APOCYNACEAE - Zakkumgiller

Çoğunluğu süt içeren ağaç, çalı ve otları içeren bir çiçekli bitki ailesidir.  Yapraklar karşılıklı ya da dairesel, nadiren alternat dizilişli, basit, genellikle stipulalıdır. Çiçekler tek, rasemus ya da kimozlarda, erdişi, ışınsal simetrilidir. Sepaller 5, birleşik, petaller 5, birleşiktir. Stamenler 5, pistil 1, ovaryum üst durumlu, karpeller 2, serbest ya da birleşik, ovüller 2-çok, anatrop ve kamplatrop, plasentasyon parietaldir. Meyve folikül, kapsula, bakka ya da drupamsıdır.

Çok sayıda cinsi tropikal yağmur ormanlarında bulunan uzun ağaçlardır. Ilıman bölgelerde ailenin üyesi olan çok yıllık otlar da vardır. Bu bitkilerin çoğu süte benzer bir özsu içerirler ve pek çok türü yenildiğinde zehirlidir. Ailede 424 cins ve 1550 tür vardır. Ülkemizde 4 cins ve 7 türle temsil edilir.

Ülkemizdeki apocynaceae üyeleri:

-           Amsonia orientalis

-           Nerium oleander

-           Traahomitum venetum ssp sarmatiense

-           Vinca herbacea

-           Vinca major ssp hirsuta

-           Vinca major ssp major

-          Vinca minor

Amsonia orientalis

NGBB, mayıs 2010

9000

9001

9002

9003

9005

9010

Catharanthus roseus - Rozet çiçeği, Vinka

İzmir, 2010

Kültür

 

 

 

 

 

9129

.

 

 

 

 

Nerium oleander -  Zakkum, Ağan ağacı, Ağı çalısı, Ağı çiçeği, Ağı dalı, Ağu ağacı, Avu, Ayan, Eşek öldüren, Fattak, Kan ağacı, Zekkum

Çeşme, haziran 2010 – Kaş, mayıs 2011

Batı ve Güney Anadolu’da ve genellikle dere yataklarında görülen, sütlü, boylu çalılardır. Yapraklar karşılıklı ya da alternat dizilişli, lanseolattır. Çiçekler huni şeklinde kırmızı, pembe ya da beyazdır. Meyve 10-20 cm uzunluğunda bir folikül, tohumlar teoede uzun tüylüdür.

Ölüme neden olacak kadar zehirli bir bitki olan zakkum, eski çağlarda da bu özelliğiyle bilinir ve bu amaçla kullanılırdı. Bitkinin yaprakları, oleandrin isimli glikozit, tanen, reçine, C vitamini ve glikoz içerir. Meyvelerinde ve tohumlarında da etkili maddeler bulunur. Yağmurlarla birlikte, önemli oranda zehirli maddesi doğaya karışmaktadır.

Zakkumgiller (Apocynaceae) familyasından, herdem yeşil, çalı formunda bitkidir; 5 metreye kadar uzayabilir. Tüm Akdeniz Bölgesi, Ortadoğu, Hindistan ve Çin’de yayılım gösteren zakkum, hazirandan ekime kadar çiçekli halini korur. Huni şeklindeki çiçekleri, beyazdan sarıya, pembeden mora ve kırmızıya değişen çeşitlenme gösterir. Bitkinin gövdesi, dik ve silindiriktir. Yeşil renkli ve tüysüz olan genç sürgünler, yaşlandıkça esmer tonlara bürünür. Gövde üzerindeki dallar sıktır. İnce uzun, mızrak şeklindeki yaprakları, 10–15 cm uzunluğunda, 2-3 cm genişliğinde; derimsi görünümlü ve koyu yeşil renklidir. Çoğunlukla üçlü çevrel olarak dizilen yapraklar, karşılıklı ya da dörtlü düzende olabilir. Meyve, ince uzun kapsül şeklinde, 10–15 cm boyundadır. İçinde bol tohum bulunan meyveler, kuruduğunda kenarlardan çatlayarak açılır ve tüylü tohumları, rüzgârla uzaklara kadar taşınır.

Zakkum, maki grubundan ve oldukça dayanıklı bir bitkidir. Gelişimi için alüvyonlu, kumsal, sulak topraklar uygundur; çok kireçli toprağı sevmez. Kuru dere yatakları ve taşlık yerler, doğal yetişme ortamıdır. Yazları sıcak, nemli, ılıman iklimi olan tropik ve subtropik bölgelerde kolay yetişir. Fazla ışığı seven bitki, kış aylarında don olmayan serin yerleri tercih eder. Ancak, serin ortamda çiçeklenme oranının azaldığı gözlenmiştir.  Üretiminde, tohumdan yetiştirme, çelikten çoğaltma ve daldırma yöntemleri uygulanır. Tohumla üretim için, ağustos ve eylül ayları; çelikten çoğaltma için, mart ve ağustos ayları; daldırma yöntemi için de temmuz ve ağustos ayları uygundur.

Başlıca zararlıları, bit ve karıncadır. Bu iki zararlı, ortak yaşam sürdüğünden, bitkinin sağlığı açısından her ikisini de kontrol altında tutmak önemlidir. Karıncalar, bitlerin tatlımsı dışkıları ile beslenir; bu nedenle, bitleri ve yumurtalarını bitkiye taşıyarak onları koruma altına alırlar. Eğer, bitkide karınca görülürse, bu bitin varlığının da kesin işaretidir. Ayrıca, bitlerin yapışkan salgıları üzerinde gelişen mantar, bitkide “fumajin” adıyla bilinen mantar hastalığına neden olur. Zararlılar ve sorunları ile mücadelede, bitki arapsabunlu su ile yıkanır; ya da tarım ilacı kullanılır. Tarım ilacı pahalı ve çevreye zarar vermeden kullanımı zordur. Arapsabunu kullanımında, saksı torbaya konur ve toprağı ıslanmayacak şekilde sarıldıktan sonra, bitkinin yaprakları arapsabunlu su ile yıkanır. Bu sırada, dalların zarar görmemesine dikkat edilmeli; temiz ve yumuşak sünger kullanılmalıdır. İşlem bitince, saksıdaki toprağın üstünde bit yumurtaları kalmış olabileceğinden, toprağın bu bölümü temizlenerek atılır. Bu işlemden sonra, arap sabunu ve zeytinyağından hazırlanmış karışım püskürtülür; ilave olarak bir miktar böcek ilacı serpiştirilir. Tüm bu işlemlerden sonra, karıncaları zakkumdan uzak tutmak için özen göstermek, bitkinin sağlıklı yetişmesi açısından önemlidir.

1564

1565

1566c

1567

1568

1569

 

1570c

1570d

1571

1572

1573

 

 

 

 

 

7107

7173

.

 

 

 

Plumeria

Kültür

 

 

9447

9446

9444

9442

 

 

Vinca.

Herdem yeşil ya da yaprak döken, sürünücü çok yıllık otsular ya da yarı çalılardır. Çiçekler yaprak koltukaltlarında tektir. Korolla huni şeklindedir. Akdeniz Bölgesi ve Avrupa’da yaşayan 5 türü vardır. Ülkemizde 3 türü bulunur. V.herbacea ülkemizde doğal olarak yetişir; V.major ve V.minor Avrupa ve Kafkaslar’da doğal olarak yetişmekle beraber ülkemizde yerleşmiş olup park ve bahçelerde süs bitkisi olarak kullanılmaktadır.

Vinca herbacea

Spil, mayıs 2010

 

 

7982

7983

7985

7986

 

 

 

 

 

7987

7988

8033

 

 

 

Vinca minor

EÜBB, mayıs 2010 – Özbek, nisan 2011

Kültür

 

3063

3064

3065

3066

4688c

 

Vinca sp

Spil, mayıs 2010

 

8003

8004

8005

8006

8008