PLUMBAGINACEAE - Dişotugiller

Tek ya da çok yıllık, otsu, çalımsı ya da tırmanıcılardır. Yapraklar alternat ya da kaidede rozet dizilişlidir. Çiçek durumu spika, panikula ve başçıksıdır. Çiçekler erdişi, ışınsal simetrilidir. Sepaller 5, birleşik, genellikle zarımsı ve kalıcıdır. Petaller 5, kaidede birleşiktir. Stamenler 5 ve korolla loplarının karşısındadır. Ginekeum 1 pistilli, ovaryum üst durumlu, tek lokuluslu, 5 karpelli, ovül 1, anatrop, plasentasyon bazaldir. Meyve kaliks tarafından sarılmış nuk ya da kapsuladır.

Genellikle Akdeniz yöresinde yayılış gösterirler. 10 cins ve 56 tür içerir. Ülkemizde 6 cins ve 52 türü bulunur.

Acantholimon – Kardikeni.

Çok yıllık gevşek ya da yastıkçık oluşturan yarıçalımsılardır. Yapraklar sert, linear-üç köşeli, batıcıdır. Kaliks genellikle infindubular şeffaf ve zarımsı yapıda, Petaller kaidede birleşiktir. Daha çok Doğu Akdeniz’de yayılış gösterir, 1000 kadar türü vardır. Genellikle dağların yüksek kısımlarında bulunan bitkilerdir. Ülkemizde 25 türü bulunur.

Acantholimon acerosum var acerosum – Keven, Çoban yastığı, Kar dikeni, Kirpi dikeni, Pişik geveni

Bozdağ, haziran 2010

Çok yıllık – çalı – haziran-ağustos – volaknik yamaç kayalıkları, kalkerli ve kumlu topraklar, bozkır – 1200-2000 m – Anadolu – B Suriye, K Irak, Ermenistan, KB İran

Bolu, Kars, Adıyaman, Ağrı, Ankara, Burdur, Çorum, Denizli, Erzincan, Eskişehir, Giresun, Konya, Manisa, Niğde, Sivas, Yozgat

0630

0631

0632

0639

1826

1827

Acantholimon acerosum – Keven, Çoban yastığı, Kar dikeni

Acantholimon acerosum (WILLD,) BOISS var. brachystachyum – endemik –

ya da

Acantholimon acerosum (WILLD.) BOISS. var. acerosum (WILLD.) BOISS.

Bozdağ, haziran 2010

 

 

1138

1138c

1139c

1140

 

 

Acantholimon libanoticum – Keven, Çoban yastığı, Kar dikeni

Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Carophyllidae » Plumbaginales » Plumbaginaceae » Acantholimon » A. libanoticum

Anamur

Çok yıllık – çalı – haziran-ağustos – dağ yamaçlar – 1700-2300 m – G Anadolu (Amanoslar) – Lübnan, Anti-Lübnan

Adana, Kahramanmaraş

1762

1759

1618

1617

1615

1614

Acantholimon sp – Keven, Çoban yastığı, Kar dikeni

Pulmbaginaceae

 Spil, mayıs 2010

 

 

 

 

7994

7995

 

 

 

 

Armeria.

Çok yıllık, dallı otsulardır. Yapraklar bazaldir. Çiçekler yapraksız bir pedulnkul ucunda başak durumundadır. Petaller dip kısımlarında birleşik, pembe renklidir. Kuzey yarıkürede yayılış gösterir ve 50 kadar tür içerir. Ülkemizde 4 türü bulunur.

Armeria maritima – Çim karanfili

 NGBB, mayıs 2010

Çok yıllık – ot – mayıs – deniz kumulu, ekilmiş alan – 0 m – Tr dağılımı : İstanbul – Genel dağılımı : Avrupa, Akdeniz Bölgesi

8784

8785

8786

8788

8790

8791

Limonium – Kuduzotu

Çok ya da nadiren tek yıllık otsular ya da yarıçalımsılardır. Yapraklar genellikle dipte rozet durumundadır. Çiçekler spikalarda yoğun gruplar halindedir. Kozmopolit ya da çoğunlukla halofit olup, 200 kadar tür içerir. Ülkemizde 19 türü bulunur.

Limonium globuliferum

 NGBB, mayıs 2010

Çok yıllık – ot – haziran-eylül – karadaki tuzlu yerler – 900-1100 m – O.Anadolu – Suriye Çölü

Ankara, Denizli, Eskişehir, Konya, Niğde

8929

8930

8931

8932

8934

8936

Limonium sinuatum  – Herdemtaze, Denizotu, Limonotu

 Karaburun, nisan 2010 - NGBB, mayıs 2010

Çok yıllık – ot – mayıs-temmuz – kıyı uçurumları, sahiller, kumlu kıyılar, otlaklar – 0-100 m – B ve G Anadolu – Akdeniz Bölgesi, Gürcistan

İstanbul, Antalya, İçel, İzmir, Muğla

7002

7003

7004

7005

7007

7011

6631

6632

8737

8738

8739

8741

Plumbago capensis - Mavi Yasemin

Mordoğan, mayıs 2010

Kültür

0024c

0025

0026

3133c

3134

3135

Plumbago europaea – Dişotu, Döven otu, Kuduz otu, Seçiler otu, Sıtma otu, Sergil

Ildırı-İzmir, haziran 2010

Çok yıllık – ot – temmuz-eylül – kuru çakıllı yamaçlar, kireçtaşı ve volkanik yamaç tarlaları, çorak yerler – 10-1900 m-

Türkiye – Akdeniz, O Avrupa, Ermenistan ve Azerbaycan, K ve KB İran

İstanbul, Mardin, Bitlis, Ağrı, Ankara, Antalya, Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Erzurum, Gümüşhane, Hatay, İçel, Muğla, Muş, Samsun

Doğal boyalar içinde önemli yere sahip bir boya bitkisidir. Boyacılıkta genellikle tamamı (kök, gövde, yaprak, çiçek) kullanılır. Deniz seviyesinden 1900 m yüksekliklere kadar, kurak tepelerde, ta ş l ı k yamaçlarda ve nadasa b ı rakı lan alanlarda yeti şen bu bitkinin orta Avrupa'dan İran'a kadar geni ş bir yay ı lma alan ı vard ı r. Ülkemizde bütün bölgelerde az veya çok yeti şmekte, kıyı bölgelerimizde ise daha çok rastlanmaktadır. Çok yıllık bir bitkidir. Gövdesi dik ve dallıdır. 0.5-1 m'ye kadar boylanabilir. Yaprakları saplı ve genişçedir. Çiçekleri morumsu kırmızı renklidir. Bitkinin tamamı boyacılıkta kullanılmaktadır. Özellikle yaprak ve köklerinde boyar madde olarak plumbagin ve gallüs asidi bulunur. Sergil bitkisinden kuru kayısı, açık kızıl kahve, açık sütlü kahve, devetüyü, kimyon, açık kimyon, sütlü kahve, açık kuru meşe yaprağı, meşe palamutu, açık salamura zeytin, salamura zeytin, kızıl kahve, toz kına, kuru meşe yaprağı, kuru ceviz kabuğu, hardal, açık hardal, yeşil-kahve, koyu toz kına, koyu deve tüyü, açık kirli sarı, kirli sarı, koyu sarı, koyu ayva sarısı gibi farklı renkler elde edilmiştir.

 

 

1518

1520c

1546c

1547

 

 

 

 

 

1574

1575

1576

.

 

 

 

 

 

Kaynaklar :

-           TUBIVES

-           Etikan S, Arlı M. Sergil (Plumbago europaeae) bitkisinden elde edilen renkler ve bu renklerin yün halı iplikleri üzerindeki ışık ve sürtünme haslıkları. Tarım Bilimleri Derg, 2001, 7(4) : 96-101.