VERBENACEAE - Mineçiçeğigiller

Gövde ve dalları genellikle 4 köşeli olan otsular, çalılar ya da ağaçlardır. Yaprakları karşılıklı ve dairesel, çoğunlukla basit, bazen pinnat ya da pinnat parçalı, stipulasızdır. Çiçekler spika ya da kimoz-panikulat durumda, petaller 4-5 birleşik, Stamenler çoğunlukla 4 ve didinam, pistil 1, ovaryum üst durumlu, 2 ya da 4 lokuluslu, 2 karpelli, ovüller her lokulusta genellikle 1 adet, anatrop, plasentasyon eksenseldir. Meyve genellikle drupa, nadiren nuksa ya da kapsuladır.

Tropik ve subtropik bölgelerde yayılış gösteren 100 cins ve 3000 türü vardır. Ülkemizde 3 cins ve 5 türü doğal yayılış gösterir.

Kerestesinden gemi yapımında yararlanılır. Eterik yağ ve tanen elde edilir. Otsu kısımları ilaç olarak kullanılır. süs bitkisi olarak yetiştirilir.

Aloysia triphylla – Limon otu, Yalancı melisa

Verbenaceae

 Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçesi, mayıs 2010

 

 

9678

9678c

9679

9681

 

 

Lantana camara – Ağaç minesi, Mine çalısı

Verbanaceae

Kültür

Herdem yeşil, 1-2 metre boyunda bir çalıdır. Yapraklar derimsi yapıda, kenarları dişlidir. Çiçekler uçta küme halinde, yeni açarken sarı ya da pembe, sonra turuncu ve kırmızı renktedir.

Anavatanı Amerika’nın tropik bölgeleri, Hint Adaları’dır. İlkbahardan sonbahara kadar çiçeklidir. Yaprakları sürgünlere karşılıklı, sürgünleri pürüzlü ya da dikenimsi tüylüdür. Yaprakları 5-10 cm boyunda, yumurta şeklinde, sivri uçlu, dip tarafı kama biçiminde, kenarı ince dilimli dişli, alt ve üst yüzleri de tüylüdür. Birçok çiçek bir arada çiçek kurulu oluşturur. Çiçek kurulundaki ortadaki çiçekler sarı ya da portakal renginde açar. Fakat daha sonra, yani yaşlandıkça renk değiştirir, kırmızı ya da beyaz olurlar. Mine çalısının çiçekleri değişik renklerde 'kültür varyeteleri vardır, (sarı, kırmızı, pembe, beyaz) Meyveleri parlak siyah ve üzümsü görünümdedir. ızlı büyür, sıcaklığa, kuraklığa ve fakir topraklara dayanıklı olarak problemli yerlerdeki peyzaj uygulamalarında kullanılabilir. Yamaçları stabilize eder, alçak çit veya gruplar halinde yetiştirilebilir. Bakımı kolaydır, az sulama ve gübreleme ile yetiştirilebilir. Sıcaklık isteği yüksek olduğundan donlardan zarar görür, 5-7 derece altındaki yerlere dikilmemelidir. lkbahar ve sonbaharda zaman zaman yapılan kuvvetli budamalarla daha bol çiçek ve daha güzel bir görünüm kazanmaları sağlanabilir. Sonbaharda çelikle üretilebilirler.

 

2880

4251

4266

2872

5091

 

 

1527

1528

0021

0023c

5092

 

Phyla lanceolata syn Lippia lanceolata

Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Asteridae » Lamiales » Verbenaceae » Phyla » Phyla lanceolata

 İzmir

 

 

 

 

 

4882

 

 

 

 

 

Tectona grandis – Tik ağacı

25-50 m boyundaki ağaçlardır. Yaprakları ovat, çiçekleri beyaz ve mavimsi renktedir. Anavatanı Hindistan ve Malezya’dır. Sert odunu nedeniyle gemicilik ve mobilyacılıkta kullanılır.

Vitex agnus–castus – Hayıt, Acı ayıd, Hayıd, Beşparmak otu, Keşişbiberi, Namusotu

Plantae » Tracheobionta » Magnoliophyta » Magnoliopsida » Asteridae » Lamiales » Verbenaceae » Vitex » Vitex agnus-castus

 İzmir 2008, Bozdağ 2010

1-4 m boyunda ağaçlar ya da çalılardır. Yapraklar karşılıklı, 3-7 digitat parçalıdır. Çiçekler dal uçlarında kümeler halinde, soluk leylak ya da mavi renktedir. Meyveler küre şeklinde, siyah ya da kırmızımsıdır.

Ülkemizde Akdeniz ikliminin hakim olduğu yerlerde yaygındır. Kuzeybatı Hindistan’a kadar uzanan coğrafyada bulunur.Özellikle kıyı bölgelerinde, nehirler ve küçük körfezler boyunca, yaprak döken ormanların kıyılarında ve özellikle dere yataklarında yayılış gösterir. Çok yıllık, çalı görünümünde bir ağaççıktır. 6 m’ye kadar boylanabilir. Yaprakları el şeklinde parçalı, çiçekleri mavimsi-mor renklidir. Sert meyveleri 3 mm çaplıdır, kokusu özel, tadı acımsıdır. Batı ve güneybatı Anadolu’da yaygın olarka bulunur. Özellikle kumlu topraklarda yayılış gösterir. Trakya’da da az görülür.

El şeklinde (palmat), 5-7 parçalı yapraklarının alt yüzü beyaz tüylüdür. Toprağın pH’sına göre çiçekleri beyaz, pembe, mor, mavimsi-leylak olabilir. 3 mm çapındaki küre şeklindeki meyveleri hafif acımsı tada ve keskin kokuya sahiptir.

Homeros’un İlyada Destanın’nda manus simgesi olarak geçen hayıtın Latince adı, “namuslu” anlamına gelen “agnus-castus” sözcüğünden türetilmiştir (eski Yunanca’da “hagnos-saygın, agneuein-kendini temizlemek”). 1200’lerde yazılan Farsça tıp kitaplarında kadınlarda histeriyi azaltıcı özelliği olduğu yazılıdır. Orta çağda keşişler tarafından, kadınlar ve erkeklerde cinsel isteği azaltıcı olarak kullanıldığı için “Keşişbiberi - Monk’s Pepper” olarak bilinir.

Kullanılan kısımları : meyveleri (Agni casti fructus)

Meyvelerinin hasadı, aromatik kokusunun en fazla olduğu eylül-ekim aylarında yapılır. Drog, doğal olarak yetişen bitkilerden elde edilir. Türkiye, Arnavutluk, Fas en başta gelen ihracatçı ülkelerdir.

Keskin aromatik ve baharatımsı, bibersi bir tadı vardır.

Meyvelere, kastisin (%0.08), rotundifuran (%0.3), aukubin ve agnusit (%0.3), penduletin, orientin, homoorientin, krizoplenol, luteolin, izovireksin, izoviteksin ksilozit, alfa lşnoleik asit, stearik asit, palmitik asit, lineleik asitlerin trigliseritleri ve uçucu yağ içerir. Uçucu yağ <%1’dir. İçeriğinde akfa pinen, beta felnnadiren, sabinen, terpinen, germakren, karyofilen, diterpen bulunur.

Hayıt meyvesi, kadınlarda adet düzenleyici olarak ve adet öncesi gerginlik sendomunda özellikle memelerin ağrılı olması durumunda kullanılır. Hayıt meyvesinden hazırlanan ruhsatlı ilaçlar eczanelerde satılmaktadır. Meyvelerden hazırlanan %2-5’lik çay, idrar söktürücü, gaz giderici ve yatıştırıcı olarak kullanılır. Meyvelerden elde edilen uçucu yağın, menopoz semptomlarıonı giderici etkilerine dair bilgiler vardır. Dioscorides, hayıy meyvelerini yabani hayvanların ısırıklarında ve mantar hastalıklarında, Hippokrates ise yaralanmalarda ve enflamasyonlarda kullanmıştır.

Bu tıbbi bitki, İngiliz Bilimsel farmokopesi’nde “hormonal düzenleyici” olarak tanımlanmaktadır. Meyvelerinin dopaminerjik etkisi, selektif Dopamin-2 reseptörlerinin laktotropik hücreleri uyarması sonucunda gelişir. Prolaktin salınımını baskılar. Hipotalamohipofizer eksan üzerine etki ederek progesteron ve luteotrophormon LH düzeylerini arttırır. Prolaktin düzeyinin yüksek olmasıyla karakteristik olan siklus bozuklukları (sekonder amenore, oligomenore, polimenore), premenstrüel sendrom ve mastalji durumlarındaki endikasyonları Alman E Komisyonu tarafından onaylanmıştır. Özellikle sekonder amenorede %60’ın üzerinde başarı oranı bildirilmiştir. Opioid reseptörler üzerinde agonistik etkilerini opiad subtiplerini kuvvetle baskılayarak gerçekleştirir. Böylece premenstrüel sendrom semptomları üzerinde etkili olur.

Galenik ve hazır preparatlar, tentür/ekstre, hazır ilaç şeklinde kullanılır. Preparatlarının 30-40 mg/gün kuru meyveye karşılık gelmesi önerilmektedir. Sulu alkolik

ekstreleri parçalanmış meyvelerden hazırlanır. Sıvı ya da kuru ekstreler şeklinde kullanılır. 40-100 mg kapsül formları vardır.

Kaşıntı, ürtiker, baş ağrısı, saç dökülmesi, yorgunluk, sinirlilik, ağız kuruluğu, taşikardi, bulantı, adet kanamasında artış bildirilen yan etkilerindendir. Gebelik ve emzirme döneminde kullanılmamalıdır. Türkiye’de Agnucaston 40 mg tablet adlı preparaı vardır. Meyvelerinin doğal kuru ekstresidir.

Meyve ya da yaprak tozunun yünlü kumaşları güveye karşı koruduğu belirtilmektedir. Dalları sepet örmekte ve kumaşları sarı renge boyamakta kullanılır.

v     Zeybek U, Haksel M. Türkiye’de ve dünyada önemli tıbbi bitkiler ve kullanımları. Argefar ve Sade Yayınları, Meta Basım, İzmir, 2010.

v     NGBB Bagbahçe Dergisi

7745

0037c

0038

0040

0041c

0042

 

 

 

0042c

0043

0044c

 

 

 

Verbena officinalis – Tıbbi mine çiçeği

30-100 cm boyunda, dik duruşlu, çok yıllık otsu bitkilerdir. Çiçekler uçta spika durumdadır. Korolla açık leylak rengidir. Meyve nukstur. Ülkemizin her bölgesinde yayılış gösterir.

Bozdağ, temmuz 2010

2354c

2357c

2358c

2359c

2360

2369

Mordoğan, eylül 2010

3161c

3162c

3166c

3167c

3168c

3172c

Verbana sp – Mine çiçeği - Verbana

Verbenaceae

Kültür

 

0887

0432

8814

8815

8816

 

 

 

8431c

8433c

8434c

8435