TILIACEAE - Ihlamurgiller

Tek ya da çok yıllık, herdem yeşil ya da yaprak dökücü ağaç, çalı ya da nadiren otsulardır. Yapraklar alternat, basit, stipül var ya da yoktur. Çiçekler kimoz durumda, erdişi, nadiren tek eşeyli, ışınsal simetrilidir. Sepaller 5, serbest ve kaidede bieleşiktir. Petaller 5 ya da yoktur. Stamenler 10-çok serbest ya da kaidede birleşik ya da demetlerdedir. Pistil 1, ovaryum üst durumlu, 2-20 lokuluslu, ovüller 1-çok, anatroptur. Plasentasyon eksenseldir. Meyve bakka, drupa ya da fındıksıdır.

Çoğunlukla tropik ve subtropiklerde yayılış gösterir, 41 cins ve 400 tür içerir. Ülkemizde sadece Tilia cinsi doğal yayılış gösterir.

Kerestesinden yararlanılır, jüt elde edilir. Süz bitkisi olarak teyiştirilir.

Tilia.

Yaprak dökücü ağaçlardır. Yapraklar alternat, yaprak ayası kaidesi genellikle kordat ya da trunkat, kenarları serrattır. Çiçekler sarkık kimozlarda ve pedunkul uzun ve zarımsı bir brakte ile birleşmiştir. Sepal 5, serbest, petal 5, serbest, sramenler çok sayıdadır. Ovaryum 5 bölmeli, her bölmede 5 ovüllüdür. Ovüllerden sadece biri gelişebildiğinden meyve tek tohumlu bir nukstur. Özellikle kuzey yarıkürede yayılış gösterir, 25 tür içerir. Ülkemizde daha çok Kuzey Anadolu’da yayılış gösteren 4 türü vardır.

Halk arasında ıhmalurum brakte ve çiçekleri kullanılır.

Tilia cordata –Küçük Yapraklı Ihlamur

Kültür

Ihlamur çiçeği, sapıyla bağlı olduğu brakte ile birlikte ilaç olarak kullanılır. Sarımsı yeşil renkli çiçek durumu, sarımsı yeşil renkli zara benzeye, dil şeklindeki tüysüz braktenin ortasından çıkan, ortalama 2-7 sarı renkli çiçekten oluşur. Çiçekler tazeyken, kuvvetki, hoş kokulu ve baharlı lezzettedir.

Ihlamurun kuru droğu, hafif karakteristik kokulu, az tatlı ve müsilaj benzeri lezzettedir. Ihlamur çiçeği, Avrupa Konseyi tarafından doğal gıda tatlandırıcısı kategorisinde tanımlanmıştır.

Taze ya da kurutulmuş çiçek durumları ya da çiçek durumunun orta damarından çıkan çiçek yaprakçığı (brakte) ile birlikte bulunan taze ya da kurutulmuş çiçek durumları drog olarak kullanılmaktadır.

Tilia codota’nın çiçek durumları erken sonbaharda el ile toplanır ve gölgede kurutulur. Tilia platypyllos’un çiçek durumları ise ilkbaharda toplanır.

Çiçeklerş güçlü, hoş kokulu ve hafif baharatlı lezzetlidir.

Birleşiminde organik asitler (kafeik, klorojenik, p-kumarik asitler), amşno asitler (alanin, sistin, sistein, lösin, izolösin, serin, fenilalanin), karbonhidratlar (%3 oranında müsilaj, basit şekerler), flavanoitler (kemferol, kesretin, mirisetin ve glikozitleri), %0.5 uçucu yağ (sitral, sitronellol, sitronellal, öjenol, limonen, nerol, alfa pinen, alfa terpineol, farnesol), saponinler, kondanse tanen ve takoferol bulunur.

Ihlamur çiçeği migren, histeri, yüksek tansiyon, ateşli soğuk algınlığında geleneksel olarak kullanılmaktadır. Yatıştırıcı, spazm çözücü, terletici, idrar söktürücü özellikleri belirtilmekle beraber, klinik çalışmaları yoktur.

En çok çay olarak tüketilir. Kısa süre demlendikten sonra hemen içildiğinde, uçucu yağında bulunan terpenik alkoller suya geçeceğinden yatıştırıcı etkisi görülür. Normal demlenme sürecinden sonra içildiğinde, suya daha geç geçen flavonoidlerden dolayı idrar söktürücü etkisi açığa çıkar. Uzun süreli kaynatma sonucunda ise, suya geç geçen müsilajlardan dolayıgöğüs yumuşatıcı etkisi görülür.

Ihlamur ağacının kurutulmuş dal ve gövde kabukları da müsilaj içerdiğinden %1-5 lik dekoksiyonunun (haşlama), yatıştırıcı, göğüs yumuşatıcı ve safra sökücü etkileri vardır.

Ülkemize üç ıhlamur türünün çiçekleri ticarette bulunur  : gümüşi ıhlamur (Tilia argentea), büyük yapraklı ıhlamur (Tilia platyphyllos), Kafkas ıhlamuru (Tilia rubra).

v     Zeybek U, Haksel M. Türkiye’de ve dünyada önemli tıbbi bitkiler ve kullanımları. Argefar ve Sade Yayınları, Meta Basım, İzmir, 2010.

v     NGBB Bagbahçe Dergisi

9815

9816

9817

9818

9819

9821