VALERIANACEAE - Kediotugiller
Kediotugiller ailesinin adı Latince “Valere” (sağlıklı olmak ya da cesaret) sözcüğünden gelir. Genellikle kuvvetli kokulu bir ya da çok yıllık otsular, nadiren çalılardır. Yapraklar karşılıklı, genellikle pinnat parçalı, stipulasız. Çiçekler dikazyum, kimoz ya da monokazyumlarda, nadiren başçıklarda, tek eşeyli ya da erdişi, zigomorf. Kalisk halka şeklinde ya da dişli, genellikle meyvede büyür. Korolla tüpsü ve 5 loplu, genellikle dipte mahmuzlu ya da torba şeklinde, nadiren 2 dudaklı. Stamenler 1-4, petallere bağlı. Pistil 1, ovaryum alt durumlu, 3 lokuluslu ve karpelli, ovüller tek, anatrop, plasentasyon eksensel. Meyvede kaliks genellikle kanat, kılçık ya da papus şeklini almış. Kuzey ılıman bölgelerde yayılış gösterir, 13 cins ve 370 tür içerir. Ülkemizde 3 cins ve 47 türü bulunur. İlaç ve parfümeri sanayinde kullanılır.
Centranthus ruber – Kırmızı kediotu
EÜBB, mayıs 2010
8315	8316	8317	8317c	8319	8320
Foto – EÜBB, mayıs 2010
9199	9200c	9201c
Valeriana. Basit gövdeli çok yıllık otsular. Dip yaprakları basit ya da pinnat parçalı. Korolla yaklaşık ışınsal simetrili, Stamenler 3, kaliks meyvede papus şeklinde. 250 tür içerir. Ülkemizde 13 türü bulunur.
Valeriana officinalis - Kediotu
İzmir Çok yıllık, ot – haziran-temmuz – Çağıllıklar, ıslak çayırlar – 1400-2200 – KB Tr, KD ve karasal Anadolu – Avrupa, Kafkasya, O ve K Asya Bolu, Kars, Ağrı, Bursa, Çanakkale, Erzurum, Kayseri, Tunceli, Van
Kurutulmuş toprakaltı gövdeleri (rizom) ve kökleri ilaç olarak kullanılır. Toprakaltı organları sonbaharda hasat edilir. Drog : V.officinalis türünün sonbaharda toplanıp, düşük sıcaklıkta (40 ^oC), iyi havalandırılan ortamlarda, süratle kurutulan kökleridir. Karakteristik : keskin kokulu, ağızda önce tatlı, ardından yakıcı baharatlı ltad bırakan bir drogtur. Yayılışı : avrupa’da ve Asya’nın ılıman bölgelerinin nemli orman ve çayırlarında, nehir kenarlarında yabani olarak yaygın şekilde bulunur. V.officinalis, Anadolu’da yaygındır. Türkiye’de bu tür dışında 10 kediotu türü daha doğal olarak bulunur. Yaklaşık 1.5 m’ye kadar boylanabilir. Yuvarlak kesitli, yeşil renkli ve derin oluklu gövdesi, familyadaki diğer türlerden ayırt edilmesini sağlar. Yaprakları parçalı, ince, kenarları dişli ve koyu yeşil renkli olup, kendine özgü keskin bir koku çıkarırlar. Yaprakların uç kısmı 11-21 ipliksi yaprakçıktan oluşur. Soluk pembemsi-beyaz renkli çiçekleri minik ve kendine özgü kokuludur. Yaz ortasında açarlar. Çiçek durumu, gövdenin tepesinde şemsiyecik (umbellula) şeklinde toplanmış olan şemsiyelerden (umbella) ibarettir. Tohumları açık kahverengi renkte, yassı, armut şeklinde ve 2 mm uzunluğundadır. Kök gövdesi 5 cm kadar uzunluk ve 2-3 cm çapa sahiptir.etrafında bitkinin ikinci yılından başlayarak uzattığı sürgün kökleri bulunur. Bu sürgün kökler 10 cm uzunluktadır. Üzeri sarımsı esmer bir kabukla kaplıdır. Tadı baharatlı, kokusu keskin, hoş olmayan şekilde ve kendine özgüdür. Bu kokuyu kediler çok sever, bu özel kokulu kökün başından ayrılmazlar. Kediotu kökü, kedileri ve küçük hayvanları çekici özelliktedir. Bunun nedeni, kediotugiller ailesinin bazı üyelerinin salgı bezinde bulunan ve üreme içgüdüsü ile ilintili olan valerenik asidin, kurutulmuş kediotu kökünde de bulunmasıdır. Latince adı “Valere-sağlıklı olmak” sözcüğünden gelir. Antik çağlardan beri yararlı otlar içinde değerlendirilimiş ve sıkça kullanılmıştır. Hipokrat (MÖ 460-377), Dioscorides (Ms 1. yy) ve Galenos (MS 130-200), kediotunun uykusuzluğa karşı ve israr söktürücü kullanıldığından söz eder. Bunun dışında ağrı kesici, adet giderici olarak, ayrıca öksürük, astım ve göz hastalıklarında da kullanılmıştır. Kediotu kökü kurutulduğunda ayak kokusuna benzer kötü bir kokuya sahiptir. Dioscorides ve Galenos kötü kokulu olduğunu belirtirler. En az 2000 yıldır sedatif etkisiyle bilinir. Arap tıbbında saldırganlığa karşı kullanılmıştır. Taze kökleri kokusuzdur. Kurutulduğunda kararkteristik kokusu ortaya çıkar. Kurutulma sırasında ortaya çıkan enzimatik hidroliz sonucu açığa çıkan izovalerik asit bu kokuya neden olur. Çoğu kişi için öğürtücü derecede kötü olan bu koku, 16. yy Avrupa’sında koku giderici (deodorant) olarak kullanılmıştır. O günden beri bu madde parfümlerin birleşimine girmektedir. Etkin maddeleri : uçucuyağlar, iridoitler, lignanlar, pridin alkaloitleri, flavanoitler, aminoasitler. Etki ve kullanılışı : halk tıbbında epilepsi, histeri, menstrüasyon, klimakterik durumlar, gece işemeleri ve nöraljide kullanılmıştır. Çay olarak : 1 tatlı kaşığı (2-3 gr) drog üzerine 150 ml kaynar su eklenir. Üzeri kapatılarak 10-15 dk demlenip süzülür. Günde 2-3 kez içilir. Saklama : ışıktan korunmalıdır. v Bağbahçe Dergisi, 2010 ocak-şubat, sayı 27. v Zeybek U, Haksel M. Türkiye’de ve dünyada önemli tıbbi bitkiler ve kullanımları. Argefar ve Sade Yayınları, Meta Basım, İzmir, 2010.
4191	4192	4193
Valeriana sp
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Asteridae » Dipsacales » Valerianaceae » Valeriana » Valeriana sp
Karaburun, mart 2010
4651	4652	4654	4657	4905
Valeriana sp
Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Asteridae » Dipsacales » Valerianaceae » Valeriana » Valeriana sp
İzmir, nisan 2010
7618	7619	7622	7625	7626
Valeriana sp
Spil, mayıs 2010
7969	7970
Valerianella Dik duruşlu, genellikle dallanmış tek yıllık otsular. Dip yaprakları tam, gövde yaprakları parçalı. Kaliks dişli ya da koronat, papus şeklinde değil, korolla mahmuzu yok. 60 tür içerir. Ülkemizde 31 türü bulunur. Bunlardan V.vesicaria oldukça geniş yayılışlı olan şişkin meyveli bir türdür.
Valeriana sp ? – Valerianella sp ?
EÜBB, mart 2010
6286
Bozdağ, mayıs 2011
5416	5417	5418