|
BİTKİBİLİM
TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ |




1.
Simple Leaf: One Blade

2. Compound
Leaf: Blade Divided Into Leaflets
A. Palmately Compound
(Digitate): No Rachis


B. Pinnately Compound (Pinnate): With A Rachis

C. Pinnately and Palmately Trifoliate

D. Twice Pinnately Compound (Bipinnate)

E. Pinnatid: Pinnately Dissected Nearly To The Midrib

3. Leaf Arrangement (Phyllotaxy)

4. Leaf Venation


5. Leaf Shapes
A. The
Prefix "Ob" In A Descriptive Leaf Term

B. Images Of Leaf Shapes



6. Leaf Apices

7. Leaf Bases

8. Leaf Margins


9. Leaf Surfaces
Botanical
terms that describe the surfaces of leaves and stems:
§
Glaucous: Covered with a whitish powder or waxy coating.
§
Farinose: Covered with a meal-like powder or minute
particles.
§
Scurfy: Covered with small scalelike particles.
§
Viscid (Viscous): Covered with sticky or resinous secretion.
§
Glutinous: About the same as viscid.
§
Punctate: Dotted with minute pits or translucent dots.
§
Papillate (Papillose): Bearing minute, pimplelike
protuberances.
§
Tuberculate: Bearing tubercles or warty protuberances.
§
Verrucose: About the same as tuberculate
§
Rugose: Wrinkled--typical leaves of the mint family
(Lamiaceae)
§
Glabrous: Without hairs of any kind.
§
Pubescent: With a hairy surface--there are many kinds of
hairiness:
10. Conifer Leaves

11. Typical Leaf Of
The Grass Family (Poaceae)


Leaf shapes
(a) Linear. (b) Lanceolate. (c)
Oblanceolate. (d) Spatulate. (e) Ovate. (f) Obovate. (g) Elliptic. (h) Oblong.
(i) Deltoid. (j) Reniform. (k) Orbicular.
(l) Peltate. (m) Perfoliate. (n) Connate.

Leaf margins of
various types
(a) Entire. (b) Serrate. (c) Serrulate. (d)
Dentate. (e) Denticulate. (f) Crenate. (g) Undulate.
(h) Incised. (i) Pinnatifid. (j) Dissected.
(k) Lobed. (l) Cleft. (m) Parted.

Leaf tips and bases
(a) Acuminate. (b) Acute. (c) Obtuse. (d)
Truncate. (e) Emarginate. (f) Mucronate. (g) Cuspidate.
(h) Cuneate. (i) Oblique. (j) Cordate. (k)
Auriculate. (l) Sagittate. (m) Hastate. (n) Clasping.

Leaf venation
(a) Dichotomous. (b) Pinnate reticulate.
(c) Palmate reticulate.
(d) Parallel (expanded leaf). (e) Parallel
(linear leaf).

Lamina Shapes
A, filiform; B,
linear; C, oblong; D, elliptic; E, circular (orbiculate); F, oblate; G,
reniform; H, rhombic; I, lanceolate; J, ovate; K, triangular; L, oblanceolate
M, obovate;
N, falcate; O,
spathulate; P, lyrate; Q, runcinate; R, pinnatifid; S, pinnatisect; T,
bipinnatifid; U, palmatifid; V, palmatisect.

Leaf arrengement


|
BİTKİLER ÂLEMİ |
|
Bitkiler, fotosentez yapan
ökaryotik organizmalardır. Bitkiler aleminin yapı,
büyüklük, şekil, ekolojik istek
açısından büyük farklılıklar gösteren çok sayıda
üyesi bulunur. Bitkiler alemi iki büyük
gruba ayrılır : 1. Tohumsuz bitkiler (Cryptogamae) İlkel bitkilerdir.
Sporla çoğalırlar. Büyük kısmı kök, gövde, yaprak
farklılaşması göstermez.Bitkinin
tamamı, tallus adı verilen yapraksı ya da şeritsi
yapıdadır. Tallus yapısına sahip tüm bitkilere
Thallophyta adı verilir. Vejetatif organ farklılaşması
gösteren bitkilere ise Kormophyta, bu tip yapıya kormus adı
verilir. 2. Tohumlu bitkiler (Spermatophyta) En önemli özellikleri üreme
ve yayılma organı olan tohumun oluşumudur. Bu grup,
tohumların oluşma şekline göre iki alt bölüme (divisio)
ayrılır. a. Açık tohumlu bitkiler (Gymnospermae) : Tohum
taslakları (ovül) meyve yaprakları (karpeller) tarafından
örtülmeden açıkta tohum meydana getiren bitkilerdir. b. Kapalı tohumlu bitkiler (Angiospermae) : Tohum taslakları
meyve yapraklarının birleşmesiyle oluşan odacık
(ovaryum) içinde kapalı olarak tohum geliştiren bitkilerdir. |
|
Tohumsuz
bitkiler (Cryptogamae) Su yosunları (algler), Karayosunları (Bryophyta) ve
Eğrelti otları (Pteridophyta) bu gruba girer. |
|
Algler. Suda yaşayan, tek
hücreliden koloniye, parankimatik tallusa kadar çok değişik
formlardadırlar. Bazı mikroskobik algler suyun hareketi ile pasif
olarak hareket ederler, bu nedenle yaşam ortamları suyun serbest
bölgesidir. Bu tip alglere fitoplankton adı verilir. Sargassum gibi büyük algler de
aynı şekilde suda serbest olarak yüzerler. Suyun zemininde
yaşayanlarda ise tutunma organları vardır. Bu tip algler,ışığın uygun miktarda
ulaşabildiği derinliklerde yaşarlar. -
yeşil algler -
altın sarısı algler -
kahverengi algler -
kırmızı algler Karayosunları. Karasal yaşama uyum
sağlayan organizmalardır. Ancak, su alışverişini
düzenleyen organları yeterince gelişmediğinden çok nemli
ortamları yeğlerler. Hücre çeperleri selülozdan
yapılmıştır. Gelişmiş olanlarında kök, yaprak,
gövdeye benzer organlar bulunur. Tüm dünyada çok geniş yayılım
alanına sahiptirler. 1. Boynuzsu karayosunları (Anthocerata) : ince, yapraksı
tallusa sahiptirler. Hücrelerinde birer adet kloroplast vardır. 2. Ciğerotları (Hepaticae) : toprağa paralel
gelişen yapraksı yapıdadırlar. Hücrelerinde çok
sayıda kloroplast vardır. Sporofit nesil çok küçüktür ve genofitin
üzerinde parazit olarak yaşar. 3. Yapraklı karayosunları (Musci).
Karayosunlarının en gelişmiş
sınıfıdır. Üyelerinde mnium tipi stomalara
rastlanması karasal yaşama uyumla ilgili önemli özelliklerden
biridir. Bu sınıfta yaşam devresi sporun çimlenmesiyle
başlar. Döllenme için suya ihtiyaç duyulur.
Sporlar, kapsül içinde bazı hücrelerin mayoz bölünme geçirmesiyle
oluşturulup kapsülün açılmasıyla etrafa yayılırlar. Eğreltiotları. Sporlu bitkilerin en gelişmiş olanlarıdır.
Karasal hayata uyum sağlamışlardır. Oldukça iyi
gelişmiş iletin demetleri vardır. Gametofitleri çok
indirgenmiştir. Sporofitlerinde ise kök, gövde ve yapraklar
gelişmiştir. Pteridophyta
üyelerinde trofofil ve
sporofil adı verilen iki tip yaprak bulunur. Trofofiller özümleme yapan
yapraklardır. Sporofiller ise, sporangiumları taşıyan
özelleşmiş yapraklardır. Eğrelti Otlarının günümüzde yaşamayan çok
sayıda fosil formları vardır. Rhynia, Asteroxylon gibi cinsleri
bunlara örnek olarak verilebilir. Günümüzde yaşayan cinslerden ise Lycopodium, Selaginella, Isoetes, Equisetum, Asplenium,
Adianthum ülkemizde de doğal
yayılış alanına sahiptirler. |
|
Tohumlu
bitkiler (Cryptogamae) Açık tohumlu bitkiler Kapalı tohumlu bitkiler |
|
Açık tohumlu bitkiler (Gymnospermae) Genellikle ağaç ya da
ağaççıklar, nadiren çalı şeklinde bulunurlar. Tamamen
odunsudurlar. Genellikle herdem yeşil olup, yaprakları
çoğunlukla iğnemsi, nadiren pulsu ya da şerit
şeklindedir. Genellikle kuraklığa dayanıklı ve uzun
ömürlüdürler. Odun yapıları kapalı tohumlulara göre daha
basittir. Bu altbölüme dahil bir grup
dışında çiçeklerinde örtü yaprakları (periant = çanak ve
taç yapraklar) bulunmaz. Dişi ve erkek organları ayrı çiçekler
üzerinde bulunduğundan çiçekleri tek eşeylidir. Erkek ve dişi
çiçekler genel olarak bir eksen üzerinde sarmal olarak toplanarak erkek ve
dişi kozalakları oluştururlar. Erkek kozalaklar (çiçekler)
pul yada kalkan biçiminde bir yaprak ile (stamen)
alt kısımlarında iki ya da daha fazla çiçek tozu
torbasından (polen kesesi) ibarettir ve bir eksen üzerinde spiral
dizilirler. Çiçek tozu keselerindeki polen ana hücrelerinin mayoz bölünme
geçirmesi ile kromozom sayıları yarıya inmiş polenlerin
(çiçek tozları) oluşumu sağlanır. Bu grup bitkilerde bir
erkek kozalak bir kaç milyon polen üretebilmektedir. Dişi kozalaklar da
(çiçekler) genellikle erkek kozalaklara benzerler. Pulsu bir yaprak (karpel)
ile altında çıplak durumda çoğu kez iki tohum
taslağına sahip dişi çiçekler, bir eksen üzerinde sarmal
olarak dizilerek dişi kozalakları oluşturur. Bunların
tohum taslakları karpeller tarafından örtülmediğinden
tohumları açıkta meydana gelmektedir. Bu tür çiçeklerde tohum
taslakları iyi gelişmiş bir besi dokusuna (nusellus) sahiptir.
Bu doku dıştan bir örtü ile sarılarak (integüment), uçta bir
polen çimlenme odacığı ve küçük bir kapıcık
(mikropil) ile dışarıya açılmaktadır. Nusellusun alt
kısmında besleyici bir doku ve bu dokunun altında iki ya da
daha fazla yumurta hücresi bulunmaktadır. Yumurta hücresinin uç
kısmında 2-4 hücreli arkegonium denilen
bir boyun kısmı vardır. Tozlaşma erkek
kozalaklarda oluşan polenlerin dişi kozalaklardaki yumurta
hücrelerine ulaşmasıdır. Bu taşınma olayı
bitkiler aleminde değişik yollarla
olurken, bu gruptaki bitkilerde rüzgar yoluyla olmaktadır. Rüzgar yoluyla doğrudan doğruya dişi
çiçeklerdeki mikropile ulaşan polenler, polen odacığında
çimlenerek, yumurta hücresine ulaşan sperm çekirdeği ile yumurta
hücresini döller ve içinde embriyoyu taşıyan tohum meydana gelir. Açık tohumlu bitkiler 3
sınıfa ayrılır : 1. Cycadopsida. Eski
jeolojik devirlerde yaşamış olan bu sınıf üyeleri
bugün yalnızca fosil kayıtlardan bilinmektedir. Tohumsuz
Bitkilerle, Tohumlu Bitkiler arasında evrimsel olarakbir geçiş
grubu oldukları kabul edilir. 2. Coniferales. Çamgiller (Pinaceae).
Çiçekleri tek evcikli, herdem yeşil ve nadiren yapraklarını
döken ağaç yada çalılardır. Yapraklar
demetler veya çevresel dizilişte, iğnemsi şekilde olup, reçine
kanalları içerirler. Erkek kozalaklar, Mart ayından itibaren
olgunlaşırken, tozlaşma Nisan ve Mayıs aylarında
olmaktadır. Dişi kozalaklar, tozlaşmadan bir yıl sonra
olgunlaşır ve döllenme gerçekleşir.
Tohum olgunlaşmasının gerçekleşmesi için de bir yıl
daha geçmesi gerekir. Bu nedenle bu aile üyelerinde aynı anda hem yeni
oluşan dişi kozalaklar, hem yeni döllenmiş
dişi kozalaklar ve hemde olgunlaşmış dişi kozalaklar
bulunur. Oluşan tohumların da yapısı ve bağlanma
şekli türlere göre değişen bir kanat içerirler. Bu aileye
bağlı önemli bazı cins (genus) ve türler (species)
şunlardır: Pinus L. (Çam), Ekolojik hoş görülüğü fazla olduğu için
genellikle kuzey yarım küreden tropiklere kadar yayılış
gösterirler. Bu cinse ait türler şunlardır: Pinus nigra Arn. (Kara
Çam), P. sylvestris L. (Sarı Çam), P.
brutia Ten. (Kızıl Çam).
Diğer cisler ise Cedrus L. (Sedir), Abies L. (Göknar), Picea L. (Ladin) dir. Servigiller
(Cupressaceae). Çiçekleri bir veya iki evcikli, herdem yeşil ağaç
veya çalılar. Yaprakları karşılıklı
dizilişli, pulsu veya iğnemsi biçimdedir. Erkek kozalaklar küçük,
uç kısımlarda veya yaprak koltuklarında küme
oluştururlar. Dişi kozalaklar uç kısımlarda veya
kısa sürgünlerin yan tarafındadır. Kozalak yapıları
bazı türlerde odunsu, bazı türlerde deri gibi ya da etli
görünümdedir. Dünyanın çeşitli yerlerinde yayılış
göstermekle birlikte ülkemizde doğal olarak yayılış
gösteren iki cinsi vardır. Biri Cupressus
L. (Servi), bu cinsin
ülkemizde doğal yayılış gösteren tek türü Cupressus sempervirens
L. (Adi Servi) dir. Diğeri ise Juniperus
L. (Ardıç) dır. Yaprakları iğne şeklinde yada odunsudur. Kuzey yarım kürede
yayılış gösterirler. Juniperus
oxycedrus L. (Katran
Ardıcı) ve J. excelsa Bieb. (Boylu Ardıç) çok yaygın ilk ardıç türüdür. 3. Gnetopsida. Çoğunlukla
Gymnospermae karakterleri taşımalarına rağmen odun,
yaprak yapılarındaki farklar, çiçeklerinde basit bir çiçek örtüsüne
sahip olmaları, reçine kanalları içermemeleri ve böcekler
aracılığıyla tozlaşmaya rastlanması nedeniyle
açık tohumlu bitkilerle, kapalı tohumlu bitkiler arasında
geçit formu oluşturabileceği düşünülmektedir. Bu
sınıfa Epherda L. (Deniz üzümü) cinsini örnek olarak gösterilebilir. |
|
Kapalı Tohumlu
Bitkiler Evrimsel bakımdan en
iyi gelişmiş ve en büyük bitki grubudur. Günümüzde yeryüzünde
yaklaşık 300.000 kapalı tohumlu bitki üyesi bulunmakla
beraber, yeni belirlenen türlerle sayıları her gün
artmaktadır. Bu gruba giren bitkilerin bir
çoğunun kültürü de yapılmakta olup, ekonomik değerleri
fazladır. Kapalı tohumlu bitkiler oluştukları andan
itibaren başlayarak, diğer bitki gruplarına oranla çok daha
gelişmiş özelliklere sahip olmaları, vejetatif (kök, gövde,
yaprak, vb.) kısımlarının ortam koşullarına
uyabilme yeteneklerinin daha fazla olmasına bağlanmaktadır. Kapalı tohumlu
bitkilerin genel yapısal özelliklerine bakıldığında,
öncelikle organları arasında çok iyi bir iş bölümünün
olduğu görülür. Bu grup içinde yer alan bitkilerde tozlaşma ve döllenme güvence altına
alınmıştır. Kapalı tohumlu bitkiler
Magnoliopsida (Dicotyledoneae = Çift Çenekli Bitkiler) ve Liliopsida (Monocotyledoneae = Tek Çenekli Bitkiler) olmak üzere 2 sınıfa
ayrılır. Magnoliopsida
(Dicotyledoneae = Çift Çenekli Bitkiler). Çift çenekli bitkiler odunlu ya da odun içermeyen bitkilerdir.
Bu gruba giren bitkiler genel olarak 2 çenek (tohum yaprağı), nadiren 1, 3
veya 4 çenek içerirler. Odunlularda
ve otsuların
çoğunda, kök ve gövde kambiyuma sahip olmasından dolayı
ikincil büyüme (enine kalınlaşma) gösterir. Otsu türlerde
gövde iletim demetleri açık
(kambiyum içeren), iyi
gelişmiş veya nadiren kapalıdır (kambiyum içermeyen). Yapraklar tipik olarak
ağsı damarlı, petiollü ve geniş laminalıdır.
Çiçek kısımları
(parçaları) belirgin
sayıda olduğu zaman 5, nadiren 4 ve çok az olarakta 3 ve diğer sayılardadır.
Çoğunlukla kaliks (çanak) ve korolla (taç) farklılaşması
vardır. Bu sınıf Magnoliidae, Hamamelidae, Caryophyllidae, Dileniidae, Rosidae ve Asteridae olmak üzere 6 altsınıfı içerir. Magnoliidae Bu altsınıf çift
çenekli bitkilerin en eski ve en ilkel olan grubudur. Açık ve
Kapalı Tohumlu bitkiler arasında geçiş özelliği
göstermesi nedeniyle sistematik bakımdan oldukça önemlidir. Bazı
yapısal özellikleri arasında, odunlarında trakelerin
bulunmayışı, çiçek organlarının sarmal diziliş
göstermesi, periantın perigon şeklini alması veya hiç
bulunmayışı, dişi organın tek karpelli olması,
stamenlerin genellikle çok sayıda, nadiren az sayıda olması,
belirgin bir flament anter ayrımı olmaması sayılabilir.
Ayrıca bu grubun üyeleri, eterik yağlar, alkoloid ve tanenli
maddeler gibi sekonder (ikincil) bitkisel maddeleri de içerirler. Bu
altsınıf 8 ordo ve 39 familya içermektedir. Bunlardan çevremizden
tanıdığımız bitki türlerini içeren familyalara örnek
olarak, Magnoliaceae (Manolyagiller), Ranunculaceae (Düğünçiçeğigiller), Papaveraceae (Gelincikgiller) verilebilir. Hamamelidae Çoğunlukla odunsu
bitkilerdir. Çiçekleri çoğunlukla anemogam (rüzgarla
tozlaşan), küçük ve petalsizdir. Sepal ve petal içerdiklerinde küçük ve
pulsu yada belirsizdir. Kuzey yarım kürenin
kurak iklim kuşaklarına adapte olmuş ve yaprak döken ormanlar
oluşturmuşlardır. Bu subklassis üyeleri içerdikleri bir
takım kimyasal maddeler bakımından Magnoliidae altsınıfından ayrılmaktadırlar. Bu
altsınıf 11 ordo, 24 familya ve 3400 tür içermektedir. Bunlardan
geniş yayılış alanına sahip bitki türlerini içeren
familyalara Platanaceae (Çınargiller), Moraceae (Dutgiller), Urticaceae (Isırgangiller),
Juglandaceae (Cevizgiller), Fagaceae (Kayıngiller) örnek olarak verilebilir. Caryophyllidae Diğer iki
altsınıfa göre daha ileri bir gruptur.Çoğunlukla
otsu bitkilerdir. Kurak ve tuzlu ortamlara uyum
sağlamışlardır. Ayrıca azotca zengin ortamlarda
yetişen bitkileri de içerirler. Petalleri var yada
yoktur. Stamenler genellikle iki daire halinde dizilmiş olup, her
dairede 5 adet stamene sahiptirler. Bazı türlerde dış stamen
dairesi ortadan kalkarak stamen sayısı azalmıştır.
Bu altsınıfın çoğu üyelerinde betalsin adı verilen
kimyasal maddeler üretilmektedir. Tohum yapılarında tipik olarak
nişasta depo ederler. Bu altsınıf 3 ordo, 14 familya ve
yaklaşık 11.000 türden oluşmuştur.
Tanıdığımız ve yaygın bitki türlerine sahip
familyalara örnek olarak, Cactaceae (Kaktüsgiller),
Chenopodiaceae (Kazayağıgiller), Portulaceae (Semizotugiller), Caryophyllaceae (Karanfilgiller) verilebilir. Dilleniidae Çoğunlukla kimyasal
olarak tanenli, betalsinsiz ve alkoloidlerce fakirdir. Birkaç familyası
hardal yağlarını içermeleri ile karakteristiktir. Çiçekleri
çok petalli, nadiren petalsiz ya da birleşik petallidir. Birleşik petalli
oldukları durumda ya korolla loplarından daha çok stamen içerirler
ya da stamenler korolla loplarının karşısında
bulunur. Plasentasyon (tohum taslaklarının ovaryuma bağlanma
şekilleri) değişik şekillerdedir. Bu altsınıf
13 ordo, 77 familya ve yaklaşık 25.000 tür içerir. Önemli familyalara
örnek olarak, Theaceae (Çaygiller), Tiliacea (Ihlamurgiller), Malvaceae (Ebegümecigiller), Violaceae (Menekşegiller), Cucurbitaceae (Kabakgiller), Salicaceae (Söğütgiller), Brassicaceae (Hardalgiller) verilebilir. Rosidae Bu altsınıf
içerdikleri tür sayısı açısından zengin bir gruptur.
Kimyasal bileşikler olarak, çoğunlukla tanenli, seyrek olarak
iridoid bileşikleri bazen de triterpenoidleri içerirler. Çiçeklerinde
petalleri belirgin, ayrık veya seyrek olarak dipte birleşmiş,
nadiren tüp şeklinde olabilir. Bazen çok indirgenmiş veya hiç
olmayabilir. Ovaryum diğer çiçek organlarının altında yada üstünde bulunabilir. Stamenleri çok sayıda
olduğu zaman gelişmelerini dıştan merkeze doğru
tamamlarlar. Plasentasyon çeşitli tiplerde, bileşik ovaryumlarda
genellikle eksene bağlı durumdadır. Rosidae altsınıfı 18 ordo, 114 familya yaklaşık
olarak 58.000 türden oluşmaktadır. Günlük
yaşamımızda kullandığımız birçok ekonomik
kullanımı olan türleri de içermektedir. Familyaları
sayısınca Angiosperm lerin en büyük altsınıfıdır.
Fakat tür sayısı bakımından Asteridae ile hemen hemen aynı büyüklüktedir. Örnek olarak Rosaceae (Gülgiller), Fabaceae (Leguminosae) (Baklagiller), Elaeagnaceae (İğdegiller), Punicaceae (Nargiller), Cornaceae (Kızılcıkgiller),
Euphorbiaceae (Sütleyengiller), Vitaceae (Asmagiller), Hippocastanaceae (Atkestanesigiller), Rutaceae (Turunçgiller), Apiaceae (Umbelliferae) (Maydonozgiller) verilebilir. Asteridae Kimyasal olarak çok
çeşitli ürünleri, genellikle iridoid bileşikler, alkoloidler,
eterik yağlar, acı maddeler bulunan tıbbi ve zehirli bitki
türlerini içeren familyalara sahiptir. Çiçeklerde ovaryum, diğer çiçek
organlarının altında ya da üstünde olabilir. Çoğunlukla
iyi gelişmiş ve gösterişli, nadiren indirgenmiştir.
Petaller birleşerek huni ya da çan biçimini almışlardır.
Stamenler corolla tüpüne yapışık, lop sayısı kadar,
apetal (indirgenmiş petal) olup çiçeklerde stamen hiçbir zaman 5ten
fazla değildir. Stilus bazen ginobaziktir (ovaryumun tabanından
çıkan), bazen de uç kısımdan çıkar. Plasentasyon
değişik tiplerde ve embriyo çoğunlukla tohuma oranla büyüktür.
Bu altsınıf 11 ordo, 49 familya ve yaklaşık 56.000 türden
oluşur. Bu türlerin 1/ 3 ü Asteraceae familyasında toplanmıştır. Örnek olarak başlıca Apocynaceae (Zakkumgiller), Solanaceae (Patlıcangiller), Lamiaceae Labiatae, Ballıbabagiller bu familyaya ait türlerin büyük bir
bölümünün içerdikleri uçucu ve aromatik yağlar
nedeniyle ilaç ve parfümeri sanayiinde oldukça ayrı bir yeri
vardır.) Oleaceae (Zeytingiller), Scrophulariaceae (Sığırkuyruğugiller), Pedaliaceae (Susamgiler), Campanulaceae (Çançiçeğigiller), Rubiaceae (Kökboyasıgiller), Caprifoliaceae (Hanımeligiller), Asteraceae (Compositae) (Papatyagiller) familyaları sayılabilir. Liliopsida (
Monocotyledoneae = Tekçenekli Bitkiler) Otsu ya da çok nadir olarak
odunsu bitkilerdir. Bu grup içindeki bitkilerde embriyo, tohum çimlenmesi
esnasında tohum içinde bulunan besi dokudan, yedek besin maddesi emebilmek için emeç
ödevi gören bir kotiledon (çenek) içermektedir. Bu çenek, fidecik biraz gelişip
yeşil renk kazanarak fotosentez yapabilecek büyüklüğe gelinceye kadar beslenmeyi
sağlamaktadır. Tek çenekli bitkilerde bitkinin gereksinim duyduğu madde
talınmasını sağlayan iletim demetlerinin
yapısında kambiyum yapısının bulunmaması
nedeniyle sekonder (ikincil) kalınlaşma da görülmemektedir. Bu tip iletim
demetlerine "kapalı koleteral
iletim demetleri "
denir. Gövde yapısındaki iletim demetleri dağınık
biçimde dizilmiştir. Bu gruba dahil
olan bitkilerde ana kök kısa sürede ortadan kalkarak yerini ana kökün
etrafında gelişen çok sayıda ek köklere (adventif kökler)
bırakır. Toprak üstü organları çiçek durumları
dışında dallanmamaktadır. Yaprakları tipik olarak
paralel damarlı, yaprak ayası çok zayıf petiolsüz
(sapsız) dür. Çiçek örtüsü perigon tipindedir. Çiçek
kısımları belirgin sayıda olduğunda tipik olarak
üçlü, nadiren ikili veya dörtlüdür. Bitkilerin çoğu toprak altı
yaşamına uyum sağlamış rizom, yumru, soğan gibi
yer altı organlarına sahiptirler. Bu tür bitkilere genel olarak geofitler denir. Çiçekleri genellikle sepalden türevlenen nektaryumlar
(balözü bezi) içermektedir. Liliopsida 5 altsınıf içerir : Alismatidae, Arecidae, Commelinidae, Zingiberidae ve Liliidae. Alismatidae Değişik
özelliklerdeki sulak ya da bataklık alanlarda yetişen otsu bitkilerdir.
Yaprakları basit almaşlı, nadiren karşılıklı
dizilişli, paralel damarlı, geniş ayalı veya ayasız olabilir. Çiçekleri
geniş ve gözalıcı görünümden, çok küçükten belirgin olmayana kadar değişen
yapıdadır. Bu altsınıf 4 ordo, 16 familya ve 500 kadar tür
içerir. Arecidae Otsu, çalı, ağaç
ve sarılıcı bitkileri içerir. Tropik ve subtropik bölgelerde
yayılış gösterir. Çiçekler çok sayıda ve genellikle
küçüktür. İki seride, üç tepallidir. Yapraklar almaşlı dar ve
paralel damarlıdan, geniş ve ağsı damarlıya
kadardır. Meyva üzümsü ya da etli veya kuru eriksi tiptedir. Bu
altsınıf 4 ordo, 5 familya ve 5.600 kadar türden
oluşmuştur. Örnek olarak Arecaceae (Palmae) (Palmiyegiller), Araceae (Yılanyastığıgiller), Lemmaceae (Sumercimeğigiller) verilebilir. Commelinidae Çoğunlukla otsu, seyrek
olarak odunsu bitkilerdir. Karasal, nadiren suculdurlar. Yapraklar sarmal,
tabanda, paralel damarlı çoğunlukla kınlıdırlar.
Çiçekleri genellikle iki eşeyli veya tek eşeyli, küçük görünümlüdür.
Periant ilkel familyalarda üçlüdür; sepal ve petal ayrımı
belirgindir. Gelişmiş familyalarda ise indirgenmiştir.
Ovaryumları üst durumludur. Besi doku büyük ve nişasta depo
etmiştir. Tozlaşma anemogamdır. Meyva çoğunlukla kuru, nadiren
etlidir. Bu altsınıf 7 ordo, 16 familya ve yaklaşık
15.000 türü içermektedir. Juncaceae (Hasırotugiller),
Cyperaceae (Papürüsgiller), Poaceae (Gramineae) (Buğdaygiller), Typhaceae (Sukamışıgiller) örnek olarak verilebilir. Meyvesi nişasta bakımından
zengin olan bu familya üyelerinin birçoğu tahıl bitkisi olarak
kullanılır. Ayrıca şeker ve yağ içeren türleri de
vardır. Öte yandan hayvanlar açısından büyük değer
taşıyan çayır ve meraların önemli bitkileri bu familyaya
aittir. Kozmopolit olan bu familya 9000 kadar tür içermektedir. Zingiberidae Nadir olarak basit,
dalsız gövdeli küçük ağaçlar ya da epifit ( başka bitkiler
üzerinde yaşayan bitki) otsu bitkilerdir. Çiçekleri genellikle iki ya da
tek eşeyli, göz alıcı, büyük ve parlak renklidir. Sepal ve
petaller üçer adet serbest ya da bileşiktir. Stamenler iki dairede üçer
olmak üzere 6 adettir. Bu altsınıf 2 ordo, 9 familya ve
yaklaşık olarak 3000 türden oluşmaktadır. Örnek
familyalar olarak Musaceae (Muzgiller) ve Zingiberaceae (Zencefilgiller) verilebilir. Liliidae Bazıları epifit
nadiren sucul genellikle karasal (rizom, yumru veya soğanlı) geofit
otsulardır. Çiçekleri büyük ve göz alıcı renklidir. Çiçek
örtüsü perigon şeklinde, 2 serili ve her seride 3 tepal
yaprağı içermektedir. Çoğunlukla sepal nektaryumludur.
Yapraklar alternat nadiren karşılıklı veya dairesel, dar
paralel damarlı, kenarları dar, dişli veya hafif
parçalıdır. Ginekeum 3 karpelli ve 1 pistillidir. Stamenler 1, 3
veya 6 tanedir. Meyva genellikle kapsüladır. Liliidae subklassisi 2
ordo, 19 familya ve yaklaşık 21.000 tür içermektedir. Örnek olarak Liliaceae (Zambakgiller), Iridaceae (Süsengiller) ve Orchidaceae (Salepgiller) familyaları verilebilir. Ancak türlerinin 4/5
inden fazlası Liliaceae ve Orchidaceae familyalarında toplanmıştır. Kaynak. Türk A, Türe C.
Bitkiler alemi. AÜ Açıköğretim Fakültesi
Yayını. |
|
SÖZLÜK |
|
|
Abaxial |
Gövdeden, merkezden ya da eksenden uzak
olan yüz. Szg yaprakların alt yüzü. |
|
Achene |
Tek tohumlu; açılmaz ve sert kabuklu bir meyve tipi.
Kapçık meyve. Kuru, küçük, bir tohumlu ve kendiliğinden açılmayan
meyve. |
|
Actinomorphic |
Işınsal simetriye sahip. Boyuna kesildiğinde iki yarısı birbirine eş
olan. |
|
Acuminate |
Ucu uzun ve sivri, sivri uçlu |
|
Acute |
Sivri |
|
Adaxial |
Gövdeye, merkeze ya da eksene yakın
olan yüz. |
|
Agregat |
Tek çiçekten meydana gelmiş, çok
sayıdaki yumurtalıklardan oluşan yalancı meyve.
Etlenmiş çiçek tablasında çok sayıda etli meyve bulunur. |
|
Akaulesent |
Gövdesiz |
|
Aklamideik |
Periantı olmayan. |
|
Akrodrom |
Damarların yaprak
ayası tabanından bağımsız çıkıp uca kadar
dallanmadan ve birbirlerine aşağı yukarı paralel olarak
bulunmaları. |
|
Aktinomorf |
Işınsal,
yıldızsı, ikiden fazla simetri ekseni bulunan ve birbirine
benzeyen bölümlere ayrılabilen. |
|
Akuleat |
Yüzeyi, kaidesi kalın, kısa,
sert, ucu sivri yapılarla kaplı olan. |
|
Akuminat |
Uç kısma doğru aniden
daralarak sivrilmiş olan. |
|
Akut |
Sivri ya da keskin
uçlu. Yaprak
ayasının uç kısmında sivri olması. |
|
Ala |
Kanat |
|
Allopatrik |
Türler ya da populasyonların
aynı coğrafik alanda bulunmaları. |
|
Alternat |
Almaışl. Almaşlı
dizilişli olan. Her nodyumda bir yaprak ve yapraklar
arasında belirli bir açı bulunan yaprak dizilişi. |
|
Alternate |
Sırayla, değişimli |
|
Altglumella |
Lemmaç |
|
Alveolat |
Bal peteği gibi
oyuk. |
|
Amentum |
Tırtıl,
sarkık başak. Erkek ve dişi çiçekleri tek eşeyli ve genellikle
periantları bulunmayan, ana ekseni eğilme yeteneği
olduğundan sarkık duran spika (başak) çiçek durumu. |
|
Amfitrop |
Yatay tohum
taslağı. Tohum
taslağının 90 derece dönerek fonikulusun taslağa yandan
bitişmiş gibi göründüğü tohum taslağı. |
|
Amplexikaul |
Gövdeyi tamamen saran.
Sapsız yapraklarda, yaprak tabanındaki kulakçıkların
gövdeyi sarması. |
|
Anatrop |
Ters tohum
taslağı. Tohum
taslağının fonikulusa göre 180 derece dönmüş olması. |
|
Androdioik |
Bazı bitkilerin
erkek çiçekli, bazılarının erdişi çiçekli olması. |
|
Androfor |
Stamenlerin hepsini birden
taşıyan sap. |
|
Androginofor |
Üzer,nde Stamenler ve karpeller bulunan sap; her ikisini birden
taşıyan sap. |
|
Androkeum |
Erkek organlar kümesi. Çiçektek erkek
organların (stamen) hepsine birden verilen ad. |
|
Andromonoik |
Bitkide erkek çiçekler ile beraber
erdişi (hermafrodit) çiçeklerin bulunması. |
|
Androspor |
Mikospor |
|
Anemofil |
Rüzgarla tozlaşan |
|
Angulat |
Açı şeklinde. Yaprak kaidesi,
yaprak sapında dar açı meydana getirecek şekilde
daralmış. |
|
Annual |
Tek yıllık; yaşam döngüsünü bir yılda
tamamlayıp ölen bitki. |
|
Anter - Anther |
Ercik başı; stamenin fertil kısmı, çiçek
tozu keseleri, çiçek tozlarının (polen) oluştuğu bölüm. |
|
Anteridyum |
Spermleri oluşturan yapı |
|
Antipetalus |
Petallerin karşısında
olan; petaller ile almaşlı olmayan. |
|
Antisepalus |
Sepallerin karşısında
olan; sepaller ile almaşlı olmayan. |
|
Antrofil |
İnsanlarla tozlaşan |
|
Apeks |
Uç, tepe. |
|
Apetal |
Tepesel, uçsal, korollasız. Taç
yaprakları ya da korollası bulunmayan çiçek. |
|
Apikal |
Tepesel, uçsal. Bir organın tepe ya
da uç kısmı. Ovül, ovaryum tepesine sarkık olarak
bağlıdır. |
|
Apikulat |
Dar tepeli. Yaprağın uç
kısmında ani bir daralma ile meydana gelen parça. |
|
Apokarp |
Karpellerin birbirinden ayrı
olması. Dişi organ kümesindeki iki ya da karpelin birbirine
bağlı olmaması. |
|
Apopetal |
Dialipetali |
|
Aposepal |
Dialipali |
|
Araknoid |
Örümcek ağı
gibi. Örümcek ağına
benzer şekilde karmaşık uzun tüylerle kaplı olması. |
|
Areolat |
Yüzeyin, ince hatlarla
sınırlanmış (çevrilmiş) yuvarlak şekillere
bezenmesi. |
|
Arillus |
Tohumun çevresini saran yapı |
|
Aristat |
Kılçıklı, aristalı. Yaprak
ucunda bulunan uzun, sert dik duruşlu bir yapı. |
|
Arkegon |
Eşeyli
bitkilerdeki yumurta hücresi. |
|
Arkegonyum |
Arkegonu oluşturan
yapı. |
|
Asepal |
Çanak yapraksız. Çanak
yaprakları ya da kaliksi olmayan çiçek. |
|
Asimetrik |
Bakışımsız. Bir organ
ya da yapının ortasından geçen eksene göre iki yanda kalan
parçalarının birbirine benzememesi. |
|
Asterotrikus |
Yıldızsı
tüycükleri bulunan. Tabanında
yıldızsı tüycükleri bulunan basit tüyler. |
|
Atenuat |
Dışbükey
(konveks) kenarların yaprak sapına doğru yavaşça
daralıp içbükey (konkav) duruma gelerek yaprak sapına
birleşmeleri. |
|
Atrop |
Dik tohum taslağı. Tohum
taslağı dik ve simetrik olup, döllenme
geçidiyle tohum taslağı sapı düşey bir hat üzerindedir.
eşanl. Ortotrop. |
|
Aurikulat |
Kulaklı. Yaprak, brakte ya da petal
tabanının iki yanında bulunan yuvarlak ya da değişik
şekillerde olabilen eklentiler. |
|
Axil |
Yaprak ve kök arasındaki açı |
|
Bakka |
Üzümsü meyve. Eksokarpı ince ve
zarımsı yapıda, mezokarp ve endokarpı etli olan açılmayan
bir meyvedir. |
|
Basisid kapsül |
Kapsülün sap tarafından meyve
tepesine doğru yarılarak açılması. |
|
Basit yapraklar |
Tam ya da loplu tek bir yaprak olup,
parçalanma ana eksene kadar değildir. Basit yapraklar da kendi içlerinde
tam ve parçalı olmak üzere ikiye ayrılırlar. |
|
Bazal plasentasyon |
Tohum
taslaklarının tabansal durumda oluşu. Tohum taslakları tek gözlü olan ovaryumun tabanında
bulunur. |
|
Berry |
Tohumun çevresinde sert bir kabuk olmaksızın birçok
tohum içeren etli meyve. |
|
Biennial |
İki yıllık; yaşam döngüsünü iki yılda
tamamlayan bitki. Genellikle ikinci
yılda çiçek açar. |
|
Biennial |
İki yıllık. Hayat devresini iki yılda tamamlayan bitki. Çoğunlukla
ikinci yılda çiçek açar. |
|
Bifid |
İki parçalı. İkiye
ayrılmış olan. |
|
Bifoliat |
İki yaprakçıklı. Yaprak sapının ucunda
aynı noktadan çıkmış iki yaprakçığı olan
birleşik yaprak. |
|
Bifoliat |
İki yaprakcıklı. Yaprak
sapının ucunda aynı noktadan çıkmış iki
yaprakçığı olan bileşik yaprak. |
|
Bifurkat |
Çatallı, iki parçaya ayrılmış
olan. Çoğunlukla tüyler için kullanılır. |
|
Bigeminat |
İkinci derecedeki yaprak sapları iki
yaprakçıklı olan birleşik yaprak |
|
Bigeminat |
İkinci derecedeki yaprak
sapları iki yaprakçıklı olan birleşik yaprak. |
|
Bilabiat |
İki dudaklı. Kaliks ve korollanın iki ayrı
dudağa bölünmüş olması. |
|
Bilabiat |
İki dudaklı. Kaliks ve
korollanın iki ayrı dudağa bölünmüş olması. |
|
Bilateral |
İki yanlı. Ortadan geçen bir
eksene göre iki eşit parçaya ayrılması. |
|
Bileşik dikasyum |
Bileşik dikasyumda yan dallar
devamlı olarak dikasyum oluşturacak şekilde
dallanmıştır. |
|
Bileşik korimboz |
Yan eksenleri dallanmış olan
bir korimbozdur. Çiçekleri aynı düzlem üzerinde bulunan bir
panikuladır. |
|
Bileşik spika |
Bileşik başak. Çiçek kümesi sapı
dallanmış ve dalların üzerinde ikinci derecede
başakların bulunduğu çiçek durumu. |
|
Bileşik umbella |
Bileşik şemsiye. Çiçek kümesi sapında ikinci derecede sapların
bulunduğu ve bu sapların üzerinde şemsiye durumunda çiçeklerin
bulunduğu çiçek durumu. |
|
Bileşik yaprak |
Birçok yaprakçıktan meydana
gelmiş bir yapraktır. |
|
Bipinnat |
Çift tüysü bileşik
yaprak. Birinci derecedeki
yaprakçıkları pinnat, ikinci tüysü yaprakçıkları basit
olan bileşik yaprak. |
|
Biseriat |
İki
sıralı ya da iki serili. |
|
Bisexual |
Aynı çiçekte ovaryum ve stameni birlikte içeren,
hermafrodit. |
|
Bitegmik |
İki entegümentli |
|
Biternat |
Ana yaprak sapının üç
sapçığa ayrılması ve her birinin ucunda üçer
yaprakçığı bulunan bileşik yaprak |
|
Bostriks |
Helisel çiçek durumu. Yanal çiçek saplarının aynı yönden birbirine dik
açıya yakın bir açı yapacak biçimde çıkarararak helisel
biçimde dizilmeleri. |
|
Bract |
Çiçek sapı yaprakçığı. Çiçek sapının kaidesinde, sapın gövdeye
bağlandığı yerde bulunan yaprakçık. |
|
Bractelole |
İkinci derecedeki brakte. Çiçek
sapının üzerinde bulunan küçük yaprakçık. |
|
Brakidodrom |
Yaprak orta damarından çıkan
yan damarların yaprak kenarına birleşmeden diğer yan
damar ile birleşmesi. |
|
Brakte |
Çiçek sapı
yaprakçığı. Çiçek sapının kaidesinde, sapın gövdeye
bağlandığı yerde bulunan yaprakçık. |
|
Brakteol |
İkinci derecedeki brakte. Çiçek sapının üzerinde bulunan küçük yaprakçık. |
|
Bulb |
Soğan. Toprak altında gelişen, çok
kısalmış ve tabla adı verilen gövdenin etrafında
dizilmiş, pul denen etli yapraklarla örtülmüş tepe tomurcuğu
taşıyan gövde tipi. |
|
Calyx |
Çanak yaprak. Kaliksin her yaprağı sepal
adını alır. Sepaller normal yapraklara daha çok benzerler,
yeşil renklidirler ve fotosentez yaparlar. Sepaller serbestse korisepal,
birleşikse gamosepal ya da sinsepal adını alır. Gamosepal
bir kaliks, tubulat (silindirik), rotat (tekerlek şeklinde), kampanulat
(çan şeklinde), urselat (testi şeklinde), bilabiat (iki
dudaklı şekilde) olurlar. Sepaller bazen tüy ya da diş
şeklinde olurlar, bu durumda çiçek asepal olarak
adlandırılır. Bzen kaliksin dışında epikaliks
adını alan ikinci bir uzantı yer alır. |
|
Capitulum |
Kapitulum çiçek durumu - ana eksen
şişkinleşmiş olup, üzerinde çok sayıda sapsız
çiçek bulunur.Helianthus annus (Ayçiçeği),
Anthemis (Papatya) çiçekleri kapitulum (tepecik, başcık)
durumundadır. |
|
Cleft |
Yarık |
|
Connate |
Bitişik |
|
Corolla |
Taç yaprak. Korollanın her bir parçası petal
adını alır. Petaller genellikle göz alıcı renkte ve
sepallere göre daha basit iç yapıdadırlar.
Petaller de sepaller gibi basit ya da birleşik olabilir (koripetal,
sinpetal vb). birleşik petal şekilleri
sepal şekillerine benzer ve aynı terimlerle ifade edilir.
Korollanın önünde ikinci bir halka olursa buna parakorolla adı
verilir. Korollası olmayan çiçekler apetal olarak
adlandırılır. |
|
Crenate |
Kenart tırtıklı,
çentikli |
|
Cymose |
Talkım
şeklinde çiçek kuruluşları. Bunlarda ana dal yan dallardan
daha Kısadır. Ve önce ana dalın
ucundaki tomurcuk çiçek açar. |
|
Dekumbent |
Kalkık uçlu. Yalnız
dalların uç kısmı yukarı doğru yükselmiş yerde
yatık olarak gelişen bitki. |
|
Dekussat |
Her nodyumda
karşılıklı olarak bir çift yaprağın ve
birbirini izleyen nodyumlardaki yaprak çiftleri birbirine dik durumda olan
çevresel yaprak dizilişi. |
|
Deltat |
Eşkenar üçgen
şeklinde. Yaprak sapı
üçgenin tabanının ortasında bulunur. |
|
Deltoid |
Üçgen şeklinde |
|
Dendroid |
Ağaç dalı biçiminde
dallanmış tüy. |
|
Dentat |
Dişli. İri ve keskin olan
dişlerin eksenleri yaprağa dikey durumdadır. |
|
Dentate |
Dişli, tarak şeklinde |
|
Denticulate |
Diş şeklinde küçük
çıkıntıları olan |
|
Dentikulat |
Küçük dişli. Dentat ile aynı
şekilde olup daha küçük olan diş. |
|
Dentisid kapsula |
Dişli kapsül. Açılma kapsülün
uç kısmındaki dişlerin birleştikleri yerden olur. |
|
Diadelfus |
Filamentleri iki grup halinde
birleşmiş andrekeum. Stamenlerin filamentleri bir tüp
oluşturacak şekilde birleşmiştir. Grupların birinde
bir tek filament bulunur. |
|
Dialipetali |
Taç
yapraklarının ayrı olması. eş anl. Apopetal, koripetal. |
|
Dialisepali |
Çanak
yapraklarının ayrı olması. eş anl. Aposepal, korisepal. |
|
Diandrus |
İki stamenli. |
|
Didinamus |
İki uzun ve iki kısa stamenin
meydana getirdiği erkek organlar topluluğu. |
|
Difiletik |
İki kökenli sistematik birimler. |
|
Digitat |
Parmaksı, parmak
şeklinde. Elsi
parçalanmış yaprağa benzer ancak parçalar daha dar olup tam
ışınsı bir şekilde
yayımlanmıştır. |
|
Digitate |
Parmak şeklinde |
|
Dikasyum |
Çatalsı talkım. Tepe
çiçeğin altındaki çiçek sapları ve
aşağı-yukarı aynı boydadır. Basit dikasyum üç
çiçeklidir. |
|
Diklamideik |
Bir çiçekte kaliks ve korolla
farklılaşmasının bulunması, üreme
organlarının ( ginekeum ) ayrı çiçekler üzerinde
bulunması. |
|
Diklin |
Bir eşeyli çiçek: Erkek üreme
organlarının ( andrekeum ) ve dişi üreme
organlarının ( ginekeum ) ayrı çiçekler üzerinde
bulunması. |
|
Dikotom |
Çatalsı, çatallı. |
|
Dikotomsimpodial |
Ana eksenin baskın
olmadığı dikotom dallanma şekli. |
|
Dioik |
İki evcikli. Erkek ve dişi çiçeklerin
ayrı ayrı bitkiler üzerinde bulunması. |
|
Dioik poligami |
Bitki iki evcikli; fakat bazı
erdişi çiçeklerin, erkek çiçek veya dişi çiçek veya her ikisi ile
birlikte bulunması. |
|
Diploid |
2n sayıda kromozom
taşıyan döl. |
|
Diplostamenli |
Çift halkada dizilmiş olan
stamenlerin, dış halkadaki stamenler sepallerin, iç halkadaki
stamenleri ise petallerin önünde bulunması. |
|
Diskoid |
Disk şeklinde. |
|
Dissected |
Parçalara ayrılmış |
|
Distikus |
İki sıralı. Yaprak ve çiçeklerin aynı düzlem üzerinde birbirlerinin ters
yönünde sıralanması. |
|
Divergent |
Anterlerin birbirlerinden
ayrılmış ve uzaklaşmış olması. |
|
Divisio |
Bölüm. |
|
Dorsal |
Sırtsal yüzey,
sırt kısmı. |
|
Dorsifiks |
Sırttan bağlı. Flamentin
antere sırt kısımdan bağlı olması |
|
Drepanyum |
Birbirini izleyen çiçek
saplarının hepsi aynı yönde ve düz bir plan üzerindedir. |
|
Drupa |
Eriksi meyve. Mezokarp etli olup,
tohumla beraber tohumu saran sert ve odunsu endokarp meyvenin çekirdeğini
meydana getirir. Tek veya çok tohumlu olduğu gibi ovaryum alt veya üst
durumda olabilir. |
|
Ekotip |
Ekolojik koşullara
bağlı olarak oluşan farklılık gösteren bitki
ırkları. |
|
Eksensel plasentasyon |
Birkaç karpelden meydana gelmiş,
bileşik ve çok bölmeli bir ovaryumda tohum taslaklarının
ovaryum ortasında bulunan bir eksen üzerinde dizilmiş olması. |
|
Ekstrors |
Anter yarıkları
dışta, korollaya bakan yönde olan. |
|
Eliptik |
Laminası elips şeklinde olan
yaprak. |
|
Emarginat |
Yaprak ayası ucunun az derin
çentikli ve yayık girintili olması. |
|
Emarginate |
Tepesi hafif çentikli |
|
Embriyo |
Zigotun
gelişmesiyle oluşan ve tohum içinde bulunan bitki topluluğu. |
|
Endosperm |
Besi doku. |
|
Ensiform |
Kılıç
şeklinde, kılıçsı. Ayası kılıç şeklinde
olan basit yaprak. |
|
Entire |
Kenarı dişli olmayan |
|
Entomofil (Entomogam) |
Böcekle tozlaşan. |
|
Epemeral |
Bir günlük. Yaşam
süresi bir gün olan bitki. |
|
Epidermis |
Bitki organlarının en üst
kısmında bulunan ve mantarlaşmış hücrelerden
oluşan genellikle tek sıralı koruyucu doku. |
|
Epifit |
Başka bitkiler üzerinde
yaşayan bitki. |
|
Epigeik |
Toprak üzerinde
gelişen. |
|
Epigin çiçek |
Üst durumlu çiçek. Ovaryum, reseptakulumun içine gömülmüştür, korolla, kaliks ve
stamenler ovaryumun üst tarafından çıkar. Bu durumdaki çiçeklerde
ovaryum alt durumludur. |
|
Epikaliks |
Ek çanak, dış çanak yapraklar.
Kaliksin dışında ve kalikse bağlı yaprağa benzeyen yapılar halkası.
esanl. Kalikulus. |
|
Epipetalus |
Stamenlerin petal ya da korolloya
bağlı olması. |
|
Epitet |
Cins adından sonra yazılan ve
türü belirten ikinci ad. |
|
Equitant |
Yaprak
tabanlarının birbirinin üstüne bindiği iki sıralı
yaprak dizilişi. Yaprak genellikle
kaidede V şeklinde kuvvetli olarak
kıvrılmıştır. |
|
Eros |
Düz olmayan, çeşitli büyüklükteki
girinti ve çıkıntıları bulunan. |
|
Falkat |
Oraksı, orak
çeklinde. Ayası orak şeklinde kıvrık olan basit yaprak. |
|
Falsifoveat |
Sahte çukurlu. Çukurun kenarları
eşit derinlikte değil, bir tarafı daha az derindir. |
|
Fasikulat |
Küçük demet. Demet
şeklinde olan. |
|
Favulariat |
Yüzeyi incecik
damarlı. Damarlar birbirinden
zigzag oluklarla ayrılır. |
|
Fenotip |
Bitkinin genotipe bağlı olarak
ve ortam koşullarının etkisiyle oluşan dış
görünümü. |
|
Fibriolat |
Küçük saçaklı. |
|
Filament |
İplikçik. Erkek orfanın
başçığını (anter) taşıyan sap. |
|
Filiform |
İpliksi; iplik
şeklinde ince ve uzun olan. |
|
Fillary |
İnvolukrumu oluşturan pulsu
yaprakların her biri. |
|
Filloklat |
Fotosentez işlevi gören yaprak
şekline dönüşmüş gövde. |
|
Fimbriat |
Saçaklı, kenarlarda parçalara
ayrılarak saçak gibi bir yapının oluşması. |
|
Flabellat |
Yelpaze şeklinde,
yelpazemsi. |
|
Floem |
Soymuk boru. Bitkide
organik madde taşınmasında iş gören iletim elemanları. |
|
Folikul |
Apokarp gineumlu çiçeklerde, her biri
bağımsız pistil taşıyan ve boyuna yarılarak
açılan kuru meyve. |
|
Foveat |
Çukurlu. Yüzeyin
çukurlarla kaplı olması. |
|
Foveolat |
Çukurcuklu. Küçücük çukurlu. |
|
Frigana |
Bodur ve kurakçıl bitkilerin
oluşturduğu vejetasyon tipi. |
|
Funikulus |
Tohum taslağı
sapı. Tohum
taslaklarını plasentaya bağlayan sap. |
|
Furkat |
Çatallı; çatal şeklinde ikiye
ayrılmış. |
|
Fuziform |
İğ
şeklinde, iğsi. |
|
Gamet |
Eşeysel hücre. Üreme işleminde
birbiriyle kaynaşarak döllenmiş
yumurtayı meydana getiren hücrelerden her biri. |
|
Gametofit |
Eşeysel döl.
Bitkide eşey hücrelerini oluşturan haploid evre. |
|
Gamopetalus |
eşanl. Simpetal |
|
Gamosepalus |
eşanl. Sinsepal |
|
Genikulat |
Diz gibi eğrilmiş. |
|
Genotip |
Kalıtsal yapı. |
|
Genus |
Cins. Yapısal ve
evrimsel olarak birbiriyle akrabalığı olan. |
|
Ginekeum |
Dişi organ kümesi.
Bir çiçekte bulunan dişi organların tümü. Dişi organın bir tanesine pistil denir. Eğer çiçekte
bir pistil varsa ginekeum ile aş anlamlıdır. |
|
Ginemonoik |
Bitkide erdişi (hermafrodit) ve
dişi çiçeklerin beraber bulunması. |
|
Ginobazik |
Derin parçalanmış ovaryumlarda
stilusun ovaryumun tabanından çıkması. |
|
Ginodioik |
Bazı bitkilerin
dişi çiçekli, bazılarının erdişi çiçekli
olması. |
|
Ginofor |
Ovaryum sapı. Ovaryumu
taşıyan sap. Erkek organla dişi organı birbirinden
ayıran düğüm noktasının uzamasından oluşur. |
|
Ginomonoik |
Bitkide dişi çiçekler ile
erdişi çiçeklerin beraber bulunması. |
|
Ginospor |
Yumurta hücresi |
|
Glabros |
Tüysüz. Üzerinde tüy örtüsü bulunmayan
yüzeyler için kullanılır. |
|
Glandular |
Salgı bezli. Ucunda salgı bezi
bulunan tüyler. |
|
Glandular-punktat |
Sapsız salgı
bezleri. Yüzeyde benek
şeklinde yarı şeffaf renkli olup gömülmüş ya da yarı
gömülmüş durumda bulunurlar. |
|
Glaukus |
Mumsu bir örtü nedeniyle mumsu beyaz bir
görünüş almış, yüzeyde bulunan ve kolayca silinebilen bir
örtü. |
|
Glokhidiat |
Üzerinde kanca gibi dikenimsi yapı
bulunan kıl ya da tüy. |
|
Gluma |
Dış kavuz. Çimensi
bitkilerin başaklarındaki başakçıkların
tabanında bulunan ve çiçekleri saran örtü pulu. Alt gluma (alt
dış kavuz) ve üst gluma (alt iç kavuz) olarak ikiye
ayrılır. |
|
Glumella |
İç kavuz. Çimensi bitkilerde
başakla bulunan tek bir çiçeği saran örtü pulu. Alt glumella
(lemma) ve üst glumella (palea) olarak ikiye ayrılır. |
|
Halofit |
Tuzlu topraklarda
yetişen. |
|
Haplomorfik |
Çiçek
parçalarının dairemsi ya da yarı dairemsi olarak aynı
düzlem üzerinde spiral şeklinde dizilmeleri. |
|
Haplotrikus |
Kaidesinde tek halkalı bir
yapı bulunan kıl ya da tüy. |
|
Hastat |
Ok şeklinde. Yaprak ayası
tabanından dışarıya doğru uzamış ve
lopları orta eksene hemen hemen dik bir durum almış olan
yaprak. |
|
Helikoid kimos |
Bkz. Bostriks. |
|
Hermafrodit |
Erdişi. İki
eşeyli çiçek. Erkek ve dişi organları bir arada bulunan çiçek.
eşanl. Biseksual, monoklin. |
|
Hesperidyum |
Limonsu meyve. Sinkarp ve üst durumlu
bir ovaryumdan meydana gelen, septumlar tarafından bölünmüş, bölümleri
içinde özsu dolu çok sayıda özsu torbacıkları (tüyler)
bulunan, kalın ve derimsi bir kabukla örtülü etli meyve. |
|
Heterogamus |
Çiçeklerin iki ya da
daha fazla çeşit ve şekilde olması. |
|
Heterostilus |
Stilusların değişik
uzunlukta olması. |
|
Hidrofil |
Su ile tozlaşan. |
|
Hilum |
Göbekçik. Tohum taslağı
sapının tohuma bağlandığı yer ya da sap
ayrıldıktan sonra tohum üzerinde kalan iz. |
|
Hipantiyum |
Çukur çiçek
tablası. Çukurlaşmış
reseptakulum, perigin çiçeklerdeki (orta durumlu çiçek) çukurlaşmış
çiçek tablası. |
|
Hipogeik |
Toprak altı. Toprak
yüzeyinin altında gelişen ya da yaşayan. |
|
Hipogin çiçek |
Alt durumlu çiçek. Korolla, kaliks ve stamen halkaları ovaryumun altı
kısmında bulunur. Bu durumdaki çiçeklerde ovaryum üst durumludur. |
|
Hipokrateriform |
İnce ve uzun olan korolla tübünün
aniden genişleyip aşılarak korolla loplarının düz ya
da yatay bir şekil almaları. eşanl. Salviform. |
|
Hipokratiform |
At nalı şeklinde |
|
Hirsut |
Kaba tüylü. Yüzeyi uzun, oldukça kaba
bir yapıda dik ve yatık duruşlu tüylerle kaplı olan. |
|
Hispid |
Sert kıllı ya
da tüylü. Yüzeyi kaba,
sağlam ve elle dokunulduğunda acıtabilen, dik duruşlu
tüylerle kaplı olan. |
|
Holotip |
İlk tanım yapılırken
seçilen tek örnek. |
|
Homoloji |
Birbirine benzer ya da eş. |
|
Homostilus |
Stilusların aynı uzunlukta
olmaları. |
|
Incised |
Oyulmuş, çentikli, kesilmiş |
|
Inflorescence |
Çiçek durumu |
|
İmbirikat |
Üst üste bindirmeli. Balık
sırtındaki pullar ya da çatı kiremitleri gibi üst üste
binmiş yapılar. |
|
İmparipinnat |
Uçları tüysü,
birleşik yaprak. Bu birleşik yapraktaki ekseni ucunda tek
yaprakçık bulunan birleşik yaprak. Bu birleşik yağrakta yaprakçık tek
sayıdadır. Eşanl. Odd pinnat. |
|
İntegüment |
Tohum taslağı
örtüsü. |
|
İnternodyum |
Düğüm arası,
boğum arası. Gövde üzerinde yaprakların ve dalların
çıktığı iki nodyum arasında kalan yapraksız
parça. |
|
İntrors |
Anter yarıklarının içte,
ginekeuma (dişi organ) bakan yönde olması. |
|
İnvolukrum |
Pulsu yaprak
halkaları. Aynı nodyumda birkaç
brakte çevresel olarak dizilmişler ise brakteler halkasına verilen
ad. |
|
İnvolusel |
İkinci derecedeki
pulsu yaprak halkası. Bileşik şemsiye durumundaki çiçeklerde bir
şemsiyeciği taşıyan sapın kaidesinde çevresel olarak
dizilmiş pulsu yaprak halkası. |
|
İnvulat |
İçe kıvrık. Yaprak ya da
taç yapraklarda kenarların üst yüzeye doğru içe
kıvrılmaları. |
|
İsotip |
Holotipin benzeri ya da eşi olan.
Etiketinde holotipin kayıtları taşıyan örnek ya da
örnekler. |
|
Kalaza |
Tohum taslağı
yatakçığının taban kısmı. |
|
Kaliks |
Çanak. Bir çiçekte korollanın (taç)
dışında bulunan yeşil renkteki örtü yaprakları. |
|
Kalikulus |
Eşanl. Epikaliks |
|
Kalkerat |
Mahmuzlu. Korollasında mahmuz
şeklinde uzantısı olan. |
|
Kampanulat |
Çan şeklinde. Korollanın çan şeklinde
olması. |
|
Kamplitrop |
Kıvrık tohum
taslağı. Döllenme geçidi (mikrofil) ile yatakçık tabanını (kalaza)
birbirine yaklaştıracak şekilde kıvrılmış
olan tohum taslağı. |
|
Kanalikulat |
Boydan boya oyuklu, kanallı. Genellikle
petiol ya da orta damar için kullanılır. |
|
Kapitat |
Başçıklı. Yoğun bir
şekilde toplanarak başak meydana getirmiş ya da birdenbire
genişleyerek küresel duruma gelmiş yapı. |
|
Kapitulum |
Kömeç, başçık. Sapsız
çiçeklerin etlenmiş bir ana eksen üzerinde sık ve çok sayıda
yerleşerek oluşturdukları salkımsı çiçek durumu. |
|
Kapsül |
Koruncak. Birleşik (sinkarp) bir
ovaryumdan oluşmuş en az iki karpelden (meyve
yağrağı) meydana gelmiş kendiliğinden açılan
çok tohumlu kuru bir meyve. Açılma biçimlerine göre değişik
adlar alır. Septisid, dentisid, lokosid, porisid kapsül gibi. |
|
Karina |
Omurgalı, sırtlı. Petal
ya da sepalin alt ya da eksenden uzak yüzünde (abaksiyal) boydan boya bulunan
çıkıntı. |
|
Karpel |
Meyve yaprağı. Çenet.
Birleşik karpelli (sinkarp) ovaryumlarda ovaryumu oluşturan
yapılardan her biri. |
|
Karpofor |
Metakarp sapçığı.
Metakarpları birbirine bağlayan ince sapçık. Umbelliferae
meyvelerinde olduğu gibi. |
|
Karyopsis |
Buğdaysı
meyve, tohumsu meyve. Üst durumlu bir ovaryumdan
gelişen ve tohum kabuğunun (testa) meyve kabuğundan (perkarp)
ayrılmayacak bir şekilde birleştiği tek tohumlu
açılmayan kuru bir meyve. |
|
Kaudat |
Yaprak ucunda uzunca, yumuşak ve
kuyruğa benzer bir yapının bulunması. |
|
Kaulesent |
Gövdeli. Toprak
yüzeyinin üstünde belirgin bir gövdesi bulunan. |
|
Kimoz |
Talkımsı, talkımlı.
Çiçek sapın ıcındadır. Talkımsı çiçek kümeleri
ana sapın dallanma durumuna göre adlandırılır. Yalın
talkım (monokasyum), çatallı talkım (dikasyum), çok
çatallı talkım (pleiokasyum) gibi. |
|
Klavat |
Ucu topuzlu, topuz şeklinde. Uca
doğru düzgün bir şekilde kalınlaşarak ucun topuz
şeklini alması. |
|
Klavellat |
Ucu topuzlu, topuz şeklinde. Uca
doğru düzgün bir şekilde kalınlaşarak ucu topuz
şeklini almış tüyler. |
|
Koleteral |
Ksilem ve floemin üst üste
bulunması. |
|
Kollikulat |
Tohum yüzeyinin yuvarlak geniş
tepeciklerle kaplı olması. |
|
Kolumna |
Sütuna benzer yapı. Erkek organ
filamentlerinin ya da erkek ve dişi organların birleşmesinden
meydana gelmiş yapı. Malvaceae ailesinde tipik olarak görülür. |
|
Kondublikat |
Kenarlarından boyuna
katlanmış ve ortada bir kanal meydana gelmiş yapı. |
|
Konektif |
Anterin iki tekasını birbirine
bağlayan parça. |
|
Konnat |
Bir nodyumda bulunan yaprakların
taban kısımlarının birleşmiş olması
durumu. |
|
Kordat |
Kalp şeklinde,
yüreksi yaprak ya da yürek şeklindeki yaprak tabanı. |
|
Korimboz |
Yalancı şemsiye.
Şemsiyemsi salkım. Alttaki çiçek saplarının daha fazla
uzayarak üst yüzeyinin düz bir çiçek kümesi oluşturdukları bir rasemoz
çiçek durumu. |
|
Koripetali |
Bk. Daialipetali |
|
Korisepali |
Bk. Dialisepali |
|
Kornikulat |
Boynuzlu. Boynuz
şeklinde çıkıntıları bulunan. |
|
Korolla |
Taç yaprakların
tümü. Çiçek örtüsünün
(periant) değişik renklerde olabilen ikinci halkası. |
|
Koronat |
Taç. Korolla ile stamenlerin
arasında bulunan korolla üzerinden çıkmış korollaya
bağlı taca benzer yapı. |
|
Krested |
İbikli. Tepede
bulunan düzgün olmayan dişli ve dişsiz olabilen sırt
şeklinde bir yapı. |
|
Ksilem |
Bitkide su ve suda erimiş mineral
maddelerin taşındığı iletim elemanları. |
|
Kuneat |
Kama şeklinde,
kamamsı. Yaprak
ayasının ve petalin kaideye doğru gittikçe incelerek dar üçgen
biçimi alması. |
|
Kupula |
Kadehçik, involukrum braktelerinin
meydana getirdiği çiçeği taşıyan kadehe benzeyen
yapı. Meşelerde nuks tipi meyveyi taşıyan yapı. |
|
Kuspidat |
Yaprak ucu birdenbire daralıp iç
bükey bir durum alarak uzar ve uç sivri bir şekilde son bulur. |
|
Lamina |
Yaprak |
|
Lamina |
Yaprak ayası. Yaprağın
yassı ve genişlemiş bölümü. Tek ya da çok parçalı
oluşuna göre yalın ve birleşik yaprak olarak
adlandırılır. |
|
Lanatus |
Yünsü, sık kıvrık
birbirine sarılmış gibi tüylerle kaplı. |
|
Lanceolate |
Mızrak şeklinde |
|
Lanseolat |
Mızrak
şeklinde, mızraksı. Taban kısmında geniş, uca doğru gittikçe
incelen, uzunluğu genişliğinden daha fazla olan yapı ya
da bu şekildeki basit yaprak. |
|
Laserat |
Yırtıklı kenarlı.
Kenarları derin ve düzgün olmayan şekilde parçalanmış. |
|
Lasinat |
Uzun keskin
yarıklı. Çok sayıda dar, derin
ve lopların uçları sivri olan parçalanma ve bu şekilde
parçalanmış yaprak. |
|
Lektotip |
Holotip belirtilmemiş,
kaybolmuş ve bozulmuşsa onun yerine seçilen örnek. |
|
Lemma |
Alt glumma. Bak. Glumma. |
|
Lentikular |
Dışbükey merceksi. Karşı yüzeylerin dışbükey mercek
şeklinde olması. |
|
Lepidot |
Pulsu tüy. Yüzeyi yuvarlak pula benzer
tüylerle örtülü olan. |
|
Ligula |
Dilcik. Uzamış ve
yassılaşmış bir yapı. Özellikle
çimensi bitkilerde yaprak kınının ucunda ve yaprak
ayasının tabanında bulunan dilsi çıkıntı. Bazen
tüysü de olabilir. |
|
Ligulat |
Dilsi, dilcikli. Dile benzer biçimde
olan. Compositae familyasındaki ışınsal çiçeklerin
taçları bu şekildedir. |
|
Linear |
Çizgisel |
|
Linear |
Şerit
şeklinde, şeritsi. Karşı kenarları birbirine az çok paralel olan
uzun ve ince yapı ya da bu şekilde olan basit yaprak. |
|
Lirat |
Yaprak
ayasının en uçtaki lobu büyük kenar lopları
aşağı doğru gittikçe küçülen yaprak. |
|
Lobed |
Loplu |
|
Lokolisid kapsula |
Yarık koruncak. Karpeller sırt
tarafından yarılarak açılırlar. |
|
Lokolus |
Ovaryum gözü. Ovaryum içindeki
boşluklardan her biri. |
|
Lomentum |
Kırılgan
meyve, boğumlu meyve. Her bir bölümünde bir tohum bulunacak şekilde boğumlu
olan ve boğumlardan kırılan, kuru açılmayan ve üst durumlu
bir ovaryumdan oluşan meyve. |
|
Makroprotal |
Arkegonyumları oluşturan
protal. |
|
Makrospor |
Dişi protali veren spor. Çiçekli
bitkilerde embriyo kesesine özdeştir. Eşanl. Megaspor. |
|
Makrosporangiyum |
Makrosporları oluşturan
yapı. Eşanl. Megasporangiyum. Çiçekli bitkilerde polen kesesine
özdeştir. |
|
Makrosporofil |
Makrosporangiyumları
taşıyan yapı. Eşanl. Makrofil. Çiçekli bitkilerde pistile
özdeştir. |
|
Marjinal plasentasyon |
Tohum taslaklarının,
karpellerin kenarına (iki karpelin birleştiği yer)
bağlı olması. |
|
Megaspor |
Bak. Makrospor |
|
Megasporangiyum |
Bak. Makrosporangiyum. |
|
Merikarp |
Birleşik (sinkarp) bir ovarumdan
meydana gelmiş, ancak karpellerin birleşöme yerlerinden
yarılarak ayrılan tek tohumlu kuru meyvelerden her biri. |
|
Mesofil |
Yaprakta alt ve üst epidermisler
arasında görülen parankimatik doku. |
|
Mezokarp |
Orta kabuk. Meyve
kabuğunun çok gözeli orta katmanı. |
|
Mikrofil |
Bakj. Mikrosporofil |
|
Mikroprotalyum |
Anteridyumları oluşturan
portal. |
|
Mikrospor |
Erkek protali veren spor, eşanl.
Androspor. Çiçekli bitkilerdeki polene özdeştir. |
|
Mikrosporangiyum |
Mikrosporları oluşturan
yapı. |
|
Mikrosporofil |
Mikrosporangiyumları
taşıyan yapı. Eşanl. Mikrofil. Çiçekli bitkilerde stamene
özdeştir. |
|
Monodelfus |
Filamentleri bir tüp oluşturacak
şekilde birleşmiş andrekeum. |
|
Monofiletik |
Tek kökenli sistematik birimler. |
|
Monoik |
Bir evcikli. Erkek ve
dişi organların ayrı çiçeklerde fakat aynı bitki üzerinde
bulunması. |
|
Monoik poligami |
Bitki bir evcikli fakat bazı
çiçekler erdişi. |
|
Monoklin |
Bak. Hermafrodit. |
|
Monokotil |
Tek çenekli. |
|
Monopodial |
Ana bir eksenin baskın olduğu
dallanma şekli. |
|
Monotipik |
Genus ya da familyanın tek tür ile temsil
edilmesi. |
|
Mukronat |
Dikensi uçlu. Yaprak ayasının
ucunda dikenimsi sert ve dik duruşlu bir yapı. |
|
Nektar |
Bal özü bezi. Genellikle nokta, pul ya da ay şeklinde olabilen yapı. |
|
Neotip |
Örneklerin hepsi kayboldu ise tip yerine
gösterilen örnek. |
|
Nodyum |
Boğum. Yaprakların gövde
üzerinde bağlı oldukları kısım. |
|
Nuks nus |
Bir ya da çok sayıda karpelden
oluşan, perikarpı deri gibi sert ya da osunlaşmış,
içerisinde tek tohum taşıyan, açılmayan kuru meyve tipi. Ör.
Fındık. |
|
Nusellus |
Tohum taslağında embriyo
taslağını çevreleyn doku. |
|
Nut |
Fındıksı meyve. Bir tek tohumu bulunan, kendiliğinden açılmayan sert
meyve. |
|
Nutlet |
Küçük
fındıksı meyve. |
|
Obdeltat |
Ters eşkenar üçgen
şeklinde. Yaprak sapı
üçgenin uç noktasında bulunan basit yaprak. |
|
Obdiplostamenli |
Çift halkada dizilmiş olan
stamenlerin dış halkadailerin petallerin, iç halkadakilerin ise
sepallerin önünde bulunması. |
|
Obkordat |
Ters yürek
şeklindeki basit yaprak. |
|
Oblanceolate |
Ters mızrak şeklinde |
|
Oblanseolat |
Ters mızrak
şeklinde. Taban kısmı ince, uca doğru gittikçe
genişleyen ve ucu sivri, uzunluğu genişliğinden fazla
olan basit yaprak. |
|
Oblik |
Karşılıklı olmayan.
Stamendeki tekaların karşılıklı olmayıp birinin
diğerinden daha aşağıda olması. |
|
Oblong |
Uzunca, dikdörtgenimsi |
|
Oblong |
Dikdörtgensi. Uzunluğu
genişliğinden daha fazla ve kenarları orta
kısımlarda birbirine az çok paralel olan basit yaprak. |
|
Obovat |
Ter yumurta
şeklinde, ters yumurtamsı. Sapı yumurta kesiti şeklinde yapının dar
tarafında bulunan basit yaprak. |
|
Obovate |
geniş kısmı yukarı doğru olan ters
yumurtamsı |
|
Obtus |
Küt uçlu. Sivri ya da
keskin olmayan yaprak ucu. |
|
Obtuse |
Küt |
|
Odd pinnate |
Eşanl. İmparipinnat. |
|
Okrea |
Bopum kını. Kulakçıkların
kaynaşmasıyla gövdeyi halka şeklinde saran kın. |
|
Oospor |
Yumurta hücresi. |
|
Operkulat kapsula |
Kapaklı kapsula. Tohumlar kapsülün
tepesindeki deliklerden (por) atılmakta ancak deliklerin üzerinde bir
kapak bulunmaktadır. |
|
Opposit |
Karşılıklı. Her nodyumdan
bir çift yaprağın karşılıklı olarak
çıkması. |
|
Opposite |
Karşılıklı |
|
Orbicular |
Dairesel |
|
Orbikular |
Daire şeklinde. Yaprak
ayası daire şeklinde olan basit yaprak. |
|
Ornithofil |
Kuşlarla tozlaşan. |
|
Ortotrop |
Eşanl. Atrop. |
|
Oselat |
Göz şeklinde. İki
değişik renkte ve nokta şeklindeki beneklerin üst üste
bulunması. Ortadaki daire şeklindeki benek ve onun
etrafındaki yuvarlak benek değişikl renktedir. |
|
Ovaryum |
Yumurtalık. Dişi organda
stilusun alt tarafında bulunan ve bir ya da daha çok sayıda tohum
taslağı taşıyan şişkin parça. |
|
Ovat |
Yumurta şeklinde,
yumurtamsı. Yumurtanın boyuna
kesiti şeklinde olan ve sapı bu yapının geniş
tarafında bulunan basit yaprak. |
|
Ovate |
Oval |
|
Ovül |
Tohum taslağı. Döllenmeden sonra olgunlaşıp tohumları
oluşturan yapı. |
|
Palea |
Üst glumella. Bak. Glumella. |
|
Palmat |
Elsi, el şeklinde
birleşik yaprak. Üçten fazla parçanın ya da
yaprakçığın yaprak sapındaki tek noktadan
ışınsal olarak çıkması. |
|
Palmate |
El ayası şeklinde |
|
Palmatifit |
Elsi bölmeli. Yaprak ayasının
üçte birinden az bir şekilde parçalanması. |
|
Palmatilobat |
Elsi loplu. Yaprak ayasının
hafif şekilde loplar meydana getirmesi. |
|
Palmatipartit |
Elsi parçalı,
yaprak ayasının yarısından biraz fazla bir şekilde
parçalanması. |
|
Palmatipinnat |
Ana yaprak sapı ucundan ikinci
derecedeki eksenler üzerinde karşılıklı olarak tüysü
yaprakçıkların bağlanmasından oluşan birleşlik
yaprak. |
|
Pandurat |
Keman şeklinde. Ayası
keman şeklinde olan basit yaprak. |
|
Paniculate |
Birleşik salkım şeklinde, |
|
Panikula |
Birleşik salkım. Yan
dalları tekrar dallanmış bir rasemoz. |
|
Papilloz |
Kabarcıklı. Yüzeyi
küçük kabarcıklarla kaplı olan. |
|
Papus, pappus |
Körçanak, körkaliks. Compositae
ailesindeki çiçeklerde görülen pulsu, tüysü ya da tüysü-tüylü yapıdaki
çanak. Körçanak, kağçık (aken) tepesinde bulunur. |
|
Parakarp ginekeum |
Sinkarp ovarumlarda karpellerin sadece
kenarlarından birleşerek tek gözlü ovarum meydana getirmeleri. |
|
Parakorolla |
Korollaya bağlı olan ve
korollanın iç kısmında gelişen halka şeklinde
değişik renkteki yapı. |
|
Paratip |
İlk yayında
tanımlanmış holotip ve isotiplerden başka gösterilen
örnekler. |
|
Paripinnat |
Çift sayıda
yaprakçığı bulunan tüysü birleşik yaprak. Yaprakçık adedi çift sayıdadır.
Yaprakçıkların bağlı olduğu eksen ucunda
yaprakçık bulunmaz. |
|
Parted |
Parçalı |
|
Paryetel plasentasyon |
Tohum taslakları ovaryumun iç
çeperi üzerindedir. |
|
Pedat |
Elsi yaprağa benzer ancak üç ana
loptan meydana gelir yanlardaki iki lop ise tekrar loplara
ayrılmıştır. |
|
Pedate |
Ayaksı |
|
Pedisel |
Çiçek sapı, çiçekçil sapı. Bir
tek çiçeği taşıyan sap. Bir çiçek
kümesindeki tek bir çiçeğin sapı. |
|
Pedunkul |
Çiçek kümesi sapı.
Bir çiçek durumunda
birçok çiçekten oluşan bir çiçek kümesini taşıyan sap. |
|
Pektinat |
Taraksı, tarak
şeklinde. Yaprak
ayasının bir tarağın dişleri gibi
karşılıklı olarak ince ve derin parçalara
ayrılması. |
|
Peltat |
Kalkansı, kalkan şeklinde.
Yaprak
sapının kenardan değil yüzeyden bir noktadan yaprak
ayasına bağlı olması. |
|
Peltate |
Sapına alt yüzünün ortasından
bağlı kalkan şeklinde |
|
Pentamer |
Her halkasında
beş parça bulunan. Beş sepal, beş petal, beş stamen gibi. |
|
Pentasiklik |
Beş halkalı |
|
Peponeidyum |
İç kısmında septumlar
tarafından ayrılmış sulu ve kabuğu derimsi alt
durumlu bir ovaryumdan oluşmuş etli meyve. |
|
Perfoliat |
Sarıcı. Sapsız yaprak
ayası tabanının gövdeyi sararak yaprak içinden geçiyormuş
gibi göründüğü basit yaprak. |
|
Perfoliate |
Sapı yaka gibi çevreleyen |
|
Periant |
Çiçek örtüsü, çiçek
örtü yaprakları. Taç ve çanak yaprakların tümü. Bir çiçekte erkek organlar ve dişi organlar
dışında kalan parçalar. |
|
Perigin çiçek |
Reseptakulum (çiçek tablası)
çukurlanmış ve ovaryum çiçek tablasının tabanında
serbest durumdadır. Çiçeğin diğer halkaları (sepal, petal
ve androkeum) reseptakulum çukurunun üst kenarından çıkar. Çiçek
orta, ovaryum üst durumludur. |
|
Perigon |
Çanak ve taç
yaprakların farklılaşmaması, aynı şekil ve
aynı renkte olmasıyla meydana gelen çiçek örtüsü. |
|
Perikarp |
Meyve kabuğu,
meyve çeperi. Meyve yaprağı
(karpel) meydana geldikten sonra oluşan çeper. |
|
Perisperm |
Besler doku. Bazı tohumlarda bulunan
ve tohum yaslağı özünden gelişen besleyici doku. |
|
Personat |
Boğazı kapalı ve
dudakları eşit olmayan iki dudaklı bir korolladır,
boğazı alt korollanın damak şeklinde ileriye
çıkmış olan parçası ile kapanmıştır. |
|
Petal |
Taç yaprak. Çiçeğin
tacını oluşturan ve çoğunlukla göze çarpacak biçimde
renkli olan parça. |
|
Petaloid |
Taç yapraksı. Renk
ve şekil olarak taç yaprağa benzeyen. |
|
Petiol |
Yaprak sapı. Yaprak
ayasını dala ya da gövdeye bağlayan parça. |
|
Petiole |
Sap |
|
Petiolül |
Yaprakçık sapı. Birleşik bir yapraktaki yaprakçık sapı. |
|
Piksid (piksidyum) kapsül |
Kapaklı kapsül. Kapaklı
koruncak. Çevresel olarak yarılan ve bir kapak oluşturarak
açılan meyve. |
|
Pilos |
Yumuşak tüylü. Yüzeyi
ince zayıf ve yumuşak tüylerle kaplı olan. |
|
Pinnat |
Tüysü. Uzamış bir eksen
boyunca karşılıklı dizilmiş yapılar.
Yaprakçıkları ana ekseni üzerine karşılıklı
dizilmiş birleşik yaprak. |
|
Pinnate |
Sapının iki yanında küçük
yaprakları olan |
|
Pinnatifid |
Yarıkları orta damara
yakın gelen |
|
Pinnatifid |
Tüysü bölmeli. Yaprak ayasının
orta damara doğru üçte birinden az bir şekilde parçalanması. |
|
Pinnatilobat |
Tüysü loplu, yaprak ayasının
hafif bir şekilde loblar meydana getirmesi. |
|
Pinnatipartit |
Tüysü parçalı,
yaprak ayasının orta damarında doğru yarıdan biraz
fazla bir şekilde parçalanması. |
|
Pinnatisekt |
Tüysü derin parçalı. Yaprak
ayasının orta damara kadar derin parçalanmış olması. |
|
Pistil |
Dişi organ. Bir çiçekte
yumurtalık (ovarum), boyuncuk (Stilus) ve tepecik (stigma)dan oluşan parçaların tümü. Bak. Ginekeum. |
|
Pistillat |
Yalnız dişi organı
bulunan çiçek |
|
Pleikasyum |
Çok çatallı takıö. Ana eksenin
ucunda bulunan çiçeğin altından aynı halkadan 3^den fazla
dallanma olup bu dalların ucunda bulunan çiçeğin hemen
altından halkasal dizilişli 3 ya da daha fazla dallanma meydana
getiren çiçek durumu. |
|
Plumoz |
Tüysü-tüylü. Tüyün üzerinde tüysü ince
yapıların bulunması. Kuş tüyünde
olduğu gibi. |
|
Polen |
Çiçek tozu. Tohumlu bitkilerde
anterlerin içinde bulunan çimlenebilen erkek sporu. |
|
Polifletik |
Çok kökenli sistematik birimler. |
|
Poligam |
Bir bitkide erdişi çiçeklerin erkek
ve dişi çiçeklerden biri ile beraber bulunması. |
|
Polikarpi |
Çok karpelli. |
|
Pome |
Basit yalancı
meyve. Hipantiyumu
etlenmiş alt durumlu bir ovaryumdan meydana gelen meyve. Elma, armut, ayva gibi. |
|
Populasyon |
Bir yerde bulunan ve aralarında gen
alışverişi olan bireyle topluluğu. |
|
Porisid kapsula |
Delikli kapsül, delikli
koruncak. Tohumları kapsülün
tepe bölümünde bulunan deleklerden dökülen çok karpelli kuru meyve. |
|
Prokumbent |
Yatık. Toprak üzerinde yatık
olarak uzanan ancak nodyumlarda köklenmeyen gövdeler. |
|
Protalyum |
Ön çim. Sporlu bitkilerde sporların
çimlenmesi ile oluşan ve eşey oranlarını taşıyan
haploid evre. |
|
Puberulent |
Seyrek tüylü. Yüzeyi
,nce kısacık yumuşak seyrek tüylerle kaplı olan. |
|
Punktat |
Benekli, noktalı. Kalem ucu ile
yapılmış gibiş dağaınık benekleri,
noktaları olan. |
|
Punktulat |
Benekçikli, noktacıklı. Yüzeyde küçük benekçik ve noktacıkları olan. |
|
Pustikulat, pustulat |
Siğilli, siğil şeklinde
çıkıntıları olab. Yüzeyi küçük ve hafifçe kabarık,
siğile benzer kabarcıklarla kaplı olan. |
|
Racemose |
Monopodial
dallanmalı (salkım şeklinde) çiçek durumu. |
|
Radiat |
Işınsal. Bir merkezden
çıkan ve yayılan yapılar için kullanılır. |
|
Rafe |
Ovülün fonikulus ile
birleştiği yerde meydana gelen çizgi ve omurga. |
|
Rahilla |
Poaceae ve Cyperaceae ailelerinde
spikeletleri taşıyan eksen. Çiçeklerin dizildikleri
eksen. |
|
Rahis |
Birleşik yaprak
ekseni. Birleşik
yapraklarda yaprakçık saplarının bağlı olduğu
ana eksen ya da bir çiçek durumunda tüm çiçekleri taşıyan ana
eksen. |
|
Rasem |
Salkım, tek
salkım. Bir ana eksen ve
üzerine dizilmiş saplı çiçeklerden oluşan çiçek kümesi. |
|
Rasemus |
Salkımsı, slkımlı.
Salkım biçiminde gelişen çiçek kümeleri için kullanılır.
rasem, spika, spadiks, umbella, korimboz, kapitulum çiçek durumları
(basit rasemoz); birleşik panikula, birleşik spika, birleşik
umbella, birleşik korimboz (birleşik rasemoz)dur. |
|
Ratikular-aerolat |
Yüzeyin ince hatlarla
sınırlanmış ağsı yuvarlak şekillere
benzemesi. |
|
Refleks |
Keskin bir şekilde geriye
doğru kıvrılmış. |
|
Rekombinasyon |
Teni düzenleşme. Heterozigot bireylerde
mayoz bölünme sırasında genlerin tekrar gruplanması ve yeni
kalıtsal biçimler oluşturması. |
|
Reniform |
Böbrek şeklinde. Ayası
böbrek şeklinde olan basit yaprak. |
|
Reniformb |
Böbrek şeklinde |
|
Reseptakulum |
Çiçek tablası. Yalın
çiçek tablası. Çiçek sapının uç kısmında
genişleyerek bir tabla halini alması. Çiçekler bu tabla üzerinde
bulunurlar. Eşanl. Torus. |
|
Resupinat |
Korollanın burularak 180 derec
dönmesi. Alt dudak üste, üst dudak alta gelmiş olur. |
|
Retrors |
Geriye ve aşağıya
kıvrılmış. Genellikle tüyleri için kullanılır. |
|
Retukilat |
Ağsı. Tohum yüzeyinin
ağsı, ağa benzer bir yapı ile kaplı olması ya
da yaprak damarlarının ağa benzer şekilde olması. |
|
Retus |
Yaprak ucunda kısa bir girinti
bulunması. |
|
Revulat |
Geriye yuvarlanarak
kıvrılmış. Yaprak kenarlarının geriye
doğru yuvarlak biçimde kıvrılmaları. |
|
Ripidium |
Yanal çiçek sapları bir sağa
bir sola doğru yönelmiş ve aynı düzlem üzerinde olan çiçek
durumu. |
|
Rizokarpik |
Toprak üstü parçaları (gövde, dal, çiçek)
hayat devrelerini bir yılda tamamlar ancak kökleri uzun yıllar
yaşar. |
|
Rizom |
Toprak altı
gövdesi. Toprak altında
yatay olarak gelişir ve ekseni boyunca kökçükleri vardır.
Yaprakları pulsu bir yapıda olup, terminal ve lateral
tomurcukları bulunur. |
|
Rombik |
Baklavamsı yaprak. Ayanın en
geniş yeri orta kısmı olup bir açı meydana getirir,
kenarlar yaprak ucuna ve tabanında düz bir hat şeklinde
uzanır. |
|
Rosulat |
Gülcük, gülcüklü yaprak kümesi.
Bitişme noktası çevresinde yoğun bir şekilde kümelenmiş
yaprak kümesi ya da pulsu yapılar. |
|
Rotat |
Tekerlek şeklinde. Korolla
lobları biz düzlem üzerinde yayılmış ve tekerlek
parmakları gibi düzenlemiş olup, korolla tübü çok
kısadır. |
|
Rotundat |
Dairemsi, daireye yakın
şekilde olan. Yaprak ayasının daire şeklinden (orbikular)
oblong (dikdörtgensi) şekle meyletmesi. |
|
Rugos |
Buruşuk. Yüzeyde
düzgün olmayan belirgin hatların bulunması. |
|
Ruminat |
Yüzeyin düzgün olmayan birçok
kanalcıklar ile girintili çıkıntılı ve koyulu
açıklı bir tonda kaplanmış olması. |
|
Runsinat |
Geriye doğru oymalı. Yaprak
ayası derin oymalı ve lobları yaprak tabanına doğru
yönelmiş basit yaprak. |
|
Sagitat |
Oksu, ok şeklinde.
Yaprak
ayasının tabanda iki yana ve aşağıya doğru
uzayarak meydana getirdiği ok şeklinde basit yaprak. |
|
Sagittate |
Ok başı şeklinde |
|
Sakat |
Torba şeklinde. Çanak ve taç
yaprakların kaidesinde torbaya benzeyen ve sarkık duruşlu
yapılar için kullanılır. |
|
Salviform |
Bak. Hipokrateriform. |
|
Samara |
Kanatlı meyve. Kanatlı
açılmayan kuru meyve. |
|
Saprofit |
Çürükçül. Bitki artıkları
üzerinde yaşayan klorofilsiz bitkiler. |
|
Scalloped |
İçe doğru çukur |
|
Sentiperital |
Gelişmelerini dıştan içe,
merkeze doğru tamamlayan. Ranunculus cinsindeki stamenlerin
gelişmesinde olduğu gibi. |
|
Sepal |
Çanak yaprak. Bir
çiçekte en dış halkayı oluşturan ve çiçek tomurcuk
halindeyken tüm çiçek organlarını saran yeşil renkteki
parçaların her biri. |
|
Septifragal kapsula |
Karpellerin tabanında tohum
taşıyan dış kısımları birbirinden
ayrılarak yukarı doğru kıvrılır ve karpellerin
iç kısımları bir sütün halinde kalır. |
|
Septisid kapsula |
Yarıklı koruncak. Karpelleri
birleşme yerleri boyunca açılan kuru meyve. |
|
Septum, septa |
Perde, bölme duvarı, bölme
zarı. İki göze arasındaki çeper, yumurtalıkta iki
odacığı birbirinden ayıran bölme duvarı. |
|
Serbest-sentral plasentasyon |
Serbest merkezsel
diziliş. Tabandan yukarı
bir sütun üzerine yerleşmiş yumurtalık çeperi ile
bağlantısı olmayan tsalaklar düzeni. |
|
Seriseus |
İpek yütlü. Yüzeyin çok ince,
sık ve basık bir yöne doğru tüylerle kaplı olması. |
|
Serrat |
Testere dişli. Yaprak ayası
kenarındaki dişlerin testere dişlerine benzer şekilde
olması. |
|
Serrate |
Testere dişli |
|
Serrulat |
İnce, küçük
testere dişli. |
|
Serrulate |
Çok küçük dişleri olan |
|
Seta |
Kalın, sert yapıdaki kıl. |
|
Setos |
Kalın sert yapıdaki
kıllarla kaplı olma durumu. |
|
Siatyum, siatum |
Ortada bulunan bir dişi çiçek ve
etrafına dizilmiş erkek çiçekler ile kalikse benzeyen brakte ve
aralarında bulunan glandlardan meydana gelen çiçek durumu. Euphorbia
cinslerinde olduğu gibi. |
|
Siliat |
Kirpiksi, kirpik
şeklinde. Yaprak
ayasının kenarında kirpiğe benzer bir yapının
bulunması. |
|
Silikula |
İki karpelden oluşan ve
karpellerin arasında yalancı bölme bulunan, boyu eninin 3
katından fazla olmayan kuru meyve. |
|
Silikuva |
Yapı olarak silikulaya benzer,
ancak boyu eninin 3 katından fazladır. |
|
Simpatri |
Aynı yerde bulunma. İki ya da
daha fazla populasyonun aynı yerde bulunması. |
|
Simpetal |
Birleşik taç
yapraklı. Taç yaprakların birleşik olması. eşanl. Gamepetalus. |
|
Simpodial |
Ana bir eksenin baskın
olmadığı dallanma şekli. |
|
Sinangiyum |
İlkel gymnospemlerde polen
keselerinin dal uçlarında oluşturduğu kümeler. |
|
Singenesis |
Filamentleri serbest fakat anterleri
birleşik stamen grubu. |
|
Sinkarp |
Birleşik meyve
yapraklı. Birbiryle
kaynaşmış birden fazla meyve yaprağından
oluşmuş ovaryum. |
|
Sinkonium |
İncirsi meyve. Etlenmiş ve
çanak şeklini almış reseptakulumu iç yüzeyinde eriksi (drupa),
gevşek meyveler olan birleşik yalancı meyve. |
|
Sinonim |
Adlandırmada aynı takson için
kullanılan farklı adlardan her biri. |
|
Sinsepal |
Birleşik çanak
yapraklı. Çanak yaprakların birleşik olması. eşanl. Gamosepalus. |
|
Sinsinus |
Yanal çiçek sapları bir sağa
bir sola doğru yönelmiş ancak aynı düzelm üzerinde olmayan
çiçek durumu. |
|
Sintip |
Holotipi ayrılmamış bir
tip serisi içindeki her bir örnek. |
|
Sinuate |
Dalgalı kenarlı,
zigzaglı, yılankavi |
|
Sinus |
Ara boşluk. İki
lop ya da parça arasında bulunan boşluk. |
|
Sirhos |
Yaprak ucunun ince uzun olup kangal
şeklinde kıvrılmış olması. |
|
Sitriat |
Boyuna ince kanalcıklı,
olukcuklu ya da kabartma şeklinde çizgili. |
|
Skabrid |
Prtüklü, kısa, sert, sağlam,
siğile benzer yapılar. Dokunulduğu zaman pürtükler hissedilir.
Bazen tüyler üzerinde de bulunur. |
|
Skalariform |
Merdiven şeklinde olan yapılar
için kullanılır. |
|
Skapos |
Gövdesiz bitkilerde çiçek ya da çiçek
kümesini taşıyan ve üzerinde yaprak bulunmayan sap. |
|
Skobikulat |
Yüzeyi uzamış çukurluklarla
kaplı olan. |
|
Sorosis |
Dutsu meyve. Bir eksen etrafında
dizilmiş birçok çiçeğin çiçek örtüsünün etlenmesiyle
oluşmuş eriksi meyveler topluluğunda meydana gelmiş
yalancı birleşik meyve. |
|
Spadiks |
Koçan, koçan
şeklinde. Ana ekseni etli ve
kalın olan, genellikle bir spata senilen yapı etrafından
sarılmış olan basir rasemoz çiçek durumu. |
|
Spata |
Bir çiçek kümesinin ya da koçanın
kaidesinde tek olarak bulunan ve onu saran ya da yanal olarak çıkan,
renkli, büyük ve yaprak ya da brakte görünüşündeki yapı. |
|
Spatulat |
Spatula şeklinde. Uca doğru düzgün bir şekilde genişleyen küt uçlu
basit yaprak. |
|
Spatulate |
Kaşık şeklinde |
|
Spika |
Başak, ikinci
derecedeki başak. Çimensi bitkilerde başağı oluşturan ve bir
çift kavuz (gluma) ile örtülmüş yapı. |
|
Spike |
Başağa benzer çiçek
başı |
|
Spor |
Yeni birey oluşturma özelliği
bulunan hücre. |
|
Sporangiyum |
Sporu oluşturan yapı |
|
Sporofit |
Bir bitkinin hayat devresinde sporları
meydana getiren diploid evre. |
|
Sporokarp |
Heterospor eğreltilerde sert ve
fındıksı yapıdaki sporangiyum. |
|
Stamen |
Çiçeğine erkek organı. Sap kısmı (filament) ve başçık (anter)
kısımlarından oluşur. |
|
Stamen |
Erkek organ. Bir çiçekte başçık
(anter) ve iplikçik (filament) ten oluşan, çiçek tozlarını
(polen) oluşturan organ. |
|
Staminod |
Erkek organları
bulunan. Erkek organları bulunan, dişi organları bulunmayan
çiçek. |
|
Staminodyum |
Kısır ya da
körleşmiş Stamenler. |
|
Standart |
Bak. Veksillum |
|
Stellat |
Yıldızsı,
yıldız şeklinde. Birleştirme noktasının merkezinden
ışınsal olarak çıkan tüyler ve yapılar için
kullanılır. |
|
Steril |
Verimsiz, kısır. Döl verme ya da meyve oluşturma yeteneği
olmayan. |
|
Stigma |
Tepecik. Boyuncuğun (Stilus) ucunda
bulunan ve poleni tutan kısım. |
|
Stilopodik |
Stilus kaidesinin disk şeklinde
olması. umbelliferae ailesinde olduğu gibi. |
|
Stilus |
Boyuncuk. Ovaryum tepesinden çıkan
ya da uzun, tek ya da parçalı, ucunda stigmayı taşıyan
yapı. Stigma ile ovaryumu birleştiren yapı. |
|
Stipe |
Yumurtalık sapı. Eşanl.
Ginofor. |
|
Stipitat |
Saplı, sapı
olan. |
|
Stipule |
Yaprak
sapının dibinde çift olarak bulunan minik yapraklar. |
|
Stipül |
Kulakçık. Yaprak sapının
gövdeye bağlandığı noktada sapın iki yanında
sapa bağlı ya da bağlı olmayan pulsu, dikensi, zarsı
yapılar. |
|
Stolon |
Sürünücü gövde,
sürüngen gövde. Toprak yüzeyinde uzanan
ve boğumlardan (nodyum) köklenerek yeni bitkiler veren sürünücü gövde. |
|
Stoma |
Gözenek. Bitkide epidermiste bulunan,
solunumda iş gören yapı. |
|
Strigos |
Sert yatık tüylü. Sivri, basuıl ve sağlam tüylerle kaplı. |
|
Strobilus |
Kozalak. Brakteleri birbirini örten ve
çiçekleri tek eşeyli ve aynı cinste olan spika. |
|
Subledipot |
Pulsu tüye benzer, ancak tüycükler
arasındaki yarıklar fazla değildir. |
|
Subulat |
Biz şeklinde. Ucu
sivri, ayası kunduracı bizi şeklinde olan basit yaprak. |
|
Sukulent |
Etl, sulu. Etli, sulu, kalın ve
yumuşak dokulardan meydana gelmiş yapı. |
|
Sulkat |
Oluklu, kanallı. |
|
Şizokarp |
Yarılan meyve. Birleşik bir
ovaryumdan oluşan ve karpelleri yarılarak iki ya da daha çok
parçalara ayrılan, kuru, açınımsız, yalın meyve. Bu
parçaların her birine merikarp adı verilir. |
|
Talamus |
Bak. Reseptakulum. |
|
Taxon |
Belirli bir kategoriye sokulabilecek
kadar diğerlerinden ayrılmış olan taksonomik grup. |
|
Tendril |
Sülüksü yapı. Bazı bitkilerde
bulunan ve herhangi bir şeye satılarak
tırmanmalarını sağlayan uzun, ince ve kangal
şeklinde kıvrılabilen yapılar. Bazı yapılarda
ana eksenin uzayarak kangal şeklinde kıvrılan ince
parçaları. |
|
Tepal |
Perigonu meydana getiren her parçaya
verilen ad. |
|
Teret |
Silindir şeklinde. Gövde, dal,
Stilus gibi yapıların silindir şeklinde olması. |
|
Ternat |
Nir ana sapın üç sapçığa
ayrılarak her birinin ucunda üçer yaprakçığı bulunan
birleşik yaprak. |
|
Testa |
Tohum kabuğu. Tohum
dış örtüsü. |
|
Tetradinamus |
Dört uzun ve iki kısa stamenin
meydana getirdiği erkek organlar topluluğu. |
|
Tirsus |
Sık birleşik salkım, ekseni
belirgin olmayan birleşik salkım. Ana eksen üzerinde dalların
salkım (rasemoz) ikinci derecedeki yanal dalların
talkımsı (kimoz) olarak dizildiği çiçek durumu. |
|
Tomentos |
Keçemsi tüylü. Havlu
yüzü gibi tüylü. Yüzeyin sık, oldukça sağlam kısa tüylerle
örtülü olması. |
|
Torus |
Bak.reseprakulum. |
|
Tridinamus |
Eşit boyda üçlü iki gruptan meydana
gelmiş erkek organlar topluluğu. |
|
Trifoliat |
Bir ana sapın ucunda üç
yaprakçık bulunan birleşik yaprak. |
|
Trifoliate |
Üçlü
bileşik yaprak.Bir ana sapın ucunda üç
yaprakçığı bulunan bileşik yaprak. |
|
Tripinnat |
Üçlü tüysü
birleşik yaprak. Bipinnat
yaprağın yaprakçıklarının pinnat olması. |
|
Triternat |
Ana yaprak sapının üç
sapçığa ayrılarak o sapçıkların tekrar üçe
ayrılması ve birbirinin ucunda üçer yaprakçığı
bulunan birleşik yaprak. |
|
Truncate |
Tepesi kesik gibi güdük |
|
Trunkat |
Yaprak ucunun ya da
kaidesinin kesik, yassı durumda olması. |
|
Tuberkulat |
Tepecikli, tümsekçikli. Yüzeyin uçları sivri olmayan, küt tepeciklerle kaplı
olması. |
|
Tubulat |
Tüpsü, tüp
şeklinde, boru şeklinde. |
|
Umbella |
Şemsiyemsi,
şemsiye şeklinde. Çiçek saplarının çiçek kümesini taşıyan
sapın uç kısmında ve aynı noktadan çıkması ile
oluşan rasemoz çiçek durumu. |
|
Umbrakulat |
Stilusun şemsiye durumunda
olması. |
|
Undulat |
Dalgalı. Kenarları
dalgalı olan yapılar ya da yapraklar için kullanılır. |
|
Undulate |
İnişli
çıkışlı, dalgalı |
|
Unilateral |
Tek yanlı. Tüm çiçeklerin ana
eksenin bir tarafında olması. |
|
Uniseks çiçek |
Bak. Diklin. |
|
Unsinat |
Kanca, çengel
şeklinde. Tüyün uç
kırmının bu şekilde olması. |
|
Urens |
Yakıcı tüylü,
ısırgan tüylü. Dik ve genellikle uzun tüyler olup, dokunulduğu zaman
tahrip eder. |
|
Urseolat |
Testi ya da ibrik
şeklinde. Birleşik taç yaprakların kaidede şişkin,
uca doğru daralarak uzaması. |
|
Utrikle |
Torba şeklinde. |
|
Valvular kapsula |
Kapaklı kapsula. Karpelleri birbiri
üzerine binmeksizin bitişme yerlerinden açılabilen kuru meyve. |
|
Vejetatif |
Üreme ile ilgili olmayan. |
|
Veksillum |
Nayrakçık. Leguminosae
çiçeklerindeki üstteki geniş olan petal. Eşanl. Standart. |
|
Velutinus |
Kadifemsi. Yüzeyi sık olmayan
yumuşak tüylerle kaplı olan. |
|
Venation |
Yapraktaki damar düzeni |
|
Verrukat |
Siğilli. Yüzeyi
küçük, düzgün olmayan siğillerle kaplı olan. |
|
Versatil |
Dönemilen, yönelebilen. Bağlı bulunduğu yapı üzerinde her yöne
dönebilen. Flamentin ucuna orta noktasında
bağlanmış anterlerde olduğu gibi. |
|
Vertisillat |
Halkasal, dairesel, çevrel. Çiçek ya da çiçek
kümelerinin bir eksen çevresine dizilmiş olması. |
|
Villos |
Uzun yumuşak
tüylü. Yüzeyin uzun, yumuşak tüylerle kaplı olması. |
|
Virgat |
Çubuk, değnek
biçiminde. |
|
Whorled |
Helezonik, sarmal, halka şeklinde
dizilmiş. |
|
Zigomorf |
Bir simetri düzlemi
olan. |
|
Zoidogami |
Kamçılı gametlerle olan döllenme. |
|
Zoogami |
Hayvanlarla olan tozlaşma. |
|
Yenebilir bitkiler |
||||
|
Sebzeler |
|
|
|
|
|
Bakla Fasulye Kakao tanesi Mercimek Meyankökü Yerfıstığı Bezelye Soyafasulyesi Demirhindi |
Hardal Brokoli Brüksel lahanası Lahana Karnabahar Hardal Turp Şalgam Suteresi |
Maydanozgil Anason Karamankimyonu Havuç Kereviz Kişniş Kimyon Maydanoz |
Patates Kırmızı
acıbiber Patlıcan Biber Patates Domates Tütün |
Buğday Arpa Mısır Yulaf Pirinç Çavdar Buğday |
|
Zambak Kuşkonmaz Frenksoğanı Sarımsak Pırasa Soğan |
Defne Avakado Kafuru Tarçın |
Ayçiçeği Enginar Marul Ayçiçeği |
Pancar Pancar Pazı Ispanak |
Karabuğday Karabuğday Ravent |
|
Meyveler |
|
|
|
|
|
Kabak Kantalup Hıyar Şamama Kavun Balkabağı Helvacıkabağı Sakızkabağı |
Erik Badem Kayısı Kiraz Şeftali Erik Trabzon hurması |
Turunçgil Greyfurt Limon Misket limonu Mandarin Portakal Mandalina |
Kaju Kaju Mango Antepfıstığı |
Ceviz Brezilya cevizi Pekan cevizi Ceviz |
|
Kayın Kayın Kestane Chinquapin |
Muz Ararot Muz |
Palmiye Hindistancevizi Hurma Hurma şekeri |
Üzüm Üzüm |
Ananas Ananas |
|
Gül Böğürtlen Kuruüzüm Ahududu Kuşburnu Çilek |
Huş Filbert Fındık |
Elma Elma Armut Ayva |
Yabanmersini Yabanmersini Kırmızı
ayüzümü Huckleberry |
Pawpaw Papaya Pawpaw |
|
v
Murray
M, Pizzorno J. Doğal Tıp Ansiklopedisi, Saga yay.,
İstanbul 2006. |
||||
Çiçek sayfalarında belirtilen ifadeler, sadece
bilgilendirici amaçlı olup öneri niteliğinde değildir.
Hastalıkların tedavisi mutlaka doktor kontrolünde
yapılmalıdır.
|
Kaynaklar. 1. Türk A, Türe C. Bitkiler alemi. AÜ Açıköğretim Fakültesi Yayını. 2. Seçmen
Ö, Gemizi Y, Görk G, Bekat L, Leblebici E. Tohumu bitkiler sistematiği. EÜ
Fen Fak Kiatplar Serisi no : 116, İzmir 2008. 3. Zeybek U, Haksel M. Türkiyede ve dünyada
önemli tıbbi bitkiler ve kullanımları. Argefar ve Sade
Yayınları, Meta Basım, İzmir, 2010. 4. NGBB, Bagbahçe Dergisi |