RUBIACEAE - Kökboyasıgiller

Bir ya da çok yıllık ağaçlar ya da çalılar, nadiren otsular. Yapraklar karşılıklı,  basit, tam ya da nadiren dişli, stipulalı, stipüller yapraklarla aynı halde dizilmiş olduğu için ve yaprağa benzadiğinden çok yapraklı bir vertisillat görünümündedir. Çiçekler dikazyum ya da başaklarda, erdişi, çok nadir olarak tek eşeyli, genellikle ışınsal, nadiren zigomorf simetrili ya da 2 dudaklı. Sepaller 4-5, birleşik, petaller4-5 (8-10), birleşik, genellikle salverform, rotat ya da hıni şeklinde. Stamenler petallere bağlı ve korolla lobu sayısı kadar. Pistil 1, ovaryum alt durumlu, genellikle 2 lokuluslu, 2-çok karpelli, ovüller her lokulusta 1-çok sayıda, plasentasyon eksensel ya da bazal. Meyve lokulusit ya da septisiz kapsula, nadiren bakka.

Kozmopolit olan aile 500 cins ve 6000 tür içerir. Ülkemizde 10 cins, 170 türü bulunur.

İlaç ve boya sanayinde kullanılırlar. Bazı türleri süs bitkileri olarak kullanılır.

Asperula – Yapışkanotu

Alçak çalılar ya da bir ya da çok yıllık otsular. Yapraklar bir halkada 4-6 adet. Çiçekler gevşek, başçıklarda ya da panikulalarda, korolla 4-5 loplu, tüpü loplarından uzun. Akdeniz Bölgesi’nden Avustralya’ya kadar yayılış gösterir, 100 tür içerir. Ülkemizde 42 tütü bulunur.

Asperula lilaciflora ssp phyrigia

Bozdağ, haziran 2010

Endemik

 

1456

1457

1458

1459

1460

 

Asperula sp

Bozdağ, temmuz 2010

 

 

 

1667

1668

1669c

 

 

 

Coffea - Kahve ağacı

Çoğunluğu Tropikal Afrika’da yayılış gösteren, kültürü de yapılan küçük ağaçlar. Yapraklar ovat-lanseolat çiçekler beyaz ve yaprak koltuklarında kümeler halinde. Meyve 1-2 tohumlu kırmızı bir drupa. Tohumlarından kahve elde edilir. 60 türü vardır. Kültürü yapılan başlıca türleri C.arabica, C.liberica, C.canephora, C.robusta.

Cichona – Kınakına ağacı

Tropiklerde yayılış gösteren ve kültürü de yapılan 15-20 m boyunda ağaçlar. Yapraklar karşılıklı ve ovattan lanseolata kadar değişir. Çiçekler sarı, pembe ya da kırmızı. Meyve kapsula. Kök ve gövde kabukları, sıtma tedavisinde kullanılan kinin alkaloidleri içerir.

Cruciata

Bir ya da çok yıllık otsular. Yapraklar bir halkada 4 adet. Çiçekler yaprak koltuklarında dairesel kimozlarda, ortadakiler verimsiz, yandakiler verimli. Korolla sarı. Ülkemizde 5 türü bulunur. C.taurica hemen her bölgede görülem yastıkçık görünümünde bir türdür.

Cruciata laevipes

Bozdağ, haziran 2010 – temmuz 2010

 

 

0969

0970

0970c

0971

 

 

 

 

 

1857

1858

1859

 

 

 

Cruciata taurica

NGBB, mayıs 2010

 

 

9420

9420c

9421

9422

 

 

Galium – Yoğurtotu

Alçak çalılar, çok ya da bir yıllık otsular. Yapraklar diresel dizilişli. Çiçekler saplı, sapları ovaryumdan uzun, panikulalarda, braktesiz. Korolla 4 loplu, tüpü loplarından uzun ya da kısa.

Kozmopolit bir cins olup, 400 tür içerir. Ülkemizde 102 türü bulunur.

Galium album

Bozdağ, haziran 2010

 

 

0451

0454

0834

0835

 

 

 

 

 

0837c

0839

1095

 

 

 

Galium aparine – Yağışkanotu, Dilkanatan

 İzmir, 2010 – nisan 2011

2290

0602

0613

5390

5393

5394

5158

5159

5160

5161

3290

3291

3281c

3284

3286c

3289

3295

3297

Galium brevifolium ssp brevifolium

 Bozdağ, mayıs 2011

Endemik

 

 

 

 

 

5998

5998c

5999

5999c

5140

5141

 

 

 

5396

5397d

5398

 

 

 

Galium odoratum - Yoğurtotu

 Kazdağları

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3340

 

 

 

 

 

Galium sp

Bozdağ haziran 2010

 

 

0882

0883

0884

0886

 

 

Galium sp

Bornova, nisan 2011

 

 

2887c

2890c

2891c

2891d

 

 

 

 

2892c

2894c

2897d

2898c

 

 

Rubai

Bazıları sarılıcı, alçak çalılar ya da çok yıllık otsular. Yapraklar bir halkada 2-7 adet. Korolla 5 loplu ve tüpü loplarından kısa. Ilıman ve sıcak bölgelerde yayılış gösterir, 30-40 tür içerir. Ülkemizde 5 türü bulunur. Bunlardan R.tinctorium (kökboya, boyacıkökü), geniş yayılışı olan, kökleri yün boyamada kullanılan tırmanıcı bitkilerdir.

Rubia tenuifolia ssp tenuifolia

Bozdağ, haziran 2010

 

 

1449

1450

1451c

1454

 

 

0987

İzmir

 

 

 

 

 

0987