MORACEAE - Dutgiller

Tek ya da iki evcikli, süt taşıyan, yaprak döken ya da herdem yeşil ağaç ya da çalılar, nadiren otsulardır. Yapraklar alternat, nadiren karşılıklı, basit ya da palmat lobludur. Çiçekler genellikle kimoz durumlarda, tek eşeylidir. Perigon 2 dairede dizlmiştir. Tepaller serbest ya da birleşiktir. Erkek çiçekte tepaller 4 (2-6), Stamenler 1-4 ve tepallerin önündedir. Dişi çiçekte tepaller 4, ovaryum üst ya da alt durumlu, 1 lokuluslu, 2 karpelli, 1 ovüllü, anatroptur. Plasentasyon apikaldir. Meyve drupa, nuks ya da etli bir reseptakulum içinde akendir. Tek meyveler kendi aralarında, periant ya da reseptakulumla birleşerek, çeşitli şekillerde olabilen birleşik meyveler oluştururlar.

Genellikle tropiklerde, az olarak subtropiklerde yayılış gösteren 75 cins ve 3000 tür içerirler. Ülkemizde 2 cins ve 4 türü bulunur. Bunlardan morus türleri kültür olup, doğal yayılış göstermez. Meyveleri önemlidir, gıda olarak tüketilir.

Ficus.

Sarılıcı ya da epifitler. Çiçekler etlenip armut şeklini almış bir reseptakulumun içinde bulunur. Çoğu tropiklerde, pek azı tropikler dışında yayılış gösterir. Ülkemizde doğal yayılış gösteren tek türü vardır.

Ficus carica - İncir

Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Hamamelidae » Urticales » Moraceae » Ficus » Ficus carica

Batı ve Güney, nadiren Kuzey Anadolu’da, açık alanlarda, karışık ormanlarda, taşlı dere kenarlarında doğal yayılış gösteren  iki evcikli ağaçlardır. Geniş ölçüde kültürü de yapılır. Süt içerirler. Yapraklar dökülücü, palmat loblu, kenarları girintili çıkıntılı ve dişli, her iki yüzü de tüylüdür. F.caprificus (erkek bitki; baba incir) ve F.domestica (dişi bitki; yenen incir) olmak üzere 2 varyetesi vardır. Erkek bitkinin çiçek durumlarında verimli erkek çiçeklerin yanısıra, verimsiz dişi çiçekler de (mazı çiçekleri) bulunur. Mazı çiçeklerinin stilusları verimli dişi çiçeklerinkinden çok daha kısadır. Dişi bitkinin çiçek durumlarında ise sadece dişi çiçekler vardır. İncir arsının (Blastophaga psenes) yumurtlama borusu mazı çiçeklerindeki dişi çiçeklerin stiluslarına uyar ve bu nedenle yumurtalarını buraya bırakırlar. Bu yumurtalardan çıkan yavru arılar dışarı çıkarken aynı çiçek durumundaki erkek çiçeklerden çiçek tozlarını alırlar. Bu arılar bir dişi bitkinin çiçeklerine girerlerse oradaki çiçeklerin döllenmesine neden olurlar. İncir arısının yumurtlama hortumu dişi çiçeğin stilusundan kısa olduğundan, buraya yumurta bıraksa bile yumurta gelişemez ve bu yüzden çiçeğe zarar veremez. Akdeniz ülkelerinin bir çoğunda dişi incirin meyve vermesini kolaylaştırmak için verimli bir erkek incir dalı dişiağaç üzerine asılır. İncirin bu şekilde döllenmesine kaprifikasyon (ilekleme) denir.

 Foça, 2009 – Çeşme, haziran 2010

 

 

8456

1515

1516

1517

 

 

Morus.

Tek ya da iki evcikli ağaçlardır. Yapraklar almaçlı, basit ve loblu, kenarları dişlidir. Erkek ve dişi çiçekler amentum durumundadır. Tepaller etlenerek durupa tipindeki meyveleri sararlar, böylece birleşik bir meyve oluşur. Kuzey ılıman ve subtropik bölgelerde yayılış gösterir ve 12 tür içerir. Ülkemizde 3 türünün kültürü yapılır : M.alba, M.nigra, M.rubra.

Morus alba – Beyaz dut

Yapraklar oval, tam ve loblu, kenarları dişli, genellikle tüysüz. Meyve beyaz, pembemsi ya da morumsu. Meyvelerinden dut pekmezi yapılır.yaprakları ipekböcekçiliğinde kullanılır.

Morus nigra – Kara dut

Yapraklarının alt yüzü tüylü, meyve siyahımsı-mor ya da siyah. Meyveler, dut şurubu yapımında kullanılır.

Morus rubra – Kırmızı dut, Mor dut

Yapraklar dipte trunkat ya da yarı kordat. Meyve koyu kırmızımsı-mor.

Çeşme, haziran 2010

 

 

 

 

1562c

1563c