NYMPHAECEAE - NİLÜFERGİLLER

 

Çok yıllık, sürünücü rizomlu sucul otsulardır. Yaprakları ızın saplı, basit, kalkan ya da yüreksi şekildedir, genellikle büyüktür ve suyun üzerinde yüzer. Çiçekler bir, iki eşeyli, uzun saplıdır. Çiçek kısımları sarmal ya da dairesel dizilişlidir. Sepal 3-6 tane olup, yeşil ya da renklidir. Petal sayısı 5 ya da daha fazladır. Stamen sayısı fazladır, anterler uzunlamasına ortadan ayrılmıştır. Ginekeum çok pistilli, sinkarptır. Ovaryum üst ya da alt durumlu, her pistil tek lokuluslu, 1 ya da daha çok tohumludur. Plasentasyon parietal, meyve kapsuladır.

Kozmopolit bir ailedir. 3 genus, yaklaşık 70 türle temsil edilir. Ülkemizde 2 cinsi ve 2 türü bulunur.

Havuzlarda süs bitkileri olarak kullanılır. Bazı türlerinin tohumları ve rizomları yenir.

Nymphaea alba – Niülfer, Devetabanı, Kalabak, Su gülü, Su lalesi, Su zambağı

Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Magnoliidae » Nymphaeales » Nymphaeceae » Nymphaeae » Nymphaeae alba

 EÜBB, nisan 2010

Beyaz çiçeklidir. Yaprakların yan damarları çatallı, uçları birleşmiştir. Batı, Güney, Kuzey ve İç Anadolu’daki göllerde bulunur.

Nilüfergiller familyasından, çok yıllık otsu bitkidir. Kısmen suya batık yaşayan, sulak alan bitkilerindendir. Rizomlu bitkilerden olan nilüferin, kısa tıknaz ve etlenmiş rizomları; vejetatif yayılmanın yanı sıra, yedek besin depolama işlevi açısından da önem taşır. Bitkinin kökleri, suyun dibindeki toprakta; yaprakları ve çiçekleri, su yüzeyinde gelişir.

Yaprakları tabak gibi yuvarlak ve oldukça büyüktür; hatta onlarca kilo ağırlığı kaldırma kapasitesine sahip türleri vardır. Yaprak sapının çıktığı yerde, üçgenimsi dar bir açıklık vardır. Derimsi yapıdaki yaprakların ayası, tam kenarlıdır; ayanın tepe şekli az yuvarlak, tabanı ise böbreksi biçimdedir. Yaprakların üst yüzü koyu yeşil renkli, alt yüzü kahverengimsi kırmızı renkli ve esmer görünümdedir.

Çiçekleri beyaz, mavi, mor, pembe, kırmızı, sarı renklerdedir; bazı örnekler kırmızı-mor, sarı-kırmızı, pembe-beyaz renklerde karışık olabilir. Çiçek açma zamanı, temmuz ve ağustos aylarıdır. Yaprak ve çiçek sapları oldukça uzundur; bazı örnekler 2,5 m olabilir. Meyvesi, şişe biçiminde ve içi tohum doludur. Tohumlarda bulunan hava keseleri, suya batmadan uzun zaman yüzebilmelerini sağlar.

Genellikle, ılıman tropikal iklim bitkisi olarak bilinen nilüfer, soğuğa da dayanır, soğuk ortamda yaşamını sürdürebilir, ancak yaprak ve çiçek oluşturamaz. En çok bilinen nilüfer türü, “Nymphaea alba”dır; beyaz ve pembe renklerdeki bu türe, dünyadaki bütün ılıman bölgelerde rastlamak mümkündür. Türkiye’deki nilüferler de bu türdendir; İzmir, Antalya, Konya ve Hatay’da yaygın olan tür, aynı zamanda akvaryum ortamına da uyum sağlayabilme özelliğine sahiptir.

Nilüfer yetiştiriciliğinde kullanılan havuzların derinliği önemlidir. Havuz çok derin olursa, bitkinin yaprakları su yüzüne ulaşamaz ve çürüme meydana gelir. Bitki, akvaryumda yetiştiriliyorsa çakıl yerine kum, havuzda yetiştiriliyorsa çamur kullanılması daha uygundur. Bunun yanında CO2 ve gübre de çok önemlidir. Sıvı gübre yerine kullanılacak olan tablet gübreler de nilüfer yetiştiriciliğinde oldukça faydalıdır.

Yetiştiricilikte, ışık da unutulmamalıdır. Ekvator bölgesine has nilüferlerin, tam gün ışık alabilmesi sağlanmalıdır. Gölge havuzlarda çiçeklenme dönemi oluşturamazlar ve zaman içinde yaşamları sonlanır. Akıntılı sulardan da hoşlanmazlar; fıskiyelerin ve körfezlerin bulunduğu yerlerde akıntının uzağında daha sağlıklı yerleşim gösterirler.

Nilüferler için sorun oluşturan, birkaç çeşit böcek ve hastalık vardır. Bunlarla mücadelede, kimyasalların kullanılması tavsiye edilmez. Böceklerin yumurta ve larvalarını azaltmak amacıyla, yaz aylarında, yaşlanmış yaprakların ve çiçeklerin temizlenmesi, başarılı sonuç verecek bir yöntemdir. Yüzeyde beslenen “Golden orfe” gibi balıklar, erişkin kınkanatlıları ve larvalarını yiyerek zararlılar ile mücadelede yardımcı olabilir. “Phytophthora” mantarının neden olduğu çürüme, önemli hastalıklardan biridir.

Hastalık etkisinde kalmış bitkiler sararır ve sadece 1-2 çiçek verir. Hasta bitkileri havuzdan çıkararak çürüyen gövde ve kompostu atmak; rizomun sağlıklı kısımlarını, temiz kompost içine tekrar yerleştirmek gerekir. İyileştiğinden emin olana kadar bitki, ayrı havuzda tutulabilir.

7600

7601

7602

7604

7605

7607

7727

7728

7729

7733

7735

7736

2547

2548

2707

2708

2709

2710

8381

8383

6351

6352

5061c

5062c

5053c

5054c

5055c

5056c

5057c

5058c

 

 

 

 

4854c

4855

.

 

 

 

Nuphar lutea – Sarı nilüfer

Nymphaeceae

 EÜBB, nisan 2010

Çiçekleri sarı renklidir. Yaprakların yan damarları çatallı ve uçları birleşmemiştir. Kuzey, Batı ve Güney Anadolu’daki göllerde bulunur.

 

7608

7609

7610

7611

7613

 

2722

2722c

3671

3672

3673

3674