|
KINKANATLILAR - COLEOPTERA Kazım
Çapacı |
||||||
|
Kitaplar |
||||||
|
Fotoğrafların
büyük hali için üzerlerine tıklayınız. |
||||||
|
Sınıf |
INSECTA |
||||
|
22.
Takım - Coleoptera = Kınkanatlılar ( |
|||||
|
Kınkanatlılar
böcekler ve canlılar aleminin en büyük grubudur. 350.000 kadar türü
saptanmıştır, 400.000
kadar olduğu sanılmaktadır. Her yıl 2000-5000 yeni tür
eklenmektedir. Bir uzmanın kınkanatlıların büyük
kısmını bile tanıması olanaksızdır.
Yaşam öyküsü çok, larvalarının ise ancak %10’u bilinmektedir.
Türlerinin %90’ı müzelerdeki kuru materyalden tanınmaktadır. Kıtaların
tümünde, toprak üzerinde, toprak içinde, ikincil olarak sularda
yaşayacak şekilde yayılım gösterirler. Bazıları
sadece gelişmelerinin bir kısmını suda yapar.
Bazıları buzulların kıyılarına,
mağaraların içine, kutuplardaki adalara ve en kurak çöllere kadar
girmiştir. Ancak sürekli buz ve karla kaplı olan yerlerde ve
açık denizlerde temsilcileri bulunmaz. Bu takımda her türlü vücut
şekli, renk çevre ve başka canlıları taklit görülür. Hepsi holometabol
gelişim (tam başkalaşım) gösterir (erginden önce gerçek
pup evresi vardır. Bu evrede beslenme yoktur ve hayvan dış
görünüşte hareketsizdir. Larva evresi ergine hiç benzemez. Ancak puptan
sonra ergin özelliği kazanır. Larval evredeki birçok yapı
tamamen ortadan kalkar). Yumuşak derili larvaları, kuşlar,
amfibiler, sürüngenler tarafından büyük bir iştahla yenir; bu nedenle
larvaların çoğu saklanmayı tercih ederler. Erginleri birkaç
gün ya da hafta yaşamalarına karşın, larva evreleri
yıllarca sürebilir. Yumurta, larva ev pup evrelerinin süresi
farklıdır. Büyük türlerde bu süre birkaç yıl, küçük türlerde
ise birkaç gün ya da birkaç haftadır. Larvalar
yırtıcı olabilir ya da leş, gübre, değişik
bitkisel ya da hayvansal maddelerle, bazı türleri mantarlarla beslenir.
Larvaların başı iyi gelişmiştir. Ağız
parçaları ısırıcı-çiğneyicidir.
Değişik larva ve pup tipleri vardır. Larvalar genellikle uzun
yapılıdır; 1-6 çift noktagözleri ve kısa antenleri
vardır. Çoğunda 3 çift bacak vardır. Sadece odunlar içinde
yaşayanlarda bacaklar yoktur. Pupları serbest pup şeklindedir.
Beslenme
çeşitliliği çok fazladır. Bitkilerle beslenenlerde (fitofaj)
seçim yapmayanlar, bazı bitkileri tercih edenler ya da tek bir bitki
türünü tercih edenler (monofaj) vardır. Bir kısmı leşle,
gübrelerle, bitkisel artıklarla, kokuşmakta olan maddelerle
beslenir. Avcılıkla geçinenlerin sayısı da oldukça
fazladır. Bitkisel ve hayvansal besinleri aynı tercihle yiyenler de
vardır; özellikle bunlar zararlı türleri kapsar. Bitkiler için çok
tehlikeli türler bu takımda bulunur. Karnivor olanlar yararlı
türlerden sayılırlar. Pek az türü parazittir. Biline en küçük
kınkanatlı Kuzey Amerika’da yaşayan Trichosella nana ( Kınkanatlıların
Karbon devrinin ve Perm’in sonunda (220-280 milyon yıl önce) ortaya
çıktığı varsayılmaktadır. En çok
dallandıkları devir Kretease’dır (70-140 miyon yıl önce).
Büyük olasılıkla bu devirde, bugünkü familyaların tümü ortaya
çıkmıştır. Eosen’deki (50 milyon yıl önce) kehribar
ve kömür yataklarında bulunan kınkanatlı fosilleri bugünkülere
çok benzer. Bazıları aynı türe aittir. Akrabaları pek az
bilinmektedir. En yakın akrabalarının hyamamböcekleri ya da
devesinkeleri olduğu varsayılır. Kınkanatlılar,
köken olarak işlev gören iki kanat çiftine sahiptirler ancak, zamanla
sadece arka kanatları uçma işlevini koruyup, ön kanatları uçma sırasında hareket
yeteneklerini yitirmişler ya da sadece titreştirilen bir
taşıma yüzeyine dönüşerek “Elytra” yı
oluşturmuştur. Çeşitli minerallerin de birikmesiyle sert bir
kın şeklini alan bu damarsız ön kanatlar, narin
yapılı arka kanatları ve abdomeni koruyan bir örtü
şeklindedir. Arka kanatların enine ve boyuna katlanması,
arkaya doğru yatırılması ve dinlenme sırasında
genellikle ön kanatlar tarafından tamamen örtülmesi, bu böcek
takımına diğer kanatlı böcekler karşısında
büyük bir üstünlük sağlar. Dikenler, çalılar, keskin kenarlı
bitkiler arasında ya da topraklar, çamurlar, gübreler içinde gezinirken,
zarif yapılı alt kanatları yırtılma ya da
yapışma tehlikesinden korunur. Kanatların, özellikle ön
kanatların birçok türde küçüldüğü ya da tamamen ortadan
kalktığı görülür. Ön kanatların kaybolması
uçmayı herhangi bir şekilde engellemez. Arka kanatlar zar gibidir
ve az damarlıdır. Baş genellikle
göğse hafifçe gömülmüştür. Antenler iplik, kıl, boncuk dizisi,
testereli, taraklı, dirsekli, tokmaklı ya da düğmeli
şekildedir. Çoğunda noktagöz yoktur. Mağara yaşamına
uyum sağlayanlarda bileşikgöz de bulunmayabilir. Genellikle, sivri uçlu bir
üst çene, küçük, belirgin olarak segmentleşmiş, dokunaçlar
taşıyan bir çift üst çeneden oluşan
ısırıcı (çiğneyici) ağız tipleri
vardır. Av ya da besin genellikle üst çenede tutulur ya da ısırılır,
bu arada alt çene ve dokunaçlarla donatılmış alt dudak besini
ağza taşır. Pek az türde alt dudak emme için dil şeklinde
gelişmiştir.birinci alt çene dokunaçları 4, alt dudak
dokunaçları 3 segmentlidir. Geleneksel olarka tüm
familyalar Adephaga ve Polyphaga diye iki alttakım altında
gruplandırılır. Adephaga’da arka bacağın
kalçası vücut duvarıyla kaynaşmıştır.
Polyphaga’da ise hareketli bir eklem oluşturur. Kanat şekli ve
larva tipleri de iki alttakımda ayrıdır. 1.allttakım – Adephaga : Esas olarak Carabidae
familyasını içeren bu alttakım, kural olarak sadece
yırtıcı böcekleri ve toplam 30.000 kadar türü kapsar. 2. alttakım – Polyphaga : Kınkanatların
büyük kısmı, değişik beslenme
alışkanlıkları olan familyaları içeren Polyphaga
alttakıma aittir. |
|||||
|
|
|
||||
|
|
1.
Alttakım
– Adephaga ( a.
Karafatmalar
– Caraboidea 1. Fam. Cicincelidae - Kaplanböcekleri=Kum
kınkanatları 2. Fam. Carabidae - Karafatmalar=Karaböcekler
(25.000 t) 3. Fam. Paussidae (1000 tür) 4. Fam. Dysticidae - Dalgıç
Kınkanatlılar (3000 t) 5. Fam. Haliplidae (180 tür) 6. Fam. Gyrnidae - Sersem kınkanatlılar
(800 t) 7. Fam. Hygrobiidae 8. Fam. Rhysodidae 9. Fam. Cupesidae |
||||
|
|
2.
Alttakım – Polyphaga b.
Staphylinoidea
- Kısakanatlı kınkanatlılar 1. Fam. Staphylinidae - Kısakanatlı
kınkanatlılar (30.000 t) 2. Fam. Pselaphidae - Palpuslu
kınkanatlılar (700 t) 3. Fam. Leptinidae - Post
kınkanatlıları (10 t) 4. Fam. Silphidae - Leş
kınkanatlıları (300 t) 5. Fam. Catopidae (1000 t) 6. Fam. Liodidae (500 t) 7. Fam. Clambidae (70 t) 8. Fam. Ptiliidae - Tüylü Kınkanatlılar
(500 t) 9. Fam. Scaphidiidae – Kayık
kınkanatlılar (750 t) 10.Fam. Histeridae – Kesik kanatlılar (3800
t) |
||||
|
|
c.
Palpicornia 1. Fam. Hydrophilidae - Su kınkanatlıları (2300 t) |
||||
|
|
d.
Cantharoidea
(Malacodermata) – Yakıböcekleri 1. Fam. Lycidae
(3500 t) 2. Fam. Lampyridae – Ateşböcekleri (2000 t) 3. Fam. Drilidae (200 t) 4. Fam. Cantharidae – Yakı
böcekleri=Kantarin böcekleri (4000 t) 5. Fam. Malachiidae (3000 t) 6. Fam. Cleridae – Renkli kınkanatlılar
(3500 t) 7. Fam. Lymexylonidae (73 t) |
||||
|
CANTHAROİDEA – YAKI BÖCEKLERİ Üst
kanatlarının yumuşak olması en tipik özellikleridir.
Antenleri iplik şeklinde, Tarsusları 5 segmentlidir. Genelikle
avcıdırlar. Abdomenlerinin 9-10 segmentli olması ilkel bir
özelliktir, çünkü çoğu kınkanatlıda 11 segmentten ancak 7-9’u
kalmıştır. Cantharidae –
Yakıböcekleri = Kantarin böcekleri (4000 t) Vücutlarının dış duvarı
ve üst kanatları, kağıt gibi ince ve yumuşaktır.
Vücutları ince uzun, kanatların kenarları birbirine
paraleldir. Boyları |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Elateriformia » Elateroidea »
Cantharidae » Cantharinae » Cantharini » Cantharis » Cantharis livida |
||||
|
4. Fam. Cantharis
livida |
|
|
|
|
|
|
|
5120 |
5127 |
5129 |
5132 |
5133 |
|
4. Fam. Cantharis
livida |
|
|
|
|
|
|
|
5242 |
5254 |
5256 |
5131 |
5123 |
|
4. Fam. Cantharis
livida |
|
|
|
|
|
|
|
5111 |
5113 |
5116 |
5118 |
|
|
Malachiidae (3000 t) En küçük türlerin bulunduğu familyadır.
Oldukça renklidirler. Sıcağı severler. |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Cleroidea » Meliyridae »
Malachiinae |
||||
|
5. Fam. Malachiidae Melyridae |
|
|
|
|
|
|
|
5614 |
5618 |
5619 |
5616 |
5612 |
|
Cleridae -
Renkli kınkanatlılar (3500 t) Genellikle çok renklidirler. Mavi ve yeşil
metalik renkler, iki ya da daha fazla renk taşıyan desenli üst
kanatlar birçoğunda bulunur. Üst kanatlar genellikle enine bantlı,
antenler tokmak şeklinde, vücut ince yapılı, göğüsle
abdomen arası boğumludur. Diğer böceklerle beslenirler.
Diğer familyalardan iç segmentli anten topuzlarıyla
ayrılırlar. Bazen bu uç kısım çok uzundur ve antenin alt
kısmından çok az farklılaşarak
kalınlaşmıştır. Bazı egzotik türlerde topuz
tarak şeklindedir. Çoğunun vücudu sık tüylüdür (ör Trichodes). Boyları birkaç mm’den
birkaç cm’ye değişir. Trichodes
apiarius (arıkurdu)’nun larvası kovanlarda zayıf ve hasta
arıları yer. Kovanın altını delerek içeriye
girebilirler. Diğer bazı Trichodes
spp. Yabani arılarla beslenirler. |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Cleroidea » Cleridae »
... |
||||
|
6. Fam. Cleridae - Trichodes insignis |
|
|
|
|
|
|
|
9288 |
9289 |
|
|
|
|
|
e.
Fossipedes 1. Fam. Helodidae
(1200 t) 2. Fam. Eucinetidae 3. Fam. Dasciliidae |
||||
|
|
f.
Clavicornia 1. Fam. Temnochilidae - Ostomidae (600 t) 2. Fam. Byrutidae (21 t) 3. Fam. Nitulidae – Parlak
kınkanatlılar (2500 t) 4. Fam. Rhizophagidae (50 t) 5. Fam. Cucujidae – Yassı
kıkanatlılar (1300 t) 6. Fam. Erotylidae (2300 t) 7. Fam. Phalacridae (500 t) 8. Fam. Cryptophagidae (1000 t) 9. Fam. Lathridiidae (500 t) 10. Fam. Endomycidae (1400 t) 11. Fam. Coccinellidae – Uğurböcekleri =
Gelinböcekleri (4000 t) |
||||
|
CLAVICORNIA Ortak
özellikleri ve tür sayısı çok defa az olan 30 familyadan
oluşmuştur. Antenleri 1-3 segmentli topuz taşır
(clvus=topuz, cornus=boynuz). Tarsusları genellikle 5 segmentlidir. Üst
kanatları genellikle kısa; her zaman son tergiti (pygidiumu)
açıkta bırakır. Genellikle küçük boyludurlar. Mantar ya da
polenle beslenirler; az bir kısmı yırtıcıdır. |
|||||
|
6. Fam.
Erotylidae – (2300 t) Renkleri çok göze çarpıcıdır.
Mavi-kırmızı renk kombinasyonu yaygındır. Çoğu
1 cm’den kiçiktir (en fazla |
|||||
|
11. Fam.
Coccinellidae – Uğurböcekleri = Gelinböcekleri (4000 t) Büyük bir kısmı renklidir. Üst
kanatları kırmızı ya da sarı üzerine siyah
noktalı ya da tersi, yani siyah zemin üzerine siyah ya da
kırmızı desenlidir. Sadece 1- Epilachninae alt familyası
dışındakiler yararlıdır. Larvaları ve erginleri
yaprakbitlerini ve koşnilleri büyük sayılarda yediklerinden
biyolojik mücadelede kullanılırlar. Halycia cinsine ait birkaç türü larva iken yaprakbiti, ergin iken
öncelikle mantar yerler. Epilachninae alt familyasının üyeleri
sadece bitkisel besinlerle beslenirler. İnce tüylenmeleriyle hemen
tanınan Epilachna cinsine ait
türler bu zararlılar içinde öncelikli yer alırlar. Larvalar büyür büyümez yaprağın
herhangi bir yerine yapışır ve daha sonra bazı kelebek
türleri gibi abdomenin ucundan asılarak ya da yaprak yüzeyinde kalarak
pup olurlar. Genellikle desenli olan pup, birçok durumda, son larva derisinin
içinde bulunduğundan kısmen korunmuş olabilir. örümcekler ve
bazı kuşlar dışında, örümceklerin hemolenfi,
yendiğinde zehir etkisi yaptığından, larvaları
saklanma gereği duymaz. Sarı renkli hemolenflerini, yaşarken
de korunma amacıyla kullanırlar. Bu sıvıları, diz
eklemlerinin belirli yerlerinden ince damlacıklar şeklinde
çıkarırlar. Bu özellik, yaprakkınkanatlılarında (Chrysomelidae) ve
yakıböceklerinde (Meloidae)’de
görülür. Bu sonuncular, zehirli hemolenflerini, korunma için çok daha
başarılı şekilde kullanırlar. Ancak bazı
kuşların midesinde, bu böceklerin vücut parçaları bol miktarda
bulunmuştur. Hemolenfleri zehirli ya da kötü lezzetli olan böcekler
gibi, bunlar da düşmanlarına uyarı verebilmek için parlak renk
ve desenlerle donatılmışlardır. Buna karşın,
kanlarını korunma aracı olarak kullanmayanlarda bu parlak
renkler oluşmamıştır. Bu savunma
davranışı, belki de doğal seçilim ile
güçlendirilmiştir. Bunun yanı sıra diğer bazı
gruplarda da taklide dayalı mimikri ve korkutucu desenler ortaya
çıkmıştır. İyi uçarlar, rahatsız edildiklerinde
yere düşerler ve çok kez bacaklarını vücuda toplayarak ölü
taklidi yaparlar. Kışı birçoğu bir arada ergin olarak
geçirirler. İlkbaharda yumurtalarını yaprakların
altına ya da kabukların yarıklarına bırakırlar.
Larvaları yumuşak derili, çok defa renkli desenli, çok
hareketlidir. Genellikle 4 kez deri değiştiriler. Scymnus türleri mumlu iplikçiklerle
örtülmüştür. Gelişme süreleri, besin ve iklime bağlı
olarak, 30-60 gündür. Yılda iki döl verirler. Yumurtalar genellikle
yabrakbiti kolonilerinin civarına bırakılır. Larvalarda
pozitif ve negatif geotaksi çok iyi gelişmiştir. Coccinella septempunctata en tanunmış
türüdür. Boyları 5.5-8 mm’dir. Yırtıcıdır. Bir larva
toplam 600 yaprakbiti yiyebilir. Büyük sayılarda ortaya çıkarlar
(bir düşü 800 yumurta bırakır),
ırktaşlarının yumurta ve larvalarını dahi
yerler. Aphis ambuci’yi yiyemezler.
Adelia bipunctatayaklaşık 3.5- |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Cucujoidea »
Coccinellidae » Coccinellinae » Coccinellini » Coccinella » C. semipunctata |
||||
|
11.
Fam. Coccinellidae Coccinella
septempunctata |
|
|
|
|
|
|
|
6919 |
6924 |
6925 |
6944 |
6945 |
|
Coccinellidae Coccinella
septempunctata |
|
|
|
|
|
|
|
6949 |
6950 |
6950c |
5101 |
5102 |
|
Coccinellidae Coccinella
septempunctata |
|
|
|
|
|
|
|
6951 |
6963 |
6961 |
6959 |
6959c |
|
Coccinellidae Coccinella
septempunctata |
|
|
|
|
|
|
|
4700 |
4701 |
4713 |
4714 |
7423 |
|
Coccinellidae Coccinella
septempunctata |
|
|
|
|
|
|
|
7233 |
7420 |
7421 |
3602 |
3766 |
|
Coccinellidae Coccinella
septempunctata |
|
|
|
|
|
|
|
6777 |
6778 |
6800 |
6798 |
|
|
Henosepilachna spp ? |
|
|
|
|
|
|
|
3026 |
3027 |
3028 |
3029 |
3030 |
|
Henosepilachna spp ? |
|
|
|
|
|
|
|
3031 |
3033 |
3034 |
3035 |
3036 |
|
Henosepilachna spp ? |
|
|
|
|
|
|
|
3037 |
3041 |
3043 |
3044 |
3058 |
|
Henosepilachna spp ? |
|
|
|
|
|
|
|
3059 |
3062 |
3063 |
3064 |
3065 |
|
Henosepilachna spp ? |
|
|
|
|
|
|
|
3067 |
3068 |
|
|
|
|
Adalia bipunctata ? |
|
|
|
|
|
|
|
3299 |
3297 |
3298 |
3300 |
3302 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3304 |
3305 |
3307 |
3276 |
3280 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3282 |
3285 |
3291 |
3293 |
3308 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3309 |
3310 |
3311 |
3312 |
3313 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3314 |
3315 |
|
|
|
|
|
g.
Macrodactylia 1. Fam. Dryopidae – Kancalı
kınkanatlılar (1000 t) 2. Fam. Georyssidae (45 t) 3. Fam. Heteroceridae – Testereli
kınkanatlılar (180 t) |
||||
|
|
h.
Brachymera 1. Fam. Byrrhidae – Hap
kınkanatlıları (700 t) 2. Fam. Dermestidae – Kuruet böcekleri = Yağ
böcekleri = Postböcekleri (900 t) |
||||
|
|
i.
Teredilia 1. Fam. Bostrichidae – Odundelenler (600 t) 2. Fam. Anobiidae – Tosböcekleri =
Ağaçkemirenler (1500 t) 3. Fam. Ptinidae – Çapulcuböcekler (650 t) |
||||
|
|
k.
Sternoxia 1. Fam. Elateridae – Telkurtları =
Taklaböcekleri (8500 t) 2. Fam. Eucnemidae (1200 t) 3. Fam. Buprestidae – Parlak
kınkanatlılar = Süslüböceker (13.000 t) |
||||
|
STERNOXIA Orta-büyük boyda, genellikle uzun
yapılı hayvanlardır. Proternumlarının, arkaya
doğru yönelmiş, bir oyuk içerisine yatırılabilen bir
çıkıntı taşımaları çok tipiktir. Bu çıkıntı,
bu oyuğa ya hareketsiz bir şekilde demirlenmiştir (Buprestidae) ya da hareketlidir (Elateridae). Demirlenmiş
olanlarda, boyun plakasını taşıyan protoraks
hareketsizdir. Bu nedenle Bupestidae’de
göğüs ve abdomen hareketsiz bir şekilde birbirini izler. Elateridae’de bu
çıkıntının yere hızla vurulması ile büyük
ölçülerde yerden yukarıya doğru zıplanır. Larvaları odunlarda ve yumuşak bitki
dokularında gelişir. Gelişmeleri bazen yıllar sürer. Çok
zararlı türleri içerirler. 1. Fam.
Elateridae – Telkurtları = Taklaböcekleri (8500 t) Tüm dünyaya, özellikle sıcak bölgelere
yayılmışlardır. Boyları ortalama 5-15 mm’dir. Daha
küçük ve daha büyük türleri vardır, Tetralobus
spp 7 cm’ye ulaşır, Hypnoides
spp ise 2 mm’dir.
Vücutlarının uzamış olması ve dış
kenarlarının genel şekli tipiktir. Vücutları düz,
çıplak ya da tüylüdür (Adrastus
spp). Renkleri,
sarımsı, kahverengi, siyah, bazen pullu (Adolecera spp), kırmızı (bazı Elater spp), metalik mavi ya da
yeşil (Selatosomus spp ve Corymbites spp) olabilir. Güney
Amerika’ da yaşayan bazı türleri kuvvetli ışık
çıkarırlar. Ters döndürüldüklerinde, duyulabilen “çıt”
diye bir ses çıkararak, 20- Erginleri bitkilerin narin
kısımları (çiçek, tomurcuk, sürgün vs) ile beslenirler.
Larvaların çoğu karnivordur. Halbuki çoğu kişi larvalarını
zararlı olarak bilir. Çok defa sarı renkli, gözsüz, üç göğüs
bacaklı, sert deri yapılı larvalar, enine kesitlerinde
yuvarlak ya da basık görünümlüdürler. Çürümekte olan odunların
içinde yaşarlar. Bazı türleri ağa. Kabuklarındaki
böcekleri avlar. Kabuk kınkanatlılarını yok ettiği
için yararlı da sayılırlar. Larvaların gelişmesi 2-5
yıl sürer. Bazı larvalar kısmen ya da tamamen otçuldur. Agriotes lneatus – tekurdu, havuç, patates,
lahana, salatalık gibi sebzelerin köklerini yedikleri bilinmektedir.
Erginleri az da olsa bitkilerin çiçeklerini ve narin
kısımlarını yemek yoluyla zarar yaparlar. |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Elateriformia » Elateroidea » Elateridae
» ... |
||||
|
1. Fam - Elateridae Agriotes pilosellus |
|
|
|
|
|
|
|
1280 |
1281 |
1282 |
1283 |
1285 |
|
1. Fam - Elateridae Agriotes pilosellus |
|
|
|
|
|
|
|
1334 |
1335 |
1337 |
|
|
|
1. Fam - Elateridae Brachygonus megerlei |
|
|
|
|
|
|
|
1944 |
1948 |
1950 |
1951 |
1953 |
|
Elateridae |
|
|
|
|
|
|
|
2021 |
|
|
|
|
|
Elateridae ? |
|
|
|
|
|
|
|
9404 |
9406 |
|
|
|
|
Elateridae ? |
|
|
|
|
|
|
|
9392 |
|
|
|
|
|
3. Fam.
Buprestidae – Patlak
kınkanatlılar – Süslü böcekler (13000 t) Daha çok tropiklerde ve subropiklerde
yaygındır. Boyları ortalama 12-14 mm’dir (oldukça büyük ve
küçük türleri de vardır). Birçoğu metalik mavi, yeşil, vs
rengindedir. Bir kısmı ayrıca desenlidir. Parlak renkleri
yapısal renkleridir. Bazı pigmentlerle kombine olabilir.
Güneşli yerlerde uçmayı severler. Vücutlarının son
kısmı sivrilmiştir. Baş geriye çekik ve gömülüdür.
Antenleri testerelidir. Erginlerinin çoğu çiçekler üzerinde yaşar.
Çok sert kitin zırhları vardır. Renkleri ve sert
zırhları korunmada rol alırlar. Ağız parçaları
kuvvetlidir. Kural olarak ağaç zararlılarıdır. |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Elateriformia » Buprestoidea »
Buprestidae » Julodinae » ... |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7086 |
7089 |
7122 |
7124 |
7122c |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8079e |
8083e |
|
|
|
|
|
l.
Heteromera ( 1. Fam. Oedemeridae – Yalancı tekeböcekleri
(1000 t) 2. Fam. Pythidae – Yalancıhortumlu
kınkanatlılar (300 t) 3. Fam. Pyrochroidae – Ateş kınkanatlıları
(160 t) 4. Fam. Anthicidae (3000 t) 5. Fam. Meloidae – Yakıböcekleri =
Yağlıböcekler (2500 t) 6. Fam. Mordellidae – Dikenli
kınkanatlılar 7. Fam. Rhipiphoridae – Yelpazeli
Kınkanatlılar (400 t) 8. Fam. Lagriidae – Pamuklu
kınkanatlılar (2000 t) 9. Fam. Alleculidae (2400 t) 10. Fam. Tenebrionidae – Siyah
kınkanatlılar (20.000 t) |
||||
|
HETEROMERA Ön ve arka ayaklarının her iki
eşeyde de 5, arka ayaklarının 4 segmentli olması, yani
heteromer olması, en tipik özelliğidir. Antenleri her zaman iplik
ya da boncuk dizisi şeklindedir. Yapı ve davranış
bakımından çok çeşitlilik gösterirler. 1. Fam. :
Oedemeridae – Yalancı tekeböcekleri (1000 t) Uzun ince vücutları ve uzamış,
iplik şeklindeki antenleri ile tekeböceklerine benzerler. Birbirine
paralel kenarlı üst kanatları, çok kez iki ya da üç ince boyuna
karina taşır, bazı türlerde ortadaki temas çizgisi
kapanmamıştır. Boyları 1- |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Tenebrionoidea »
Oedemeridae » Oedemerinae » Oedemerini » Oedemera » ... |
||||
|
1. Fam. Oedemeridae |
|
|
|
|
|
|
|
6179 |
6181 |
6183 |
6185 |
6187 |
|
1. Fam. Oedemeridae Oedemera flavipes |
|
|
|
|
|
|
|
6717 |
6719 |
6720 |
|
|
|
HETEROMERA 5. Fam. :
Meloidae – Yakıböcekleri = Yağlıböcekler (2500 t) Daha çok Asya ve Afrika’da
yaygındırlar. Toplu yaşama eğilimdedirler. Arka
kafanın boyun şeklinde incelmesi familya özelliğidir. Bu
familyaya bağlı seyrek görülen bazı türlerin bazı
yıllarda büyük sayılarda ortaya çıkması tipik
özelliklerindendir. Sıcaklık ve nemin bu çoğalmada çok büyük
etken olduğu tahmin edilmektedir. Biyolojik dengenin bozulması da
(diğer bitki ve hayvanların değişmesiyle) bu kütle
değişimini etkiler. Örneğin besinlerini oluşturan bir
monokültür, sayılarının hızla artmasına neden
olabilir. Keza kalıtsal yapı ve muhtemelen meydana gelebilecek
mutasyonlar da bu kütle değişimizi hazırlar. Çoğu obur hayvanlardır (Lyttinae
gibi). Bazı bitki türlerini
çıplak bile bırakabilirler. Bu familyada çok ilginç türler vardır.
İspanyolsineği, geçmişte tıbbi öneme sahipti. Bu
böceğin diz ekleminden salgılanan yağlımsı bir
sıvı insan derisinde yangı meydan gelmesine neden olur.
Hipokrag ve Galen’den beri bu böcekler yakı oluşturmak ve idrar
söktürmek amacıyla kullanılmışlarıdır. Bu
nedenle bunlara yakı böcekleri denmiştir. Meloidae türleri, bir
ketoasidin beta laktonu olan kantarin içerir. Bu bileşik çok küçük
dozlarda daha iyileştirici etkisini gösterir. Yüksek derişimlerde
çok zehirlidir. 0.03 gramı insan için öldürücüdür. Kantarin,
kurumuş ve un haline getirilmiş böceklerden ekstre edilir.
Özellikle Ortaçağda kötü amaçlarla yaygın olarak
kullanılmıştır. Sicilya ve İtalya’ da öldürme
amacıyla kullanılan “Aqua Tofana” adı verilen zehirli su
kantarin içerirdi. Kantarin, afrodizyak olarak ta yaygın şekilde
kullanılmıştır. Bu böceklerin kanlarında bulunan
kantarinin önemi, bazı düşmanlarından korunmak amacıyla
oluşmuştur şeklinde açıklanabilir. Bununla beraber,
kirpiler, yarasalar, kurbağalar ve birçok kuş (tavuk,
kırlangıç, alakarga) herhangi bir zarar görmeden bunları yer;
ancak kertenkelelerin bunlardan zarar gördüğü sanılmaktadır. Larva gelişimleri ilginçtir. Diğer
familyalardan farklı olarak hipermetaboli görülür. En tipik hipermetaboli
Meloidae’de görülür. Meloe türleri, güneşli kuru yerlerde
açtıkları 1- Gelişmelerinin ilk evresinde zararlı
olan bu hayvanlar, 2000-4000 yumurta bırakmalarına
karşın, ancak birkaç tanesi erginliğe ulaşabilir. |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Tenebrionoidea » Meloidae
» Meloinae » Lyttini » Alosimus » Alosimus smyrnensis |
||||
|
5. Fam. Meloidae Alosimus smyrnensis |
|
|
|
|
|
|
|
5006 |
4926 |
4922 |
5030 |
4798 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4800 |
4807 |
4813 |
4823 |
4824 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4825 |
4828 |
4832 |
4985 |
4974 |
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Tenebrionoidea » Meloidae
» Meloinae » Meloini » Meloe » Meloe proscarabaeus |
||||
|
5. Fam. Meloidae Meloe
variegatus Tr
Yakı Böceği |
|
|
|
|
|
|
|
4680 |
4653 |
4656 |
4657 |
4658 |
|
5. Fam. Meloidae Meloe proscarabaeus |
|
|
|
|
|
|
|
4660 |
4662 |
4664 |
4675 |
4677 |
|
HETEROMERA 9. Fam. :
Alleculidae – (2400 t) Boyları 5- 10. Fam. :
Tenebrionidae – Siyah kınkanatlılar Uzun ince vücutları ve uz |
|||||
|
9. Fam Alleculinae Omophlus proteus |
|
|
|
|
|
|
|
5859 |
5865 |
5865c |
5866 |
5868 |
|
9. Fam Alleculinae Omophlus proteus |
|
|
|
|
|
|
|
5870 |
5857 |
5857c |
|
|
|
HETEROMERA 10. Fam. :
Tenebrionidae – Siyah kınkanatlılar(20.000 t) Genellilkle çöl ve yarıçöl hayvanları
olarak tanınırlar. Yüzde doksanı siyah renklidir. Tropiklerde
metalik, yeşil, mavi, kırmızı, vişneçürüğü
renkli olanlar da vardır. Kitin zırhı tamamen beyaz olan
türler de vardır. Genellikle gececildirler. Gündüzleri kumların
içine gömülür, akşam karanlığında dışarıya
çıkmaya başlarlar. Birçok türü kumlarda yaşamaya tipik uyum
sağlamıştır. Bu tiplerin bacakları örümcek gibi
uzamıştır. Bu sayede kayan kumlarda rahatça yürürler. Kitin
zırhları kalın, eklem yerlerinin arası ve plakalar
birbirine çok yakın, vücutları kompakt ve vücut yüzeyleri
olabildiğince az düzeydedir. Vücut şekilleri genel bir şema
taşımaz. Diğer birçok familyayı taklit ederler. Heteromer
tarsuslarıyla onlardan kolaylıkla ayrılırlar. Antenleri
çok tipik şekilde gözlerinin önündeki baş kenarının küçük
ve genişlemiş yüzeyine alttan bağlanmıştır. Bu
plaka şeklindeki kenar, önden göze doğru uzanır, hatta bazen
onu tamamen keser. Uzunlukları |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Tenebrionoidea »
Tenebrionidae » Alleculinae » Cteniopus » Cteniopus
flavus |
||||
|
10. Fam Tenebrionidae Cteniopus
flavus / sulphureus |
|
|
|
|
|
|
|
5599 |
5600 |
5608 |
5609 |
5611 |
|
10. Fam Tenebrionidae Cteniopus
flavus / sulphureus |
|
|
|
|
|
|
|
5853 |
5855 |
5856 |
5876 |
5878 |
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Cucujiformia » Tenebrionoidea »
Tenebrionidae » Pimeliinae » Pimeliini » Graecopachys
quadricollis |
||||
|
10. Fam Tenebrionidae Graecopachys
(Pachyscelis) quadricollis |
|
|
|
|
|
|
|
5187 |
5191 |
|
|
|
|
|
k.
Lamellicornia – Yaprakantenli kınkanatlılar 1. Fam. Trogidae (300 t) 2. Fam. Lucanidae – Geyikböcekleri (1100 t) 3. Fam. Passalidae – Şeker
kınkanatlıları (600 t) 4. Fam. Scrabaeidae – Mayısböcekleri =
Bokböcekleri (20.000 t) |
||||
|
LAMELLICORNIA Antenlerinin uçta, bir tarafa doğru yaprak
şeklinde yan çıkıntılar yapması çok tipiktir. Bu
lameller oldukça uzun ve uçta bir noktadan çıkmış bir yelpaze
gibi olabilir. bir kısmında lameller birbirlerine paralel
uzanırlar. Lameller, antenlerin son 3-6 segmentinden çıkarlar.
Dışa doğru yönelmiş anten ucu nadiren topuz şeklini
alır. Hepsinin tarsusu 5 segmentlidir (pentamer). Larva : kadılokması denilen tombul
larva tipi, büyüklükleri dışında tüm familyalarda benzer
yapılıdır ve genel bir yapıyı yansıtır. Bu
larvalar beyazımsı sarı, oldukça tombul ve kuvvetli olarak
kitinleşmiş başları güçlü ağız parçaları taşır;
üç bacak çifti iyi gelişmiş olmasına karşın, çok zor
tırmanırlar ve genellikle de kıvrılarak bir yanları
üzerine yatarlar. Yumuşak toprakları, gübrelerin içini ya da bitki
yığıntılarını tercih eden bu kör
larvaların oldukça etkin delme yetenekleri vardır. Pek azı hayvansal olarak beslenir.
Çoğu, bitkilerle ve bitkilerle beslenen memeli hayvanların
dışkılarıyla beslenirler. Büyük türlerin larvaları,
gelişmelerini tamamlayabilmek için birçok yıla gerek gösterirler. Erginlerin ömürleri kısadır;
çiftleşmeden hemen sonra ölürler. Birçoğunda, özellikle
dışkı yiyenlerinde çok gelişmiş yumurta
bırakma, hatta yavruya bakma içgüdüsü vardır. 2. Fam. :
Lucanidae – Geyik böcekleri (1100 t) Çoğunda üst çenelerinin boynuz şeklinde
gelişmesiyle özellik kazanmışlardır. Bu üstçene ,
artık tutma ve kesme işlemi yapamaz. Özellikle Lucanus cervus’ ta bu boynuzlar çok güzel görünür. Ancak,
dişilerinde üstçene çok zayıf uzamıştır. Bununla
birlikte birçok türde ne erkekte, ne dişide (örneğin Platycerus caraboides) boynuz gelişmemiştir.
Bazı türlerin erkeklerinde (gergedanböcekleri-Oryctes) başın üzerinde, birkaç mm uzunluğunda,
yukarıya doğru yönelmiş bir boynuz vardır; bunların
dişilerinde boynuzların bulunduğu yerde çok küçük kitin
tüberküller bulunur. Antenlerinin dirsekli olması tipik
özelliklerindendir. Anten kamçısının son segmenti çok defa
kısa lameller taşır; bunlar bu kısma bir tarak görüntüsü
verirler. Bu özelliğiyle diğer tüm Lamellicorniz familyalarından ayrılırlar. Boyları Ağaçkakan ve puhu en önemli
düşmanlarıdır. Yaşlı meşe
ormanlarının ve meşe kalıntılarının
ortadan kaldırılması bu hayvanların gelişme
ortamını tahrip etmektedir. Genellikle kahverengi-siyahtırlar.
Pek az türü metalik renklidir. Gelişmelerini öncelikle çürümekte olan
meşe, bazen de kayın odunlarının içinde
gerçekleştirirler. Mayıs başında uçmaya başlayan bu
böcekler, haziran-temmuzda yumurta bırakırlar. Yavrular yumurtadan
birkaç hafta içinde çıkar ve hemen kuvvetli üst çeneleriyle çürümekte
olan odunları yemeye başlarlar. Küçük türlerinin gelişmesi 1-2
yılda tamamlanmasına karşın, büyük türlerininki (Lucanus cervus gibi) 5-6 yıl
kadar sürebilir. Sonuncularda larva yaklaşık 10 cm’ye
ulaşınca pup olurlar; hatta puptan çıkan erginler de bir
sonraki yaza kadar onun içinde beklerler. İlginç durumlardan biri de aynı
populasyonda bulunan erkeklerin vücut büyüklüklerinin farklı
olasıdır. Aynı populasyonda erkeklerin büyüklüğü 3- |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Scarabaeiformia » Scarabaeoidea »
Lucanidae » Lucaninae » Lucanini » Lucanus » Lucanus cervus |
||||
|
2. Fam. Lucanidae Lucanus cervus Tr Geyik Böceği |
|
|
|
|
|
|
|
7954 |
7949 |
7972 |
7984 |
7951 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7952 |
7955 |
7958 |
7980 |
7971 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7945 |
2195 |
2218 |
|
|
|
4. Fam.
Scarabaeidae – Mayısböcekleri
= Bokböcekleri (20.000 t) Vücut şekilleri, yaşam
tarzları ve morfolojileri çok farklıdır. Trogidae v Lucanidae’den
sadece 5’i dıştan görülebilen 6 segmentten oluşmuş bir
abdomene sahip olmaları ile ayrılırlar. Boyları 2-3
mm’den (Sericini ve Aphodiinae), 15 cm’ye (Goliathinae, Dynastes hercules) ulaşır. Renkleri çok
değişkendir. Tek düze siyahtan (Scarabaeinae) sarıya (birçok
Melolonthinae), çok göze çarpıcı renklere (tropik
altınböcekleri), gümüşümsü ve altın rengine kadar (bazı
Rutelinae türleri) değişebilir. Scarabaeinae türleri sıcak ve
güneşli havalarda çok aktiftirler. Toynaklı hayvanların taze
tezeklerini hap yaparlar. Başlarının keskin ve çok kez
testereli uç kısımları ve yassı ön tibiaları ile
gübre partiküllerini keserek kısa zamanda tam bir topağa
çevirirler; daha sonra da ön bacakları ve baş plakaları ile
bir çeşit cilalarlar. Bu topakları yuvarlayarak emin yerlere götürürler.
Topakları, ön bacaklarını yere dayayarak, orta ve arka
bacakları ile itmek suretiyle oldukça hızlı bir şekilde
gerisin geriye doğru hareket ettirirler. Bu sırada
başları aşağıya, arka kısımları
yukarıya doğru yönelmiştir. Koşullara bağlı
olarak bu topakları 1- Besin maddesi olarak kullanılan
tezek, subtropik ve tropiklerde birkaç saat içinde kuruyacağından,
kuluçka için uygun bir ortam olarak kullanılamazdı. Bu nedenle hem
taşımada kolaylık taşıması, hem büyük bir hacmi
oransal olarak az bir yüzeye sığdırabilme, hem de
gömüldüğünde birkaç hafta taze kalabilmesi açısından, topak
yapma içgüdüsü geliştirilmiştir. Scarabaeus cinsindeki büyük
türlerde ya da 4- İki tür topak yapılır:
Birincisi kendi yedikleri besilerle yapılan ve
saklanılanlardır. Toprak altına taşınan bu besinler
bir araya getirilir. İkincisi koyun ve sığır tezekleri
ile topak yapanlardır. Her ikisinde de yumurtalar topakların
içerisine bırakılır. Bir dişi, bir yazda 3-6 kuluçka
odası ve topak yapar. Scarabus
sacer yaklaşık 2 gr olmasına karşın 40
gr’lık topak yapar. Dişi, her topağa 3-4 yumurta
bırakır. Beyaz, çok defa cam gibi saydam larvalar, genellikle
topakların yanlarına konmuş yumurta gözünden çıkarak,
topakları ortaya doğru delmeye başlar ve bu arada hızla
büyürler. Gelişen larva, topağı içten dışa
doğru, dışta bir kabuk kalıncaya kadar yer ve oluşan
boşlukta pup olur. Topağın duvarı hiçbir zaman delinmez.
Kazara açılacak yarık ve delikler, larva tarafından, kendi
dışkılarıyla hemen tamir edilerek kapatılır.
Vücutlarının arka kısmında ve sırtlarının
ön kısmındaki kambur içerisinde bukunan, çok büklümlü barsak kısımları,
alınan besinlerim sonuna kadar değerlendirilmesini sağlar.
Topak içinde gittikçe büyüyen larva, kendi dışkısını
da topağın iç duvarına süreceğinden, beslenme sırasında
bu dışkıları tekrar tekrar sindirim sistemine alarak, her
defasında biraz daha değerlendirir. Anomela aenea
ve Phylopertha horticola zararlı
türlerdendir. Bunların erginleri çiçek ve bitki
kısımlarını, larvalar ise kökleri ve ölü bitki
kısımlarını yerler. Bu türlerin boyu Melolonthinae (Mayıs
böcekleri) : en tanınmış türleri mayıs böcekleridir
(ıMelolontha spp). Larvaları (kadılokması) toprakta
yaşar ve başlangıçta humus, daha sonra yavaş yavaş
bitkisel besinler yemeye başlarlar. Bitki köklerini yiyip bitirerek ya
da delip geçerek; genellikle de mayısböceklerine özgü bir şekilde
yığın halinde orataya çıkarak büyük zararlara neden
olurlar. Mayısböceklerinin en önemli özellikleri, antenlerinin yaprak çeklinde
genişlemiş 3-7 segmentini bir yelpaze gibi birbirlerinden açarak
ayırabilmeleridir. Bu lameller erkeklerde dişilerdekinden daha
uzundur. Yelpaze mayısböcekleri (Polyphylla
fullo)’da bu yelpaze 5 ve diğer birçok mayısböceklerinde 6
lamelden oluşmuştur. Anten lamelleri koklama organlarını
taşırlar. Erkeklerin iri lamelleri dişilerini bulabilmek için
gelişmiştir. Cetoniinae
(Altın böcekleri) türce çok zengindirler. Renkleri çok
parlaktır. Ülkemizde pek çok türü vardır.En
tanınmışı Cetonia aurita’dır. Bu tür
parlak metalik yeşil renklidir; üst kanadında ince beyaz enine
çizgiler vardır. Özellikle yabangüllerinin çiçeklerini yerler. Potosia
aeruginosa gibi diğer bazı türler dışarıya
akan bitki özsuları ile geçinirler. Bu sonuncusu
altınböceğinden daha büyüktür ve üst kısımları
tamamen düz-parlak renklidir. Güneşi seven bu hayvanlar üst
kanatlarını kapalı tutarak uçarlar ve bu özellikleri ile
diğer tüm kınkanatlılardan ayrılırlar.
Diğerler, elitralarını uçma sırasında
kaldırırlar. Üst kanatlarının kenarlarında bulunan
özel yarıklardan dolayı, üst kanatlarının altına
hava doldurmadan alt kanatlarını katlayabilirler. Altınböceklerinin larvaları
kadılokması şeklindedir. Çürümekte ve mantarlaşmakta olan
odunların içinde, kıvrılmış ve ayaklarını
pek az kullanacak şekilde bulunurlar. Bazıları, çürümüş
odun bulunan karınca yuvalarında gelişir; yuvaların
dibine saklanır, orada büyür ve pup olurlar. |
|||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Coleoptera » Polyphaga » Scarabaeoidea » Scarabaeidae »
Cetoniidae » Cetonia » » Cetonia aurata |
||||
