ROSACEAE - Gülgiller
Ağaçlar, çalılar ya da otsular, bazıları tırmanıcılardır. Yapraklar alternat, nadiren karşılıklı, basit ya da birleşik, genellikle stipüllü, nadiren stipülsüzdür. Çiçekler genellikle erdişi, nadiren tek eşeyli, ışınsal simetrili, nadiren zigomorftur. Sepaller 4-5, kaidede birleşik, petaller 4-5, serbest, bazen hiç yoktur. Stamenler 1-çok sayıda, 1 ya da çok dairede. Ginekeum genellikle 1 birleşik pistilli veya dairesl ya da spiral dizilişli, çok pistillidir. Ovaryum üst ya da alt durumlu, 1-5 lokuluslu ya da karpellidir. Ovüller 1-çok sayıda, plasentasyon eksenseldir. Meyve aken, folikül, pome, druma ya da agregattır. Daha çok kuzey yarıkürede yayılış gösteren familyanın yaklaşık 115 cins ve 3500 türü vardır. Ülkemizde 36 cins ve 250 türü bulunur. Meyveleri gıda maddesi olarak çok önemlidir. Birçok türü süs bitkisi olrak da kullanılır.
Armeniaca vulgaris – Zerdali, Kayısı Kültür
Cotoneaster. Yaprakdöken ya da herdemyeşil, derimsi yapraklı çalılar ya da küçük ağaçlardır. Çiçekler beyaz ya da pembedir. Kuzey yarıkürede yayılış gösteren 40 tğrğ vardır. Ülkemizde 7 türü bulunur.
Cotoneaster dammeri - Dağ muşmulası
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Mahnoliopsida » Rosidae » Rosales » Rosaceae » Cotoneaster » Cotoneaster dammeri
NGBB, mayıs 2010
8644	8645	8646	8647	8649
Cotoneaster microphylla
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Rosidae » Rosales » Rosaceae » Cotoneaster » Cotoneaster micropylla
NGBB, mayıs 2010
8633	8634c	8635	8637	8638	8639
Crataegus sp – Alıç, Yemişen
Yaprak döken, çoğunlukla dikenli ağaçlar ya da çalılardır. Yapraklar basit ya da lopludur. Çiçekler korimbozlarda, kaliks ve korolla 5 lopludur. Hipantium karpellerle birleşmiştir. Stamen 5-25, karpeller 1-5,. Meyve sarı, kırmızı, mor ya da siyah bir drupadır. Kuzey yarıkürede yayılış gösterirve 50 türü vardır. Ülkemizde 16 türü bulunur. Çiçekleri kendine özgü, hafif bir kokuya sahiptir. Yaprakları hafif kinin acılığında ve astrenjandır. Crataegus cinsinde yaklaşık 280 yabani tür bulunur. Dikenli çalı ya da küçük ağaççık formundadırlar. Anayurdu kuzey ılıman iklim kuşağıdır. Doğu Asya, Avrupa, Kuzey Amerika’nın doğu kesimlerinde doğal olarak yayılış gösterir. C. monogyna ve C. laevigata yüm Avrupa’da yayılış gösterir. 2-5 m boyunda çalılar ya da 10 m ye kadar boylanabilen ağaçlar şeklindedir. Dalları kısa ve çok dallanmıştır. Üç loblu yapraklarının üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü mavimsi-yeşildir. Yaprak kenarları düzgün olmayan testere dişlidir. Meyveleri yüzyıllardır gıda ve ilaç olarak avrupa’da kullanılmaktadır. Yürmi yılı aşkın süredir alıçtan elde edilen farklı ticari preparatlar plasebo kontrollü çift kör çalışmalarla araştırılmaktadır. Alıç preparatları, Avrupa’da reçete edilen bitkisel ilaçlar arasında en yaygın kullanılanıdır. Başlıca kanıtlanmış endikasyonu konjestif kalp yetmezliğidir. Alıç ekstreleri koroner arterler üzerinde vazodilatatör etkildiir. Kalp dolaşımını hızlandırarak kalp kasının daha iyi oksijenlenmesini sağlar. Drogun doğrudan doğruya tansiyon üzerine etkisi yoktur fakat düşük ve yüksek kan basıncını düzenleyici bir etki gösterir. Yeterli dozda yaprak ya da çiçeklerden elde edilen kuru ekstrenin, ateroskleroz üzerine koruyucu etkisinin olduğu ve kalbin çalışma tolerancını düzelttiği gösterilmiştir. Antioksidatif ve antiagregan etkileriyle kardiyoprotektif özelliği de vardır. Anjina pektoris tedavisinde yardımcı olarak kullanılır, dispne ve palpitasyonda düzelme sağlar. Yaprak ve çiçeklerinin kurutulup, toz edilmiş droğunun dozu : 2-5 gr/G şeklindedir. Çay şeklinde kullanılacaksa bir tatlı kaşığı (1-1.5 gr) ufalanmış drog üzerine 150 ml kaynar su eklenip, infüzyon şeklinde 15 dk demlendirildikten sonra süzülür. Bal ile tatlandırılır. Gün içinde 3-4 kez olmak üzere yemeklerden sonra içilir. Kür şeklinde, en az altı hafta uygulanmalıdır. Altı haftadan uzun süreli kullanımda, bacaklarda su toplanması, göğüs, karın ağrısı durumunda hekime danışılmalıdır. Tedavie dici dozlarda yan etkisi bilinmemektedir. Meyveleriyle ilgili herhangi bir yan etki bildirilmemiştir. Türkiye’de Hawthorne berry ekstresi adıyla standardize alıç meyve ekstresi satılmaktadır. v Zeybek U, Haksel M. Türkiye’de ve dünyada önemli tıbbi bitkiler ve kullanımları. Argefar ve Sade Yayınları, Meta Basım, İzmir, 2010. v Murray M, Pizzorno J. Doğal Tıp Ansiklopedisi, Saga yay., İstanbul 2006.
İstanbul, mayıs 2010
9509	9510	9511	9513	9514
Crataegus monogyna – Geyik dikeni, Ak diken, Beyaz diken, Ekşi muşmula, Edran, Geviş, Yemişen
Çok yıllık çalı ya dağaçlık formunda bitkilerdir. Nisan-haziran aylarında çiçeklenirler. Tepe kenarları, maki, meşe çalıları, karışık ormanlar ve yol kenarlarında bulunur. 0-1800 m rakımda görülür. Kuzey Türkiye, Batı ve Güneybatı Anadolu’da yayılış gösterir (İstanbul, Ankara, Antalya, Aydın, İzmir, Konya, Muğla, Tekirdağ). Boyu 9 metreye ulaşabilir ve çit yapmak için kullanılır. Eski Roma’da alış bitkisinin büyülü özellikleri olduğuna inanılmış, Yunan’da ise umut ve neşe için sembol olarak görülmüştür. Karakteristiklerini ortaya loyan pek çok adı vardır : mayıs ayında çiçek açar 1Mayıs çiçeği”, hızlı büyür “Hızlı”, dikenlidir “akdiken”, unu meyveleri vardır “alıç”, çit olarak kullanılır “çit dikeni”. Kışın yaprağını döken, çoğunlukla boylu çalı ya da 8-10 m boylanabilen küçük bir ağaçtır. Dalları dikenli, çiçekleri beyazdır. Kahverengi, yeşil-kırmızı renkteki genç sürgünler çıplak veya taze iken tüylüdür. Ağaca ismini veren dikenler eğri değil, düz olup tek tekdir. Tomurcuklar küçük, yuvarlakçadır. 4-5 cm boyundaki yapraklar derin 3-7 lopludur. Yaprak kenarlarının dişleri yaprak sapına kadar ulaşmaz. Bu lopların uçları yalın veya çift dişlidir. Üst yüzleri koyu yeşil, alt yüzü mavi-yeşil ve tüylüdür. Nisan-haziran ayında açan beyaz çiçekler şemsiyemsi salkım tipinde kurullar oluştururlar. Sonbaharda olgunlaşan kırmızı renkli, 6-10 mm çaplı meyvenin içinde 1-3 tohum bulunur. Meyvelerinden döktüğü tohumlarla çoğalır. Meyveleri ssaponinler, glikozitler, flavonitler, askorbik asit, tanen içerir. Tek parçalı dişi organı (gynekeum) türe adını verir. Batı ve Güney Anadolu’da yaygın bir bitkidir.
İzmir - Bozdağ, haziran 2010
0316	0317	0318	3689	3753	C. monogyna
0484	0485
İzmir - Bozdağ, mayıs 2011
5227	5228	5230	1142c	1143c
Fragaria. Topraküstü stolonlu çok yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları trifoliattır. Meyveler agregat, etlenmiş bir reseptakulum üzerinde, küçük akenlerden oluşmuştur. Yenilen meyveleri için kültür bitkisi olarak da yetiştirilir.
Fragaria vesca – Dağ Çileği, Çiğelek, Amahta, Çiğelem, Çile, Hamofta, Hamaçura, Hamukara, Yabani Çilek, Yer Çileği
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Rosidae » Rosales » Rosaceae » Crataegus » Crataegus monogyna
Kazdağları, mayıs 2009
0044
Geum. Dik duruşlu, çok yıllık, rizomlu otsulardır. Dip yaprakları lirat ya da pinnatifit, üst gövde yaprakları tam ya da 3 lopludur. Çiçekler 2-12 adet ve kimoz durumdadır. Meyve bir aken topluluğudur. Kuzey yarıkürede yayılış gösterir, 40 türü vardır. Ülkemizde 4 türü bulunur.
Geum urbanum – Su karanfili, Bit otu
Bozdağ, haziran 2010
0110	0112	0114	0116c		G.urbanum
Malus domestica – Elma
İzmir Kültür
5550	5551	5552
Malus sylvestris – Avrupa çiçek elması
İzmir Kültür elması (Malus domestica)’ nın atalarından biridir.
2499
Potentilla. Çok yıllık, nadiren tek yıllık otsular ya da küçük çalılardır. Yapraklar digitat, pinnat ya da trifoliattır. Çiçekler genellikle terminalde, tek ya da kimoz durumdadır. Kaliks ve korolla 5, nadiren 4 parçalıdır. Epikaliks vardır. Stamenler çoğunlukla 20. meyveleri küçük akendir. Genellikle kuzey yarıkürede, nadiren de Avustralya’da yayılış gösterir, yaklaşık 300 tür içerir. Ülkemizde 56 türü bulunur.
Potentilla fruticosa
NGBB, mayıs 2010
8655	8659	8659c
Potentilla rupestris
Bozdağ, mayıs 2011
5956	5957	5958	5959	5960
5961	5962	5963	5964	5965
Potentilla sp.
İstanbul, mayıs 2010
9504	9505	9506	9507
Potentilla sp
Bozdağ, haziran 2010
0223	0224	0225	0227c	0228c
Potentilla sp
Bozdağ, haziran 2010
0416	0417	0418	0419	0420
Potentilla sp
Rosaceae
Bozdağ, haziran 2010
0435	0437	0438
Potentilla sp
Rosaceae
Bozdağ, haziran 2010
1294	1295	1296	1298	1304	1305
1308	1309	1310	1311	1323	1324
Prunus sp Yaprak dökücü ağaç ya da çalılardır. Yapraklar basittir. Çiçekler tek ya da kümeler halindedir. Sepal ve petaller 5, Stamenler çok sayıdadır. Ovaryum üst durumlu, 1 karpellidir. Meyve etli ve sulu bir drupadır. Kuzey yarıkürede yayılış gösteren 200 türü vardır. Ülkemizde 4 türü bulunur. P.domestica (erik) önemli meyve ağaçlarımızdandır. P.spinosa (çakal eriği) ülkemizde yaygın olan diğer bir türdür.
Prunus domestica - Erik
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Rosidae » Rosales » Rosaceae » Prunus » Prunus sp.
Foto – İzmir Kültür
2732	2714
Prunus avium / Cerasus avium - Kiraz
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Rosidae » Rosales » Rosaceae » Prunus » Prunus avium
Mordoğan 2010 Kültür
0010	0011
Prunus cerasus / Cerasus vulgaris – Vişne
İzmir Kültür
4145	4120	9992	9993	9994	9995
5356c	5357	5358c
Prunus dulcis / Amygdalus communis – Badem, Bayam, Payam
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Rosidae » Rosales » Rosaceae » Prunus » Prunus dulcis
10 m’ye kadar boylanabilen bir ağaçtır. Özellikle çiçeklenme zamanı dona karşı duyarlıdır. Bol güneşli, kışları ılık geçen, suyu akıntılı yerleri sever, toprak seçmez. Dalları yaygın ya da dik, dikensizdir. Oval şekilli yapraklarının kenarları ince dişlidir. İlkbahar başında açan çiçekleri genellikle betaz, nadiren pembedir. İlkbahar sonuna doğru ağaçta, üzeri tüylü, yeşil renkli meyveler görünür. Bu meyveler ağustos-eylül aylarında taş çekirdek halini alır; sert kabuğun içinde, bir ucu sivri, diğer ucu yassı ve geniş bir tohum oluşur. Bu sert kabuğun içindeki tohumun ekilmesiyle üretilir. Tohumdan yabani olarak süren fidanlar aşılanır. Tatlı badem (P.dulcis) yağ açısından zengin, lezzetli bir besindir. Ptropein, şeker, E vitamini içerir. Acı bademde (P.amara) bunların dışında hidrosyanik asit bulunduğundan hafif düzeyde zehirlidir.
Van, mart 2010 Kültür
5509	5510	5511	5515	5516	5566
5567	5577	5578	5579	…
Prunus persica/ persica vulgaris - Şeftali
Yaprak döken çalı ya da küçükağaç. Sepaller ve petaller 5, Stamenler 20-30, ovaryum üst durumlu. Meyve drupa. Anavatanı Çin. Ülkemizde kültürü yapılır.
İzmir 2009 – Mordoğan 2010 Kültür
0588	0593	0002c	0003	0004
9997	9998	9999	0009
Pyrus Yaprak döken ağaç ya da çalılardır. Yapraklar alternat, basit. Çiçekler umbellamsı rasemozlarda, beyazdır. Hepantium olgunlukta meyveyi sarar ve etlenir. Kuzeyyarıkürede yayılış gösteren 60 türü vardır. Ülkemizde 9 türü bulunur. Bunlardan P.communis (armut)’un kültürü de yapılır.
Pyrocantha coccinea – Ateş dikeni 3 m’ye kadar boylanan, herdem yeşil, çoğunlukla dikenli çalılardır. Ülkemizde Kuzey Anadolu’da doğal yayılış gösterir, diğer bölgelerde süs bitkisi olarka yetiştirilir. Kırmızı, sarı ya da turuncu meyveleriyle güzel görünümlü bir bitkidir.
Rosa. Genellikle yaprak dökücü, bazen herdemyeşil dikenli çalılardır. Yapraklar alternat, imparipinnat ve stipüllüdür. Çiçekler tek ya da korimboz durumda, sepaller 5, hepsi eşit boyda dıştaki 3 tanesi loplu, içtekiler tam, petaller 5. stamen, Stilus ve karpeller çok sayıdadır. Hipantium şeklinde olan reseptakulum olgunlukta etlenir ve nuks tipi meyveleri sarar. Kuzey yarıkürede yayılış gösterir, 100’den fazla tür içerir. Ülkemizde 24 türü doğal yayılış gösterir. Isparta ve Burdur dolaylarında R.damescana (Isparta gülü, pembe yağ gülü, sakız gülü)’nün kültürü yapılır. Bu bitkinin çiçeklerinden Oleum Rosae (gül yağı) ve Aqua Rosae (gül suyu) elde edilir. Katmerli ve gösterişli çiçekleri olan Rosa centifolia (okka gülü) park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilir.
Rosa canina – yabani gül, köpek gülü, it burnu, kuşburnu, it gülü
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliapsida » Rosidae » Rosales » Rosaceae » Rosa » Rosa canina
Çok yıllık, çalı formunda bir bitkidir. Mayıs-temmuz aylarında çiçeklenir. Kıyılar, kayalık yamaçlar, çalılık, çitler, ormanlar ve açıklıkları ve kireçtaşlarında yetişir. 30-1700 m’de bulunur. Ilıman Avrupa ve Kuzeybatı Afrika’da yayılış gösterir. Tüm Türkiye’de yaygındır (Bolu, İstanbul, Kars, Hakkari, Batman, Kastamonu, Bitlis, Afyonkarahisar, Ağrı, Ankara, Antalya, Artvin, Balıkesir, Çanakkale, Çorum, Elazığ, Isparta, Kocaeli, Kütahya, Kahramanmaraş, Niğde, Ordu, Sivas, Tekirdağ, Trabzon, Yozgat, Karaman). Kuşburnu, Gülgiller (Rosaceae) ailesine dahil yabani gül (Rosa) türlerinin yalancı meyvelerine verilen addır. Bu türlerde görülen, kırmızı renkli ve yumurta şekilli meyve benzeri oluşumlar, aslında çiçek ekseninin etlenmesiyle ortaya çıkar; bu nedenle de yalancı meyve olarak nitelenir. Gerçek meyveler ise iç kısımda bulunan tohum benzeri sert akenlerdir. Kuşburnu adıyla nitelenen yalancı meyvenin etli kısmı, drog olarak kullanılır; yani, pratikte her yabani gülün yalancı meyvesi, yeterince etli olduğu müddetçe kullanılabilir. Avrupa farmakopesinde, kuşburnu “Rosae pseudofructus” adıyla kayıtlıdır. “Rosa canina L.”, “Rosa pendulina L.” ve diğer yabani gül (Rosa) türlerinden elde edilebileceği belirtilmiştir. Drogdaki “C vitamini” miktarı, %0,2 ila %2,4’tür; yani, limondaki miktara göre 60 kat daha fazladır. Drogda, ayrıca karotenoitler, flavonoitler, meyve asitleri (malik asit, sitrik asit), pektinler, tanenler bulunur. Drog bütün olabildiği gibi ufalanmış ya da toz edilmiş hallerde de olabilir; ışıktan muhafaza edilerek saklanmalıdır. Kuşburnu, mevye suyu olarak ya da kurutulmuş halde çayı yapılarak tüketilir; kaynatıldıktan sonra suyu uçurularak marmelatı ya da pestili yapılır. Önemli bir C vitamini kaynağı olarak bilinmektedir. Ancak, uzun süreli kaynatma sırasında C vitamini bozulmadan kalırken; soğuma sırasında askorbik asit miktarı hızla azaldığından, marmelat ve pekmezde oran oldukça düşüktür. Kuşburnu çayı, 2 - 5 gram droğun bir kupa kaynar suda, 10-15 dakika demlenmesiyle hazırlanır. C vitamininden en fazla düzeyde yararlanabilmek için, 5 dakikada içilmelidir. Kuşburnu, halk arasında soğuk algınlığı, grip, hazımsızlık, C vitamini eksikliği, mide asiti azlığı, enfeksiyon hastalıkları, sindirim sistemi ve idrar yolları rahatsızlıkları, safra taşları, ödem, romatizma, gut, kanama ve lökore gibi sağlık sorunlarında kullanılır. Önerilen dozlarda kullanımından kaynaklanan, herhangi bir yan etkisi ya da ters etkisi bilinmemektedir. Hamile ve lohusaların kullanımıyla ilgili sakıncalar hakkında da bilgi yoktur. Kuşburnu (Rosa canina) çeşidinin tüm meyvesinden hazırlanan standart kuşburnu tozunun, osteoartritte lökosit fonksiyonlarını baskılayarak hücre hasarını önlemede etkili olduğu bildirilmiştir. Bu kuşburnu kultivarının içindeki “ntienflamatuvar maddenin “GOPO” adlı bir galaktolipit olduğu rapor edilmiştir. Kuşburnu tohumlarındaki bazı bileşiklerin, zayıflatıcı etkilerinin olabileceği iddia edilmiştir. Hayvan deneylerinde, tohum ekstresi verildikten sonra karaciğer trigliseritlerinin %65; plazma trigliseritleri ve serbest yağ asitlerinin ise %40 azaldığı gözlenmiştir. Ancak, toplam kolesterol seviyesi üzerinde değişiklik tespit edilmemiştir. Kuşburnu tohumları, gamalinoleik asit (GLA) yönünden zengindir. Bu yağ, cilde canlılık kazandırdığı gibi, güneş yanıklarında da etkilidir. İçeriğinde, %10-20 kuşburnu yağı içeren kremlerin cilt çatlakları, ekzema, yanık ve yaralar üzerinde etkili olduğu bildirilmiştir. Alman E Komisyonu, haklarında yeterli bilimsel araştırma olmadığı gerekçesiyle; kuşburnu droglarına, “Onaylanan Droglar Listesi”nde yer vermemiştir. Ülkemizde, kuşburnu üretimi amacıyla “Rosa canina L.” ve Japon gülü (Rosa rugosa Thunb.) türlerinin tarımı yapılmaktadır.
İzmir – İstanbul, mayıs 2010 - Bozdağ, haziran 2010
4709	3691	3764	3769	9480	R.canina
Foto – İstanbul, mayıs 2010
9481	9483	0287	0288	0289	0290
0466	0468	0469
Rosa micrantha
Çok yıllık, çalı formunda bir bitkidir. Çitler, koruluk kenarları, kuru kayalık yamaçlar, çalılık aralarında yetişir. 400-1400 metre rakımda bulunur. Mayıs-haziran aylarında çiçeklenir. Avrupa, G Rusya, Kırım, Kafkasya, Ermenistan, Lübnan, KB Afrika’da yayılış gösterir. B Türkiye, O Ve KD Anadolu (Balıkesir, İzmir, Konya, Manisa, Trabzon)’ da bulunur.
Bozdağ, haziran 2010
1109	1110	1111	1112
1113	1114	1115
Rosa pulverulenta – Yaban gülü
Çok yıllık, çalı formunda bir bitkidir. Kuru, seyrek, genellikle otlaklık yerler, Juniperus çalı, Piceae koru, Artemisia steplerinde, 700-2250 m yükseklikte bulunur. GD Avrupa, B Suriye, Kıbrıs, Kafkasya, Azerbaycan, Ermenistan’da yayılım gösterir. Tüm Türkiye’de yaygındır (Bolu, Iğdır, Kars, Hakkâri, Bitlis, Adıyaman, Ağrı, Amasya, Ankara, Balıkesir, Bursa, Gümüşhane, Isparta, İzmir, Kayseri, Konya, Malatya, Kahramanmaraş, Muğla, Niğde, Sivas).
Bozdağ, haziran 2010
0581	0583	0584
1099	1102	1373	1378
Rosa sp
Rosaceae
Foto – EÜBB, mayıs 2010
8349	8352	8353	8355	8356	8357
Rosa sp - Gül
Kültür
Ülkemizde 23 farklı türü yetişir. Çiçeklenme : Mayıs-Ağustos Yalın kat, yarım katmerli ve katmerli türleri vardır. Boylarına göre de, bodur, yüksek ve sarmaşık güller olarak ayrılır. Gül fidelerinin yapraklarının canlı ve lekesiz olmasına dikkat edilmeli, dikilecek alan yabani otlardan temizlenmelidir. Demiri bol, kırmızı renkte toprakta sağlıklı gelişim gösterir. Kireçli toprakları hiç sevmez. Daha önce gül dükilmiş bir alana yeniden gül dikerseniz bitkiniz yaşamaz. Yerinin değiştirilmesinden gocunmaz. Toprağıyla birlikte yerinden çıkarılıp taşınabilir. Derin bir dikim çukuru açılmalı, ilk zamanlarda bol bol sulanmalıdır. Dikim yaptıktan sonra, çukurun üzeri gübreli toprakla kapatılarak iyice sıkıştırılmalıdır. Dikim aralığı gülün türüne göre değişir. Minyatüğr güller 30 cm, kısa güller 45 cm, uzun güller 1 metre aralıklarla dikilmelidir. Budama yapılması ve kurumuş, sağlıksız dalların tamamen temizlenmesi çok önemlidir.
6599	E001	5269	6561	6598	6558
0381	0080	0461	0478	4733	0084
0077	0086	0087	0078	6560	2700
3315	5397	5397c	7076	5399	0380
3487	7224	7226	7228	3245c	9125
7737	7738	7739
Rubus. Gövdeleri dikenli çalılar, nadiren çok yıllık otsulardır. Yapraklar pinnat ya da ternattır. Çiçekler panikulalarda, sepal ve petaller 5. meyve drupalardan oluşmuş agregat bir meyvadır. Kozmopolit bir cinstir, 200 tür içerir. Ülkemizde 10 türü bulunur. R.idaeus (ağaç çileği, ahududu) meyveleri için yetiştirilir. R.sanctus ve R.canescens ülkemizde yaygın olan ve “böğürtlen” diye bilinen meyveleri yenen türlerdir.
Rubus sp - Böğürtlen
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Rosidae » Rosales » Rosaceae » Rubus » Rubus sp.
Rubus cinsi 400 kadar çokyıllık çalı türünün ortak adı böğürtlendir. Bunların 17 türe ülkemizdeki orman ve fundalıklarda, yol, bahçe, hendek kenarlarında sık olarak rastlanır. 1-3 metre kadar uzayabilirler.gövdeleri dikenli, yapraklarının kenarları çentiklidir. Yapraklarını kışın dökmez. Pembe-beyaz çiçekleri vardır. Yaz sonunda bu çiçekler koyu kırmızımsı renki, üzeri çok ince tüylü, dut benzeri meyvelere dönüşür. Böğürtlen yer ve toprak konusunda seçici değildir. Genellikle yere değen dallarının köklenmesiyleya da köklerinin yeniden filizlenmesiyle, daha az olarak da döktüğü tohumlarıyla çoğalır. Çok dikenli olduğu için doğal çit olarak kullanılır. Meyvelerinde sabit ve uçucu yağ, organik asitler, meyve şekeri, sitrik asit, pektin, demir; yapraklarında ise organik asitler ve tanen bulunur. Meyve olarak tüketildiği gibi, şurup, reçel, pasta, likör olarak da kullanılır. Böğürtlenin büyülü özelliklei olduğu konusunda ortak bir söylenti vardır. Ortaçağ İngiltere’sinde romatizma, çıban ve siyah noktaların lanetinden korunmak için böğürtlen çalısının altından sürünerek geçmek gerekirdi. Çiçekleri Eski Yunan’da gut hastalığı için kullanılmıştır.
İzmir
4698
Rubus discolor – Melek üzümü, Bük üzümü, Kuş üzümü, Makval
Çok yıllık, çalı formunda bir bitkidir. Yaprak döken ormanlar ve çalılar, gölgeli kıyılar, kıyı ovalarda, 0-1400 m yükseklikte yetişir. B, O, G Avrupa, Kafkasya, Lübnan’da yayılım gösterir. K, B Türkiye, O Anadolu (Adana, Düzce, İstanbul, Kastamonu, Artvin, Hatay, İzmir, Ordu, Sakarya, Samsun, Tekirdağ, Trabzon)’da bulunur.
İzmir
9202
Rubus idaeus – Ahududu, Moruk, Totuk, Ağaççileği, Dağçileği - Raspberry, Grayleaf red raspberry
Rosaceae
150 cm’ye kadar boylanabilen, çalı formunda, çokyıllık bir bitkidir. Ormanlar, çayır kenarları, taşlık yamaçlarda, 900-1200 metre yükseklikte bulunur. Haziran-temmuz aylarında çiçeklenir. Gövdesi ve dalları dikenlerle kaplıdır. Yaprakları üç yaprakçıktan oluşur, kenarları dişldir. Haziran-temmuz aylarında çiçek açar; çiçekleri beyazımsı-pembe renklidir. Çiçekler olgunlaştığında 30-70 meyvecikten oluşan, dua benzeyen, hoş kokulu, hafif tüylü meyveler oluşur. Bu meyvelerden dökülen tohumlarla çoğalır. Toprak yapısı açısından çok seçicidir. Bazı kelebek türlerinin larvaları için ana besin kaynağını oluşturur. Meyvelerinde uçucu ve sabit yağlar, malik ve sitrik asit, meyve şekeri, pektin; yapraklarında tanen bulunur. Taze meyveler çabuk bozlduğundan dondurularak saklanır. Meyveler, şurup, reçel, likör, meyve suyu, pasta ve dondurmalarda kullanılır. Yaprakları taze ya da kurutulmuş haliyle çay olarak tüketilir. D Asya, G Amerika’da yayılım gösterir. K Anadolu (İstanbul, Kars, Bursa, Giresun, Gümüşhane, Rize, Sinop, Trabzon)’ da bulunur.
Bozdağ, haziran 2010
0134c	0135c	0281	0282	0426	R.idaeus
Sarcopoterium spinosum – Aptesbozan Otu
Bozdağ, mayıs 2011
5186c	5187	5188c	.
Sanguisorba minor
Bozdağ, mayıs 2011
5133	5134	5135
TANIMSIZLAR …
6171
Rosaceae
Ören-İzmir, mart 2010
6171	6172	6173
8752c
Rosaceae
NGBB, mayıs 2010
8752c	8753	8757	8758	8759
8822
Rosaceae
NGBB, mayıs 2010
8822	8826	8828	8829	8830
9485
Rosaceae
İstanbul, mayıs 2010
9485	9488	9488c	9490	9491	9493
2161
Rosaceae
Bozdağ, temmuz 2010
2161	2162
5083
Rosaceae
Kemalpaşa, İzmir, mart 2010
5083	5084	5084c	5085
5086	5087	5088	5089
6318
Rosaceae
Foto – EÜBB, mart 2010
6318	6320	6322	6325	6326
8434
Rosaceae
…
8434	8437	8436	9618c	9639c	3634 rosaceae
3668c	3670
6269
Rosaceae
Ören, İzmir, mart 2009
6269	6270	6272