|
KINKANATLILAR - COLEOPTERA Kazım
Çapacı |
||||||
|
Kitaplar |
||||||
|
Fotoğrafların
büyük hali için üzerlerine tıklayınız. |
||||||
|
Sınıf |
INSECTA |
||||
|
22.
Takım - Coleoptera = Kınkanatlılar ( |
|||||
|
Kınkanatlılar
böcekler ve canlılar aleminin en büyük grubudur. 350.000 kadar türü
saptanmıştır, 400.000
kadar olduğu sanılmaktadır. Her yıl 2000-5000 yeni tür
eklenmektedir. Bir uzmanın kınkanatlıların büyük
kısmını bile tanıması olanaksızdır.
Yaşam öyküsü çok, larvalarının ise ancak %10’u bilinmektedir.
Türlerinin %90’ı müzelerdeki kuru materyalden tanınmaktadır. Kıtaların
tümünde, toprak üzerinde, toprak içinde, ikincil olarak sularda
yaşayacak şekilde yayılım gösterirler. Bazıları
sadece gelişmelerinin bir kısmını suda yapar.
Bazıları buzulların kıyılarına,
mağaraların içine, kutuplardaki adalara ve en kurak çöllere kadar
girmiştir. Ancak sürekli buz ve karla kaplı olan yerlerde ve
açık denizlerde temsilcileri bulunmaz. Bu takımda her türlü vücut
şekli, renk çevre ve başka canlıları taklit görülür. Hepsi holometabol
gelişim (tam başkalaşım) gösterir (erginden önce gerçek
pup evresi vardır. Bu evrede beslenme yoktur ve hayvan dış
görünüşte hareketsizdir. Larva evresi ergine hiç benzemez. Ancak puptan
sonra ergin özelliği kazanır. Larval evredeki birçok yapı
tamamen ortadan kalkar). Yumuşak derili larvaları, kuşlar,
amfibiler, sürüngenler tarafından büyük bir iştahla yenir; bu
nedenle larvaların çoğu saklanmayı tercih ederler. Erginleri
birkaç gün ya da hafta yaşamalarına karşın, larva
evreleri yıllarca sürebilir. Yumurta, larva ev pup evrelerinin süresi
farklıdır. Büyük türlerde bu süre birkaç yıl, küçük türlerde
ise birkaç gün ya da birkaç haftadır. Larvalar
yırtıcı olabilir ya da leş, gübre, değişik
bitkisel ya da hayvansal maddelerle, bazı türleri mantarlarla beslenir.
Larvaların başı iyi gelişmiştir. Ağız
parçaları ısırıcı-çiğneyicidir. Değişik
larva ve pup tipleri vardır. Larvalar genellikle uzun
yapılıdır; 1-6 çift noktagözleri ve kısa antenleri
vardır. Çoğunda 3 çift bacak vardır. Sadece odunlar içinde
yaşayanlarda bacaklar yoktur. Pupları serbest pup şeklindedir.
Beslenme
çeşitliliği çok fazladır. Bitkilerle beslenenlerde (fitofaj)
seçim yapmayanlar, bazı bitkileri tercih edenler ya da tek bir bitki
türünü tercih edenler (monofaj) vardır. Bir kısmı leşle,
gübrelerle, bitkisel artıklarla, kokuşmakta olan maddelerle
beslenir. Avcılıkla geçinenlerin sayısı da oldukça fazladır.
Bitkisel ve hayvansal besinleri aynı tercihle yiyenler de vardır;
özellikle bunlar zararlı türleri kapsar. Bitkiler için çok tehlikeli
türler bu takımda bulunur. Karnivor olanlar yararlı türlerden
sayılırlar. Pek az türü parazittir. Biline en küçük
kınkanatlı Kuzey Amerika’da yaşayan Trichosella nana ( Kınkanatlıların
Karbon devrinin ve Perm’in sonunda (220-280 milyon yıl önce) ortaya
çıktığı varsayılmaktadır. En çok
dallandıkları devir Kretease’dır (70-140 miyon yıl önce).
Büyük olasılıkla bu devirde, bugünkü familyaların tümü ortaya
çıkmıştır. Eosen’deki (50 milyon yıl önce) kehribar
ve kömür yataklarında bulunan kınkanatlı fosilleri bugünkülere
çok benzer. Bazıları aynı türe aittir. Akrabaları pek az
bilinmektedir. En yakın akrabalarının hyamamböcekleri ya da
devesinkeleri olduğu varsayılır. Kınkanatlılar,
köken olarak işlev gören iki kanat çiftine sahiptirler ancak, zamanla
sadece arka kanatları uçma işlevini koruyup, ön kanatları uçma sırasında hareket
yeteneklerini yitirmişler ya da sadece titreştirilen bir
taşıma yüzeyine dönüşerek “Elytra” yı
oluşturmuştur. Çeşitli minerallerin de birikmesiyle sert bir
kın şeklini alan bu damarsız ön kanatlar, narin
yapılı arka kanatları ve abdomeni koruyan bir örtü
şeklindedir. Arka kanatların enine ve boyuna katlanması,
arkaya doğru yatırılması ve dinlenme sırasında
genellikle ön kanatlar tarafından tamamen örtülmesi, bu böcek
takımına diğer kanatlı böcekler karşısında
büyük bir üstünlük sağlar. Dikenler, çalılar, keskin kenarlı
bitkiler arasında ya da topraklar, çamurlar, gübreler içinde gezinirken,
zarif yapılı alt kanatları yırtılma ya da
yapışma tehlikesinden korunur. Kanatların, özellikle ön
kanatların birçok türde küçüldüğü ya da tamamen ortadan
kalktığı görülür. Ön kanatların kaybolması
uçmayı herhangi bir şekilde engellemez. Arka kanatlar zar gibidir
ve az damarlıdır. Baş genellikle
göğse hafifçe gömülmüştür. Antenler iplik, kıl, boncuk dizisi,
testereli, taraklı, dirsekli, tokmaklı ya da düğmeli
şekildedir. Çoğunda noktagöz yoktur. Mağara yaşamına
uyum sağlayanlarda bileşikgöz de bulunmayabilir. Genellikle, sivri uçlu bir
üst çene, küçük, belirgin olarak segmentleşmiş, dokunaçlar
taşıyan bir çift üst çeneden oluşan
ısırıcı (çiğneyici) ağız tipleri
vardır. Av ya da besin genellikle üst çenede tutulur ya da ısırılır,
bu arada alt çene ve dokunaçlarla donatılmış alt dudak besini
ağza taşır. Pek az türde alt dudak emme için dil şeklinde
gelişmiştir.birinci alt çene dokunaçları 4, alt dudak
dokunaçları 3 segmentlidir. Geleneksel olarka tüm
familyalar Adephaga ve Polyphaga diye iki alttakım altında
gruplandırılır. Adephaga’da arka bacağın
kalçası vücut duvarıyla kaynaşmıştır.
Polyphaga’da ise hareketli bir eklem oluşturur. Kanat şekli ve
larva tipleri de iki alttakımda ayrıdır. 1.allttakım – Adephaga : Esas olarak Carabidae
familyasını içeren bu alttakım, kural olarak sadece yırtıcı
böcekleri ve toplam 30.000 kadar türü kapsar. 2. alttakım – Polyphaga : Kınkanatların
büyük kısmı, değişik beslenme
alışkanlıkları olan familyaları içeren Polyphaga
alttakıma aittir. |
|||||
|
|
|
||||
|
|
1.
Alttakım
– Adephaga ( a.
Karafatmalar
– Caraboidea 1. Fam. Cicincelidae - Kaplanböcekleri=Kum
kınkanatları 2. Fam. Carabidae - Karafatmalar=Karaböcekler
(25.000 t) 3. Fam. Paussidae (1000 tür) 4. Fam. Dysticidae - Dalgıç
Kınkanatlılar (3000 t) 5. Fam. Haliplidae (180 tür) 6. Fam. Gyrnidae - Sersem kınkanatlılar
(800 t) 7. Fam. Hygrobiidae 8. Fam. Rhysodidae 9. Fam. Cupesidae |
||||
|
|
2.
Alttakım – Polyphaga b.
Staphylinoidea
- Kısakanatlı kınkanatlılar 1. Fam. Staphylinidae - Kısakanatlı
kınkanatlılar (30.000 t) 2. Fam. Pselaphidae - Palpuslu kınkanatlılar
(700 t) 3. Fam. Leptinidae - Post
kınkanatlıları (10 t) 4. Fam. Silphidae - Leş
kınkanatlıları (300 t) 5. Fam. Catopidae (1000 t) 6. Fam. Liodidae (500 t) 7. Fam. Clambidae (70 t) 8. Fam. Ptiliidae - Tüylü Kınkanatlılar
(500 t) 9. Fam. Scaphidiidae – Kayık
kınkanatlılar (750 t) 10.Fam. Histeridae – Kesik kanatlılar (3800
t) |
||||
|
|
c.
Palpicornia 1. Fam. Hydrophilidae - Su kınkanatlıları (2300 t) |
||||
|
|
d.
Cantharoidea
(Malacodermata) – Yakıböcekleri 1. Fam. Lycidae
(3500 t) 2. Fam. Lampyridae – Ateşböcekleri (2000 t) 3. Fam. Drilidae (200 t) 4. Fam. Cantharidae – Yakı
böcekleri=Kantarin böcekleri (4000 t) 5. Fam. Malachiidae (3000 t) 6. Fam. Cleridae – Renkli kınkanatlılar
(3500 t) 7. Fam. Lymexylonidae (73 t) |
||||
|
CANTHAROİDEA – YAKI BÖCEKLERİ Üst
kanatlarının yumuşak olması en tipik özellikleridir.
Antenleri iplik şeklinde, Tarsusları 5 segmentlidir. Genelikle
avcıdırlar. Abdomenlerinin 9-10 segmentli olması ilkel bir
özelliktir, çünkü çoğu kınkanatlıda 11 segmentten ancak 7-9’u
kalmıştır. Cantharidae –
Yakıböcekleri = Kantarin böcekleri (4000 t) Vücutlarının dış duvarı
ve üst kanatları, kağıt gibi ince ve yumuşaktır.
Vücutları ince uzun, kanatların kenarları birbirine
paraleldir. Boyları |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Elateriformia » Elateroidea »
Cantharidae » Cantharinae » Cantharini » Cantharis |
||||
|
4. Fam. Cantharis
ssp. İng. Soldier Beetles |
|
|
|
|
|
|
|
5006 |
4926 |
4922 |
5030 |
4798 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4800 |
4807 |
4813 |
4823 |
4824 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4825 |
4828 |
4832 |
4985 |
4974 |
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Elateriformia » Elateroidea »
Cantharidae » Cantharinae » Cantharini » Cantharis » Cantharis livida |
||||
|
4. Fam. Cantharis
livida |
|
|
|
|
|
|
|
5120 |
5127 |
5129 |
5132 |
5133 |
|
4. Fam. Cantharis
livida |
|
|
|
|
|
|
|
5242 |
5254 |
5256 |
5131 |
5123 |
|
4. Fam. Cantharis
livida |
|
|
|
|
|
|
|
5111 |
5113 |
5116 |
5118 |
|
|
Malachiidae (3000 t) En küçük türlerin bulunduğu familyadır.
Oldukça renklidirler. Sıcağı severler. |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Cleroidea » Meliyridae »
Malachiinae |
||||
|
5. Fam. Malachiidae Melyridae |
|
|
|
|
|
|
|
5614 |
5618 |
5619 |
5616 |
5612 |
|
Cleridae -
Renkli kınkanatlılar (3500 t) Genellikle çok renklidirler. Mavi ve yeşil metalik
renkler, iki ya da daha fazla renk taşıyan desenli üst kanatlar
birçoğunda bulunur. Üst kanatlar genellikle enine bantlı, antenler
tokmak şeklinde, vücut ince yapılı, göğüsle abdomen
arası boğumludur. Diğer böceklerle beslenirler. Diğer
familyalardan iç segmentli anten topuzlarıyla ayrılırlar.
Bazen bu uç kısım çok uzundur ve antenin alt kısmından
çok az farklılaşarak kalınlaşmıştır.
Bazı egzotik türlerde topuz tarak şeklindedir. Çoğunun vücudu
sık tüylüdür (ör Trichodes).
Boyları birkaç mm’den birkaç cm’ye değişir. Trichodes apiarius (arıkurdu)’nun
larvası kovanlarda zayıf ve hasta arıları yer.
Kovanın altını delerek içeriye girebilirler. Diğer
bazı Trichodes spp. Yabani
arılarla beslenirler. |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Cleroidea » Cleridae »
... |
||||
|
6. Fam. Cleridae - Trichodes insignis |
|
|
|
|
|
|
|
9288 |
9289 |
|
|
|
|
|
e.
Fossipedes 1. Fam. Helodidae
(1200 t) 2. Fam. Eucinetidae 3. Fam. Dasciliidae |
||||
|
|
f.
Clavicornia 1. Fam. Temnochilidae - Ostomidae (600 t) 2. Fam. Byrutidae (21 t) 3. Fam. Nitulidae – Parlak
kınkanatlılar (2500 t) 4. Fam. Rhizophagidae (50 t) 5. Fam. Cucujidae – Yassı
kıkanatlılar (1300 t) 6. Fam. Erotylidae (2300 t) 7. Fam. Phalacridae (500 t) 8. Fam. Cryptophagidae (1000 t) 9. Fam. Lathridiidae (500 t) 10. Fam. Endomycidae (1400 t) 11. Fam. Coccinellidae – Uğurböcekleri =
Gelinböcekleri (4000 t) |
||||
|
CLAVICORNIA Ortak
özellikleri ve tür sayısı çok defa az olan 30 familyadan
oluşmuştur. Antenleri 1-3 segmentli topuz taşır
(clvus=topuz, cornus=boynuz). Tarsusları genellikle 5 segmentlidir. Üst
kanatları genellikle kısa; her zaman son tergiti (pygidiumu)
açıkta bırakır. Genellikle küçük boyludurlar. Mantar ya da
polenle beslenirler; az bir kısmı yırtıcıdır. |
|||||
|
6. Fam.
Erotylidae – (2300 t) Renkleri çok göze çarpıcıdır.
Mavi-kırmızı renk kombinasyonu yaygındır. Çoğu
1 cm’den kiçiktir (en fazla |
|||||
|
|
< | ||||
