|
ÇEKİRGELER – SALTATORIA = ORTHOPTERA Kazım
Çapacı |
||||||
|
Kitaplar |
||||||
|
Fotoğrafların
büyük hali için üzerlerine tıklayınız. |
||||||
|
Çekirge : I.
Düz kanatlılar (Orthoptera)
takımından Ensifera ve Caelifera alt takımlarının
sıçrayıcı üyelerinin genel adı. II.
Bursa İli’nin Osmangazi İlçesi’ne
bağlı bir semt J . |
||||
|
Arhropoda
» Hexapoda » Insecta » Pterygota » Neoptera »
Exopterygota » Orthopteroidea » Orthoptera |
||||
|
INSECTA 10. TAKIM – SALTATORIA = Çayır ve
Çalıçekirgeleri 1.
Alttakım – Ensifera = Uzunantenli Çekirgeler 2. Alttakım –
Caelifera = Kısaantenli Çekirgeler |
||||
|
1. ALTTAKIM -
ENSİFERA – UZUN ANTENLİ ÇEKİRGELER (3 üf, 7000 t) Kıl
şeklinde, en az 30 segmentten oluşmuş antenleri, her zaman
vücutlarından daha uzundur. Ses çıkarma organları üst
kanatlarının altındadır. 1. Üst fam.
Grylloidae (2000 t) : Gryllidae (Cırcırlar) ve Gryllotalpidae
(Danaburunları) 2. Üst fam.
Gryllacridoidea (1000 t) : Stenopelmatidae, Prophalangopsidae,
Gryllacritidae, Schizodactylidae, Rahaphidophoridae 3. Üst fam.
Tettigonioidea = Çayır çekirgeleri (1 f – Tettigoniidae- 19 af, 2000 t) |
||||
|
Eupholidoptera, erkeği...çoğu Anadolu ve Ege
adalarına endemiktir... |
||||
|
|
|
|
|
|
|
6300d |
6301 |
6303 |
6308d |
6309 |
|
|
|
|
|
|
|
6310 |
6314d |
6319d |
6320 |
6321 |
|
|
|
|
|
|
|
6324 |
6333 |
6334 |
6340 |
6339 |
|
|
|
|
|
|
|
6370 |
6371 |
6372 |
6373 |
6373c |
|
|
|
|
|
|
|
6374 |
6374c |
6375 |
6375c |
6376 |
|
|
|
|
|
|
|
6377 |
6378d |
6379 |
6380 |
6380c |
|
|
|
|
|
|
|
6381 |
6382 |
6384d |
6386d |
6387 |
|
Parapoecilimon antalyensis ? |
||||
|
|
|
|
|
|
|
7186 |
7191 |
7194 |
7200 |
7201 |
|
|
|
|
|
|
|
7203 |
7203c |
7216 |
7217 |
7227 |
|
|
|
|
|
|
|
7222 |
7220 |
7232 |
7230 |
7218 |
|
Tylopsis lilifolia (Tettigoniidae) –erkek- |
||||
|
|
|
|
|
|
|
6771 |
6771c |
6772 |
6773 |
6775 |
|
|
|
|
|
|
|
6778 |
6781 |
6783 |
6787 |
6789 |
|
|
|
|
|
|
|
6790 |
6791 |
6795 |
6797 |
6788 |
|
Poecilimon nimfi (Tettigoniidae) –erkek- |
||||
|
|
|
|
|
|
|
3962 |
3963 |
3963c |
|
|
|
Eupholidoptera |
||||
|
|
|
|
|
|
|
1279 |
1553 |
1554 |
1555 |
1555c |
|
|
|
|
|
|
|
1556 |
1556c |
1557 |
1558 |
1558c |
|
|
|
|
|
|
|
1559 |
1559c |
1560 |
1561 |
1563 |
|
|
|
|
|
|
|
1564 |
1565 |
1565c |
1566 |
1567 |
|
|
|
|
|
|
|
1567c |
1568 |
1568c |
1569 |
1570 |
|
|
|
|
|
|
|
1571 |
1571c |
1572 |
1573 |
1573c |
|
|
|
|
|
|
|
1574 |
2215 |
2215c |
2216 |
2216c |
|
|
|
|
|
|
|
2216d |
2217 |
2217c |
2218 |
2220 |
|
|
|
|
|
|
|
2220c |
2221 |
2221c |
2225 |
2225c |
|
|
|
|
|
|
|
2227 |
2227c |
2229 |
2229c |
2230 |
|
|
|
|
|
|
|
2231 |
2233 |
2233c |
2234 |
2234c |
|
|
|
|
|
|
|
2236 |
2236c |
2237 |
2238 |
2238c |
|
|
|
|
|
|
|
4977 |
4978 |
4979 |
4985 |
4985c |
|
|
|
|
|
|
|
4986 |
4990 |
4993 |
4994 |
6388 |
|
|
|
|
|
|
|
6389 |
6390 |
6399 |
6404 |
|
|
Poecilimon hamatus |
||||
|
|
|
|
|
|
|
6418 |
6419 |
6420 |
6421 |
6422 |
|
|
|
|
|
|
|
6425 |
6427 |
6428 |
6430 |
|
|
Decticus nimfi |
||||
|
|
|
|
|
|
|
2742 |
2743 |
|
|
|
|
Poecilimon –dişi- |
||||
|
|
|
|
|
|
|
7276 |
7276c |
7352 |
|
|
|
Acrometopa –dişi- |
||||
|
|
|
|
|
|
|
7870 |
7870c |
7871 |
|
|
|
Tettigonia |
||||
|
|
|
|
|
|
|
7925 |
7926 |
7930 |
7930c |
|
|
|
|
|
|
|
|
7996 |
7998 |
8002 |
|
|
|
Tettigonia nimfi … |
||||
|
|
|
|
|
|
|
2735 |
2736 |
2736c |
2736d |
|
|
|
|
|
|
|
|
2737 |
2754 |
2758 |
|
|
|
… |
||||
|
|
|
|
|
|
|
2767 |
3314 |
3316 |
3323 |
3328 |
|
|
|
|
|
|
|
3556 |
3558 |
3585 |
3586 |
3588 |
|
|
|
|
|
|
|
3590 |
3590c |
3637 |
3638 |
3639 |
|
|
|
|
|
|
|
3640 |
3641 |
3644 |
3644c |
3645 |
|
|
|
|
|
|
|
3704 |
3705 |
3880 |
3922 |
3955 |
|
|
|
|
|
|
|
4316 Eupholidoptera |
4316c Eupholidoptera |
4555 |
4563 |
4565 |
|
|
|
|
|
|
|
4569 |
4578 |
3978 |
4313 |
2726 |
|
|
|
|
|
|
|
6300 |
6308 |
6314 |
6319 |
6322 |
|
|
|
|
|
|
|
6323 |
6329 |
6342 |
6343 |
6346 |
|
|
|
|
|
|
|
6347 |
6347c |
6350 |
6355 |
6362 |
|
|
|
|
|
|
|
6362c |
6367 |
6378 |
6383 |
6384 |
|
|
|
|
|
|
|
1533 |
1536 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6385 |
6386 |
1238 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1937 |
1937d |
1937c |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1575 |
1576 |
1577 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6431 |
6432 |
6436 |
6436c |
6437 |
|
|
|
|
|
|
|
6438 |
6439 |
6442 |
6444 |
6445 |
|
|
|
|
|
|
|
6445c |
6448 |
6451 |
6454 |
6459 |
|
|
|
|
|
|
|
2016 |
2016c |
2016d |
2017 |
2017c |
|
|
|
|
|
|
|
2017d |
2018 |
2018c |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1567d |
1568d |
1569d |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6460 |
6462 |
6463 |
6464 |
6465 |
|
|
|
|
|
|
|
6467 |
6468 |
6469 |
6470 |
6471 |
|
|
|
|
|
|
|
6473 |
6474 |
6475 |
6472 |
6471c |
|
|
|
|
|
|
|
6478 |
6480 |
6482 |
6483 |
6485 |
|
|
|
|
|
|
|
6508 |
6510 |
6511 |
6512 |
6504 |
|
|
|
|
|
|
|
6342d |
6344 |
6345 |
6346d |
6348 |
|
|
|
|
|
|
|
6349 |
6353 |
6356 |
6356d |
6360 |
|
|
|
|
|
|
|
6363 |
6364 |
6365 |
6368 |
6369 |
|
|
|
|
|
|
|
3125 |
|
|
|
|
|
2. ALTTAKIM -
CAELİFERA – KISA ANTENLİ ÇEKİRGELER (3 üf, 9 f, 10.000 t) Kısa (30
segmentten az), iplik şeklinde antenlere sahiptirler. Ses çıkarma
hiçbir zaman üst kanatların sürtüştürülmesiyle olmaz. 1. Üst fam.
Actidoidea : Acrididae, Pamphagidae, Pyrogomorphoidae, Eumastacidae,
Proscopiidae, Pneumoridae 2. Üst fam.
Tetrigoidea : Tetrigidae 3. Üst fam.
Tridactyloidea : Tridactylidae, Cylindracheitidae Ülkemizde en
yaygın olarak Acrididae, Pamphagidae, Pyrogomorphoidae, iki cins 5
türler Tetrigidae, bir cins türle Tridactylidae temsil edilir. |
||||
|
|
|
|
|
|
|
3362 |
3363 |
3366 |
3369 |
3371 |
|
|
|
|
|
|
|
0935 |
0937 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0939 |
0940 |
0941 |
0944 |
0944c |
|
|
|
|
|
|
|
0945 |
0947 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0949 |
0949c |
0951 |
0951c |
0952 |
|
|
|
|
|
|
|
0953 |
0954 |
0955 |
0956 |
0957 |
|
|
|
|
|
|
|
0958 |
0959 |
0959c |
0960 |
0960c |
|
|
|
|
|
|
|
0961 |
0961c |
0962 |
0963 |
0965 |
|
|
|
|
|
|
|
0966 |
0967 |
0971 |
0972 |
0973 |
|
|
|
|
|
|
|
0974 |
0975 |
0977 |
0978 |
0981 |
|
|
|
|
|
|
|
0986 |
0987 |
0988 |
0988c |
0990 |
|
|
|
|
|
|
|
2363 |
3505 |
0806 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4934 |
4925 |
4921 |
4919 |
4915 |
|
|
|
|
|
|
|
4912 |
4910 |
4909 |
4906 |
4900 |
|
|
|
|
|
|
|
7323 |
7325 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6715 |
6717 |
6719 |
6720 |
6721 |
|
|
|
|
|
|
|
6722 |
6723 |
6725 |
6728 |
6730 |
|
|
|
|
|
|
|
6731 |
6738 |
6755 |
6756 |
6757 |
|
|
|
|
|
|
|
6799 |
6802 |
6809 |
6812 |
6813 |
|
|
|
|
|
|
|
6815 |
6814 |
6816 |
6811 |
6805 |
|
INSECTA 10. Takım |
Saltatoria =
Çayır ve Çalıçekirgeleri 1.
Alttakım – Ensifera = Uzunantenli Çekirgeler 2. Alttakım – Caelifera = Kısaantenli
Çekirgeler |
|
Kendine özgü
sıçramaları, çoğunun melodik ses çıkarma yetenekleri,
bazılarının tarım ürünlerine büyük zarar veren göçleri
ile böcekler içinde en iyi bilinen bir takımdır. Antenlerinin
uzunluğuna ve yapısına göre iki alttakıma
ayrılırlar. Antenlerinin uzunluğu, vücutlarının
uzunluğundan daha fazla olanlar (en az vücudunun yarısından
daha öteye uzananlar ve antenlerinin şekli kıl gibi olanlar)
Ensifera (uzun antenli çekirgeler); antenleri vücutlarından daha
kısa olanlar (genellikle vücutlarının yarısından
daha kısa) ve antenlerinin şekli genellikle biraz basık
olanlar da Caelifera (kısa antenli
çekirgeler) alttakımına girerler. Familyalar
hatta cinsler arasında çok belirgin yapısal farklar olmasına
karşın, tüm çekirgeler genel bir vücut yapısına sahiptir.
Kural olarak, vücut uzunumsu ve yanlardan basıktır. Vücut
uzunluğu 1.5 mm ile 20 cm arasında değişir. Abdomen
göğse genişliğince bağlanmış olmakla birlikte
üç vücut bölgesi de belirgin olarak görünür. Kural olarak iki çift kanat,
birbirinden farklı yapıda üç çift bacak vardır. Sonuncu bacak
çifti, sıçramak için özellikle femur kısmında kalınlaşmış
ve tümüyle daha büyük ve daha uzun bir yapı kazanmıştır.
Bazılarında, özellikle Tettigoniidae familyasında abdomen
dışında tüm vücut kuvvetli bir şekilde sklerotize olmuştur. İlke
olarak üç alıngözü vardı, bazen iki olabilir, çok nadiren tamamen yitirilmiştir.
Başın üst yan kısımlarında, yanlarda birleşik
gözler vardır. Uzun antenli çekirgelerde yuvarlak ya da badem
şeklinde ve pek büyük olmayan bu birleşik gözler, kısa antenli
çekirgelerde belirgin olarak daha büyük, algılama gücü daha fazla ve düzensiz
oval şekildedir. Kuvvetli olarak körelmiş birleşik gözlere,
sürekli olarak karınca yuvalarında, kovuklarda ya da her zaman
karanlık yerlerde, toprak içindeki galerilerde ya da bitkileri delerek
yaşayanlarda rastlanır. Kör olarak mağaralarda yaşayan iki
türü bilinmektedir. Antenler,
genellikle gözün altındaki çukurlardan, alın üzerinde, birbirine
oldukça yakın olarak çıkar. Ensifera’da çok segmentlidir, bazen
vücudunun on katı uzunlukta olabilir, bazen kazıcı tiplerde
vücuttan kısa olur ya da görülemeyecek kadar kısa olabilir.
Caelifera’da iplik şeklindeki anten ancak 7-30 kadar, çok defa
yassılaşmış segmentten oluşmuştur. Bazen
kılıç şeklinde, bazen topuz şeklinde ya da başka
şekillerde olabilirler. Kuvvetli
çiğneyici ağız parçaları temel böcek ağız tipi
olarak kabul edilir. Çene duyargaları 5, dudak duyargaları 3
segmentlidir. Bitki yiyenlerde altçene iyi gelişmiştir ve birçok
kesici ve öğütücü çıkıntısı vardır. Birçok
yırtıcı türün ince uzun altçeneleri vardır; bunların
altçeneleri uçta uzun bir diş ya da tırnak taşır,
öğütücü çıkıntıları yoktur. Toprağı
kazanların da kökleri kesebilmesi için altçeneleri çok
güçlenmiştir. Kısa
antenliler sadece bitki yerler. Besinleri yaprak, çimen, alg, yosun ve
likendir. Çiğneyici mideleri olmadığı için besinlerini
altçeneleri ile ince ince öğütmek zorundadırlar. Çiğneyici
mide özellikle, et yiyen Ensifera türlerinde gelişmiştir. Bununla
beraber Ensiferaların hepsi sadece hayvansal olarak beslenmez. Büyük
kısmı sadece bitkisel olarak beslenir. Bitkisel beslenenlerle
hayvansal beslenenler arasında kesin bir sınır yoktur.
Hayvansal beslenenler yumuşak bitki kısımlarını da
yer, bitkisel beslenenler de önlerine çıkan hayvansal besinleri
kaçırmaz. Bitki yiyen
türler, bazı bitki türlerini tercih etmekle beraber, polifajdırlar
(her türlü bitkiyi yerler). Özellikle yaprakları ve çiçeklerdeki
yenebilir kısımları yeğlerler, sap
kısımlarını severek yemezler. Birçok tür çayır
yiyicisidir. Et yiyenlerin menüsünde aynı takımın üyeleri ve
onların nimfleri bulunur. Nadiren solucanlar ve salyangozlar besin
olarak öneme sahiptir. Kaçabilen avlar kuvvetli dikenlerle kaplı ön
bacaklarla yakalanır. Av beklenir ya da üzerine
saldırılır. Öncelikle avlarının abdomen
kısmından yemeye başlarlar, daha sonra göğsü yerler;
baş ve üyeler genellikle bırakılır. Her avlanmadan sonra
ön bacaklar ağza sokularak temizlenir. Çekirgeler çok
miktarda besine gereksinim duyar, bu nedenle uzun süre aç duramazlar, birkaç
gün beslenmezlerse hemen ölürler. Çöl çekirgeleri 2-4 (en fazla 10) gün
içinde vücut ağırlıkları kadar bitki yerler ve sürü
halinde oraya çıktıklarında çok ciddi tehlike
oluştururlar. %70’i
gelişmiş kanatlara sahiptir. Üst kanat dar, uzun, derimsi,
sağlam ve saydam olmayan bir yapıdadır. Alt kanat anal
sahası çok genişlediğinden genel olarak üçgen şeklinde,
genellikle saydam, bazen çok güzel renkli ve desenli ya da daha koyu
tondadır. Dinlenme sırasında kanatlar çok defa çatı
şeklinde, bazen abdomen üzerinde yatay şekilde katlanır. Ön
kanat, alt kanadı yelpaze şeklinde örter. Üst kanatlar kaidelerinde
birbiri üzerine bir miktar binerek Ensifera’da birbirine sürtüldüğünde
ses çıkaran yapıları oluşturur. Nadiren alt kanat, üst
kanadın ucunu aşacak kadar uzundur. Kanatlarını
daha çok sıçramaya destek olarak kullanırlar. Çoğu 100
metreden daha kısa mesafeler uçar. Ensiferalar uçma bakımından
daha yeteneksizdir. Çöl çekirgesi tüm gün aralıksız uçabilir,
rüzgarsız bir havada 300 km yol alabilir. Birçoğu, özellikle
erkekleri uçarken kendine özgü sesler çıkarır. İlk iki
bacak çifti yürüme, son bacak çifti ise sıçrama için
özelleşmiştir. Dikenlerle kaplı tibia, türlerin
tanınmasında kullanılır. Bazılarında ön
bacaklar kısalıp kalınlaşarak kazıcı hale
gelmiştir. Bazı yırtıcı ensiferalarda ön bacak
dikenlerle donatılarak yakalayıcı bacak şekline
dönüşmüştür. Ensiferalarda ön bacağın diz ekleminin alt
kısmında her iki tarafında işitme organı bulunur.
Bazı çekirgeler genişlemiş tibia uçlarıyla su üzerinde
geçici bir süre yürüyebilirler. Renkleri
genellikle yaşadıkları ortama uyum
sağlamıştır. Uyarıcı ya da korkutucu renkler,
dinlenme sırasında gizlenebilen, arka kanat, femur içi gibi
yerlerde ortaya çıkar. Çekirgeler,
bilinen en iyi müzik yapan böceklerdendir. Dişilerinin sesi daha
zayıftır. Ses çıkarma organı tarak şeklindedir,
birçok kitin çıkıntı bir set boyunca dizilmiş, ilave
yapılarla etkinliği arttırılmıştır.
Ensiferanın şarkısı, caeliferanın tırmalama
şeklindeki şarkısından daha nettir. Ötme, çekirgelerin
eşeysel işlevlerinde önemli rol oynar. Çekirgelerin
büyük kısmı sıcak iklimleri sever. |
|
Copyright
Kazım Çapacı ©
Fotoğrafların her hakkı saklıdır.
Sitedeki
fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve
kullanılması "5846 sayılı Fikir ve Sanat
Eserleri Yasası" na göre suçtur.
İletişim
:
kazim.capaci@ege.edu.tr
Kaynaklar
1. Demirsoy Ali, Yaşamın Temel
Kuralları – Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II /
Kısım II, 9. Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.
¨
Tanımlamalar için sayın Doç. Dr. Hasan
SEVGİLİ’ye çok teşekkür ederim.