|
BLATTOPTERA - HAMAMBÖCEKLERİ Kazım
Çapacı |
|
Kitaplar |
||||||
|
Fotoğrafların
büyük hali için üzerlerine tıklayınız. |
||||||
|
Sınıf |
Insecta |
||||
|
13. Takım |
Blattoptera
(=Blattariae) – Hamamböcekleri ( |
||||
|
|
Buzul devrinde
yaşayan insanların konutlarında bulunmaları, bu grubun belki
de insanlar tarafından iyi tanınan en eski hayvanlar olduğunu
göstermektedir. Blatta, Latince ışıktan kaçan demektir. Tanımlanmaları: Büyük
kısmı ormanlarla kaplı tropiklerde bulunan 3500 kadar türden
oluşmuştur. Kutuplara doğru gidildikçe tür sayısı
azalır. Kurak yerlerde bu azalma daha fazladır. Güney Amerika, tür
bakımından çok zengindir,; birçok endemik grubu içerir. Tümünde vücut
üstten basık ve oval şekillidir. Renkleri kahverengiden siyaha
kadar değişir. Büyüklükleri Başın
iki yanında, böbrek şeklinde, erkeklerde 3000, dişilerde 2000
basit gözden oluşmuş bir petekgöz bulunur. Cisimleri şekil
olarak görmeleri büyük olasılıkla olanaksızdır, sadece
ışık şiddetini ayırt etmeye yarar. Kural olarak iki
petek gözün arasında ve antenlerin bağlanma yerinin üzerinde iki
noktagöz vardır. İki gözün arasında, çoğunlukla vücudu
aşan, iplik şeklinde ve eşit segmentlerden oluşmuş
bir çift anten vardır. Özellikle karanlığa uyum yapanlarda
antenler çok uzundur. Antenlerin devamlı olarak hareket ettirilmesi ve
sık sık yere değdirilmesiyle besin hakkında bilgi
alınır. Nem ve negatif fototaksi de antenler tarafından
algılanır. Ağız
parçaları ısırıcı, çiğneyicidir. Ağız
parçaları tatma ve koklama almaçlarıyla
donatılmıştır. Yenilebilecek her şeyi yerler. Genellikle
ince, uzun yapıda olan 3 çift bacak, önden arkaya gittikçe boy olarak
uzar. Farklı şekillerde dikenler taşırlar. Son segment
bir çift tırnak taşır. 25 oC de saniyede Genellikle
kirli yerlerde dolaştıklarından, kirlenen antenlerini ön
ayaklarının yardımıyla ağıza getirir ve
temizlerler. Omnivor
olduklarından her türlü besini yerler. İnsan
dışkısını da yediklerinden dolayı birçok
zararlı mikroorganizmaların yayılmasına neden olurlar.
Tüberküloz, tifo, cüzzam, dizanteri mikroplarını
taşıdıkları bilinmektedir. Bu mikroorganizmalar, bu
hayvanların barsaklarında uzun süre canlı kalabilirler. Ara
konakçı olarak ta büyük zararları vardır. Doğada serbest
yaşayanların zararları şimdiye dek saptanmamıştır.
Ancak ev ve çalışma yerlerinde yaşayanlar dünyanın
başına beladır. Gerek beslenmelerinden dolayı ortaya
çıkan zararlar, gerekse besinleri kirletmelerinden dolayı
sağlıkla ilgili sorunlar, özellikle kaloriferli yapılar
çoğaldıktan sonra çok artmıştır. Kontrolleri
çok zordur. Bir konut ya da işyerinin dezenfekte edilmesi soruna çözüm
getirmez. Birkaç gün sonra bakkaldan ya da komşudan yeniden gelmesi
kaçınılmazdır. Yiyecekler açıkta
bırakılmamalı, artık maddeler kapalı yerlerde
tutulmalı, bu artıklara %50’lik sodyum florit serpilmelidir. Asit
borik emdirilmiş ekmek ve kepek, bu hayvanları kısmen
öldüreceği için çoğalmalarını sınırlar. En
etkin savaşım fosfor gazı veren tablerler kullanarak
dezenfekte etmektir. Havalandırma sistemlerinden komşulara da
kolayca sızabileceğinden çok dikkatli olunması zorunludur; en
ufak dikkatsizlik ölümle sonuçlanabilir. Günümüzde daha çok organik fosforlu
ve sentetik piretrin grubu insektisitler ayrı ayrı ya da birlikte
kullanılmaktadır. Ancak tüm bu ilaçlar solunumla ya da besinlerle
vücudumuza alındıklarından ve ter ya da böbreklerle
dışarı atılmadıklarından, özellikle
karaciğer hasarına neden olmaktadırlar. Bu nedenle ilaç
kullanmaktan olanaklar dahilinde kaçınılmalıdır. |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3919 |
3922 |
3923 |
3930 |
3932 |
Tanımlamalardaki
yardımlarından dolayı Peligom’a ve kitabındaki çok
değerli bilgileri kullanmama izin veren sayın Prof. Dr. Ali
Demirsoy’a çok teşekkür ederim.
Copyright
Kazım Çapacı ©
Fotoğrafların her hakkı saklıdır.
Sitedeki
fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve
kullanılması "5846 sayılı Fikir ve Sanat
Eserleri Yasası" na göre suçtur.
İletişim
:
kazim.capaci@ege.edu.tr
Kaynaklar
1. Demirsoy Ali, Yaşamın Temel Kuralları –
Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II / Kısım II, 9.
Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.