parçaları tatma ve koklama almaçlarıyla donatılmıştır. Yenilebilecek her şeyi yerler.

Genellikle ince, uzun yapıda olan 3 çift bacak, önden arkaya gittikçe boy olarak uzar. Farklı şekillerde dikenler taşırlar. Son segment bir çift tırnak taşır. 25 oC de saniyede 75 cm koşabilirler. Sıçrama sırasında sırtüstü de düşebilirler.

Genellikle kirli yerlerde dolaştıklarından, kirlenen antenlerini ön ayaklarının yardımıyla ağıza getirir ve temizlerler.

Omnivor olduklarından her türlü besini yerler. İnsan dışkısını da yediklerinden dolayı birçok zararlı mikroorganizmaların yayılmasına neden olurlar. Tüberküloz, tifo, cüzzam, dizanteri mikroplarını taşıdıkları bilinmektedir. Bu mikroorganizmalar, bu hayvanların barsaklarında uzun süre canlı kalabilirler. Ara konakçı olarak ta büyük zararları vardır. Doğada serbest yaşayanların zararları şimdiye dek saptanmamıştır. Ancak ev ve çalışma yerlerinde yaşayanlar dünyanın başına beladır. Gerek beslenmelerinden dolayı ortaya çıkan zararlar, gerekse besinleri kirletmelerinden dolayı sağlıkla ilgili sorunlar, özellikle kaloriferli yapılar çoğaldıktan sonra çok artmıştır.

Kontrolleri çok zordur. Bir konut ya da işyerinin dezenfekte edilmesi soruna çözüm getirmez. Birkaç gün sonra bakkaldan ya da komşudan yeniden gelmesi kaçınılmazdır. Yiyecekler açıkta bırakılmamalı, artık maddeler kapalı yerlerde tutulmalı, bu artıklara %50’lik sodyum florit serpilmelidir. Asit borik emdirilmiş ekmek ve kepek, bu hayvanları kısmen öldüreceği için çoğalmalarını sınırlar. En etkin savaşım fosfor gazı veren tablerler kullanarak dezenfekte etmektir. Havalandırma sistemlerinden komşulara da kolayca sızabileceğinden çok dikkatli olunması zorunludur; en ufak dikkatsizlik ölümle sonuçlanabilir. Günümüzde daha çok organik fosforlu ve sentetik piretrin grubu insektisitler ayrı ayrı ya da birlikte kullanılmaktadır. Ancak tüm bu ilaçlar solunumla ya da besinlerle vücudumuza alındıklarından ve ter ya da böbreklerle dışarı atılmadıklarından, özellikle karaciğer hasarına neden olmaktadırlar. Bu nedenle ilaç kullanmaktan olanaklar dahilinde kaçınılmalıdır.

 

 

3919

3922

3923

3930

3932

 

 

 

Tanımlamalardaki yardımlarından dolayı Peligom’a ve kitabındaki çok değerli bilgileri kullanmama izin veren sayın Prof. Dr. Ali Demirsoy’a çok teşekkür ederim.

 

Copyright

Kazım Çapacı ©

Fotoğrafların her hakkı saklıdır.

Sitedeki fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması "5846 sayılı Fikir  ve Sanat Eserleri Yasası" na göre suçtur.

İletişim : kazim.capaci@ege.edu.tr

 

Kaynaklar

1.       Demirsoy Ali, Yaşamın Temel Kuralları – Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II / Kısım II, 9. Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.