SİNEKLER - DIPTERA

Kazım Çapacı

Ana Sayfa

Kuşlar-I

Kuşlar-II

Memeliler

Taksonomi

Çiçekler

Kitaplar

Kuşlar Hakkında

Kuş Adları Derlemesi

Kuş Gözlemciler

Türkiye’nin Kuşları

Kazım Çapacı

Türkiye Kuş Pulları

Kızlarım

Böcekler

Birgünsinekleri

Pervaneler

Çekirgeler

Kulağakaçanlar

Peygamberdeveleri

Yarımkanatlılar

Eşkanatlılar

Kınkanatlılar

Zarkanatlılar

Sinirkanatlılar

Pireler

Sinekler

Kelebekler

Güveler

Örümcekler

Kırkayaklar

Yumuşakçalar

Hamamböcekleri

Tespihböcekleri

Yarasa

Fotoğrafların büyük hali için üzerlerine tıklayınız.

 

Sınıf

INSECTA

30. Takım

Diptera = Sinekler = İkikanatlılar

 

Aristoteles, sinekleri Diptera (iki kanatlı) olarak adlandırmış, Linne’de bu adlandırmayı benimsemiştir.

Arka kanatlarının her biri “halter” denen topuz şeklindeki bir denge organına dönüşmüştür. Birkaç kanatsız türü dışında hepsi çift kanat taşır. Arka kanadın bu değişimi, uçuş yeteneğini azaltmamış, tam tersine havada manevra yeteneklerini arttırarak böcekler içinde en iyi ve hızlı uçan hayvanlar olmalarını sağlamıştır. Halter topuz şeklindedir ve uçuş sırasında titrer şekilde hareket eder. Halterleri koparılan sinekler dengelerini yitirirler ve çok defa da uçamazlar.

Perm ile Triyas arasında, günümüzden yaklaşık 200 milyon yıl önce Mecoptera’dan ayrılmış ve özelleşerek bugünkü sinekleri oluşturmuştur.

Namatocera alttakımı 35 familyasıyla, 100 familyalı Brachycera alttakımından daha az dallanmıştır. Bazı familyaları birbirinden ayırmak oldukça zordur. Nematocera alttakımının vücudu ince yapılı, uzun üyeli, çok defa daha küçüktür; Brachycera gubu nun ise vücudu tıknaz, antenleri kuvvetli yapılı ve kısadır. Her iki alttakımda da çok küçük (1 mm den küçük) ve çok büyük (10 cm ye ulaşan) türler vardır.

Hepsi delici emici ya da yalayıcı ve emici ağız tipine sahiptir. Holometabol olduklarından larvaları hem görünüş hem de yaşam tarzı bakımından erginlerinden çok farklıdır. Vücutları çok kitinize olmamıştır. Sarı, kahverengi, yeşil ya da siyah renkler, yapısal ve pigment renkleridir. Yüksek organizasyonlu sineklerde görülen, yeşilden mavimsi siyaha kadar olan metalik renkler, kutikulanın ince plakçıklarından yansıtılan interferans renkleridir. Vücuttaki kıllar ve mumlanma da renklenme bakımından önemlidir.

Baş, oransal olarak büyüktür, serbest olarak hareket eder, ince ve kısa bir boyunla göğse bağlanmıştır. Birçoğunda gözler büyüyerek başın büyük kısmını kaplamıştır. Bileşikgözlerin arasında kalan dar bir alana antenler bağlanmıştır, bu alanda noktagözler de yer almıştır. Dişilerin bileşikgözleri alında birbirinden oldukça ayrı kalmasına karşın, erkeklerde birbirine değer. Gözlerin yaygın rengi kırmızıdan koyu kahverengiye kadar değişir, bu renkler bordo, koyu yeşil, kırmızı bantlarla bölünerek güzel bir renklenme verir.

İyi uça sineklerde gözün üst kısmı büyük ommatidiyumlardan (uzağı görmeye uyum), alt kısmı ise kü.ük ommatidiyumlardan (yakını görmeye uyum) oluşmuştur. Birçok sinekte gözler şaşırtıcı şekilde sık tüylüdür. Mağaralarda yaşayanlarda gözler körelmiştir. Üçgen şeklinde dizilmiş üç noktagöz sadece ışığın algılanmasından sorumludur, fakat şekil görmezler.

Cyclorrhapha (yüksek organizasyonlu) sinekler, antenlerinin üst kısmında yarım daire şeklinde bir yarık taşımalarıyla tanınırlar.

Antenleri çok çeşitlidir. Temel yapısı iki kaide (scapula) segmentinden ve çok segmentli, ip gibi bir kamçıdan (pedicellus) oluşmuştur. Anten, dokunma, koku ve işitme organlarını taşır. Birçok familyada, ikinci anten segmentinde, salıntıyı ve hava akımlarını algılayan “Johnston organı” bulunur.

İlkin ağız tipi delici emicidir. Fakat sonraki evrimsel gelişim sürecinde çeşitlenmiştir. Bazıları erginken besin almazlar; bunların ağız parçaları büyük ölçüde körelmiştir.

Her üç bacak çiftinin şekil, büyüklük, kıllanma ve renkleri değişiktir. Birkaç ayrıcası dışında Tarsuslar 5 segmentlidir. İki tane körelmiş tırnak tüm sineklerde vardır. Her tırnağın altında kural olarak düzgün yüzeylere yapışmasını sağlayan bir yapışma yastığı (pulvillus) bulunur.

En önemli ve tipik özellikleri bir çift kanada sahip olmalarıdır. Asalak sineklerde, küçük adalarda ve mağaralarda yaşayanlarda kanatlar tümüyle yitirilmiştir. Halterlerin varlığıyla sineklerden oldukları anlaşılır (pek azında bunlar da yitmiştir).

Kanat kaidesinin arka kenarı, özellikle iyi uçucu sineklerde iki kanat zarından, yani “alula” ve “kanat pulcukları”ndan oluşur.

Besin olarak sıvı maddeleri alırlar. Sıvının emilmesi, besin kanalının ön kısmında bulunan iki emme pompasıyla gerçekleşir.

Trake borucuklarının kolları, hacimli ve balon şeklindeki hava keseleri ile donatılmıştır. Havayla dolu bu keseler hayvanın özgül ağırlığını azaltır ve uçuş sırasında gereksinim duyulan oksijeni sağlarlar.

Kutuplardan tropiklere kadar yayılmışlardır. Sadece kışın ortaya çıkanları; birkaç saat yaşayanları da vardır.n

 

1. Alttakım – Nematocera = Sivrisinekler

Genellikle uzun vücutlu, narin yapılı, uzun üyeli hayvanlardır. Anten sayılarıyla (7-65) bu takıma ait oldukları hemen anlaşılır. Duyargaları 3-5 segmentlidir. Kanatlarındaki anal hücrelerin kanat kenarında her zaman açık olması tipik özellikleridir. Kanat kaidesindeki pulcuklar az gelişmiştir ya da hiç yoktur. Kuvvetli vücut kılları oluşmamıştır, bunun yerine kıl ya da pul şeklinde kutikular oluşumlar vardır.

a.     Familyadizisi : Polyneura

1. Fam. Tipulidae ve Limoniidae – Çayırsivrisinekleri

b.     Familyadizisi : Oligoneura – Kelebeğimsisinekler = Tatarcıklar

2. Fam. Psychodidae

3. Fam. Culicidae – Sivrisinekler

4. Fam. Chironomidae = Tentipedidae – Titreksinekler = Sürü sivrisinekleri

5. Fam. Ceratopognidae = Heleidae

6. Fam. Simuliidae = Melusinidae – Siyah sivrisinekler

7. Fam. Blepharoceridae – Vantuzlusinekler = Ağlısinekler

8. Fam. Anisopodidae = Phryneidae = Rhyphidae – Pencere sivrisinekleri = Biz sivrisinekleri

9. Fam. Bibionidae = Tüylü sivrisinekler

10. Fam. Mycetophilidae = Fungivoridae – Mantarsinekleri

11. Fam. Cecidomyiidae = Itonididae – Galsinekleri = Ursinekleri

 

Tipulidae ve Limoniidae – Çayırsivrisinekleri – Bostansinekleri (12.000 t)

İri vücutları, uzun bacaklarıyla hemen tanınırlar. Sıcak ilkbahar ve yaz aylarında, derelerin kenarlarındaki çayırlarda, hantal uçuşları, oldukça büyük vücutlarıyla dikkati çekerler. En büyük türlerinin kanat açıklığı 10 cm olabilir. pek azında erginde beslenme vardır. Bu da ancak dişilerinin nektar emmesi şeklindedir.

İki familyanın genel görünümü aynıdır. Kanat damarlarının ve duyargalarının yapısıyla ayrılırlar. Benzer yaşam tarzına sahiptirler. Çok kuru çöl ve kutuplar dışında tüm dünyaya yayılmışlardır. Bacaklarının ve vücutlarının çok uzun, kanatlarının büyük ve damarca zengin olması en tipik özellikleridir. Küçük yapılı türlerde bu özellikler çok belirgin olmayabilir. Göğüslerinin sırt kısmında bulunan “V” şeklindeki desenle diğer sivrisinek familyalarından ayrılırlar. Baş ve boyun kısmı da uzamıştır. Uzun ve ince bacaklarıyla otlara ve çalılara tutunurlar. Bazı türlerin erkeklerinde antenler büyük yapılıdır. Diğerlerinde ise anten, silindirik yapılı 2 kaide ve 11 (nadiren 12-19) kamçı segmentine sahiptir. Kamçı kısmında değişik şekillerde uzantılar vardır. Noktagözleri yoktur. Dişileri, abdomenlerinin uç kısmında, ince yapılı, biz şeklinde yumurta koyma borusunun dışarıya uzamış olmasıyla erkeklerden ayrılır. Erkeklerde abdomenin ucu dış eşeysel organlar nedeniyle daha küt ve daha kuvvetli yapılıdır. Renkleri genellikle gri tonlarında; kanatları çok defa kahverengi beneklidir. Renkli olan türleri de vardır.

Kuşlar, yarasalar, örümcekler, subakireleri, yırtıcı sinek ve arılar doğal düşmanlarıdır. Larvaları ise kuşlar, kurbağalar, köstebekler, tarlafareleri, balıklar, telkurtları ve parazit böcekler tarafından zarara uğratılır. Bu zarar, çok sayıda yumurta meydana getirilmesiyle önlenir. Birkaç yüz- 1300 yumurta bırakılır. Larvaların yaşam tarzı suculdan karasala kadar değişir. Bitkilerde galeriler açanlar da vardır. Larvaların çoğu saprofit, bir kısmı fitofaj, bir kısmı yırtıcıdır. Gelişim süreleri bir yıldır; bazen yılda iki döl verirler.

İlk dölleri nisanda görülür. Erginleştikleri yerde yaşarlar. Büyük yapılı Tipula oleracea ve gri kahverengili Tipaludosa tarım bitkilerinde zarar yapar.

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Nematocera » Tipulomorpho » Tipulidae » Tipula ssp

 

 

Tipula sp

 

image027

image330

image330

image330

 

 

3437

3434

3437c

3559

 

 

 

Nephrotoma flavescens

image330

image330

image343

image343

image362

 

3584

3584c

3779

3783

4041

 

 

Nephrotoma cf appendiculata

image719

image721

image723

image725

image727

 

0764

0764c

0767

0767c

0769

 

 

Nephrotoma cf appendiculata

image729

image408

 

 

 

 

0770

9385
Tipula cf abdominalis

 

 

 

 

Culicidae – Sivrisinekler (2500 t)

Kan emilen yerde çok rahatsız kaşıntılar yaratmasından öte, başta sıtma olmak üzere, sarı humma, filariozis, ansefalit ve diğer bazı virütik hastalıkların bulaşmasına neden olurlar. Familyadaki türlerin hepsi kan emmez, bazıları (örneğin Megarhinus) bitkisel beslenir.bunların hortum yapısı değişiktir. Kan emenlerin de sadece dişileri kan emer, erkekleri su ya da bitki özsuyuyla yetinirler.

 

Nematocera

3. Fam

Culicidae

Tr. Sivrisinek

 

image293

image152

 

 

 

 

9403

1683

 

 

 

 

image152

image154

image156

image158

image160

 

1296

1303

1305

1326

1328

 

3. Fam.  Bibionidae – Tüylü Sivrisinekler (400 t)

İlkbaharda, 3-12 mm boyunda, oldukça hantal vücutlu, sivrisinek (Culicidae) benzeri, alçalıp yükselerek dans eden sineklerdir. Kısa antenleri, geniş abdomenleri, sık kıllı vücutlarıyla sineklere benzerler. Uçarken uzun bacaklarını aşağıya doğru sarkıtırlar. Çok belirgin eşeysel dimorfizm bu familya için tipiktir. Erkekler, çok genişlemiş, hemen hemen başı kaplayan, üst kısımlarda büyük, alt kısımlarda küçük ommatidyumlardan oluşmuş bileşikgözlere sahiptir. Alında birbirine değen bu gözler çok kıllıdır. Dişinin oransal olarak küçük gözleri birbirinden ayrıktır ve çıplaktır. Göğsün üst kısmı ve abdomen dişilerde çok defa sarı, kahverengi ya da kırmızıdır, ön tibiaları kuvvetli dikenlidir. Besin olarak nektar ya da yaprakbiti salgılarını alırlar.

Bibio hortulanus : Ekin sapsineği : erkekleri siyah, dişileri kahverengimsi kırmızı renkli, boyları 9 mm kadar olabilen sivrisineklerdir.

Bu familyanın üyeleri en eski sinek familyalarındandır. Oligosen ve Miyosen’den beri mevcutturlar. Tüm dünyaya yayılmışlardır.

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Nematocera » Bibionomorpha » Bibionidae » Bibio hortulanus

 

9. Fam

Bibionidae

Bibio hortulanus ? B. Anglicus ?

İng March Flies

image028

image029

image030

image432

image432

 

3570

3572

3573

3566

3568

 

9. Fam

Bibionidae

Bibio hortulanus ? B. Anglicus ?

İng March Flies

image432

 

 

 

 

 

3571

 

 

 

 

 

2. Alttakım – Brachycera = Sinekler

Nematocera’ya göre daha tıknaz ve kuvvetli yapılıdırlar. Çok karakteristik kanat damarlanmasının yanı sıra antenlerinin şekli de kendine özgüdür (brachy=kısa, ceros=boynuz). Antenleri çok kısadır ve birbirinden farklı şekilleri olan segmentlerin birleşmesinden meydana gelir. Üçüncü anten segmenti ya sadece uç kılı (arista) taşır ya da bu segmenti izleyen anten segmentleri birbiriyle kaynaşarak sınırları belirsiz bir kamçı oluşturur. Hemen hepsi karada yaşar.

a. Grup : Orthorrapha : Daha ilkel grupları kapsar. Vücutları oldukça büyüktür.

1. Fam. Stratiomyidae – Silahlısinekler (1500 t)

2. Fam. Rhagionidae = Leptidae – Çulluksinekleri

3. Fam. Tabanidae – Bügelekler

4. Fam. Asiilidae – Yırtıcısinekler, Mydaeidae, Therevidae

5. Fam. Cyrtidae = Acroceridae = Henopidae = Oncodidae – Küremsisinekler, Nemstrinidae

6. Fam. Bombyliidae – Pizozsinekleri = Tüylüsinekler

7. Fam. Empididae – Dansçısinekler

8. Fam. Dolichopodidae – Uzunbacaklısinekler

9. Fam. Phoridae – Kamburluböcekler

b. Grup Cyclorrhapha

10. Fam. Syrphidae – Kuşaklısinekler = Süslüsinekler

11. Fam. Pipunculidae = Dorylaidae – Gözsinekleri

12. Fam. Conopidae – İrikafalı sinekler

13. Fam. Trypetidae = Tephritidae – Meyvesinekleri = Delicisinekler

14. Fam. Diopsidae – Gözüsaplı böcekler, Micropezidae = Tylidae, Psilidae

15. Fam. Sepsidae – Titreksinekler, Coelopidae

16. Fam. Tetanoceridae = Sciomycidae – Salyangozsinekleri, Dryomyzidae

17. Fam. Piophilidae – Peynirsinekleri, Neottiphilidae, Lonchaeidae

18. Fam. Agromyzidae – Yaprakkoyanlar = Kazıcısinekler

19. Fam. Borboridae = Sphaeroceridae = Cypselidae = Leptoceridae – Gübresinekleri

20. Fam. Braulidae – Arıbitleri, Milichidae, Carnidae – Teleksinekleri

21. Fam. Drosophilidae – Sirkesinekleri = Meyvesinekleri

22. Fam. Ephyridae – Kıyısinekleri

23. Fam. Chloropidae – Ekinsinekleri

24. Fam. Scatophagidae – tezeksinekleri

25. Fam. Muscidae – Karasinekler

26. Fam. Anthomyiidae – Sebzesinekleri = Meyvesinekleri

27. Fam. Calliphoridae – Yapışkansinekler, Sarcophagidae – Etsinekleri

28. Fam. Gasterophilidae – Midesinekleri

29. Fam. Oestridae – Sığırsinekleri

30. Fam. Tachinidae = Larvaevoridae - Tırtılsinekleri = Doğuransinekler

31. Fam. Hippoboscidae = Atsinekleri – Bitsinekleri, Nysteribiidae – Yarasa bitsinekleri, Streblidae

 

3. Fam. Tabanidae – Bügelekler

İnsanları acıtarak soktuklarından kolaylıkla tanınırlar. İnsanın derisine hiç ses çıkarmadan yumuşak bir şekilde konduklarından (özellikle Maematopota spp) onlardan korunmak oldukça zordur. Ancak sokma işlemi ilerledikten sonra refleks olarak korunma eylemi ortaya çıkar. Günün sıcak saatlerinde, özellikle bunaltıcı sıcak günlerde uçmayı yeğlerler. Güneşli günlerde açık arazide ya da park benzeri yerlerde saldıranlar, genellikle göze çarpıcı renkleri olan Chrysops spp’dir. Bunların sokmak için tercih ettikleri yerler insanların boyun ve baş bölgesiyken, Haematopota spp kol, el, bacak ve uyluğu yeğler.

Sivrisineklerde olduğu gibi sadece dişileri kan emer. Sokma sırasında delme iğneleri kalın olduğu için bazen sinir liflerine denk gelerek çok şiddetli ağrıya yol açarlar. Kemiricilerde görülen, bazen insana da bulaşan salgın bir hastalık olan “Tularami” nin taşıyıcısı olarak Chrysops spp sorumlu tutulur. Trypanasoma spp’ni de taşıyabilirler.

Bügelekler genellikle büyük yapılı, geniş göğüslüdür. Başın arka kenarı düz ya da içbükeydir. Başın üst ve orta kısmını, bir kısmı kıllı olan, çoğu kez altın yeşili, mor ya da bordo rengi bantlarla süslenmiş büyük yapılı gözler kaplar. Bu renkler öldükten sonra uçuk bir hal alır. Üç parçalı antenleri öne doğru uzamıştır ve son segmentleri birçok kısma ayrılmıştır.

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Brachysera » Tabanomorpha » Tabanidae » Chrysopsinae » Chrysops relictus

 

 

Chrysops relictus

image323

image323

image323

image300

image324

 

3380

3380c

3380d

3384

3384c

 

image057

image057

image057

image057

image057

 

3905

3904

3904c

3901

3902

 

image057

image057

image057

image057

image057

 

3885

3888

3890

3892

3892c

 

image057

image057

image057

image057

image057

 

3893

3902c

3903

3915

3907

 

4. Fam. Asilidae – Yırtıcısinekler (5000 t)

Tüm dünyaya yayılmışlardır. Vücutları kuvvetli yapıda ve farklı şekildedir. Yusufçuklar gibi vücuda sahip olanlar Leptogastrinae, örümcek gibi uzun bacaklı olanlar Dasypogininae, büyük, kuvvetli ve hantal yapılı olanlar Laphriinae’ye aittir.

Oldukça kısa, fakat her zaman serbest hareketli bir başa sahiptir. Bombeli, birbirinden derin bir çöküntüyle ayrılmış bilekişgözleri, bunların arasında koni gibi duran bir yükseltinin üzerinde 3 noktagözü  vardır. Yüzün alt kısmında antenlerle hortum kaidesinin arasında, fırça şeklindeki uzun kıllardan oluşmuş, kendine özgü bir görünüşü olan ağız kıl siperliğine sahiptir. Öne doğru yönelmiş 3 parçalı antenleri, alt-arkaya doğru yönelmiş kuvvetli bir hortumu vardır.

Avları genellikle sinekler ve arılar, ayrıca kınkanatlılar, yarımkanatlılar ve ağustosböcekleridir. Avlarını kural olarak uçarken yakalarlar. Genellikle hakim bir taşın ya da bitkinin ucunda oturur, etrafı gözlerler. Avlarını oldukça kıllı bacaklarıyla yakalarlar. Hipofariksleri ile böceklerin sert kitin zırhlarını bile delebilirler. Kendinden çok daha büyük böcekleri alt edebilirler. Salgıladıkları tükürük ile avlarını felç eder, sıvı hale geçen doku sıvılarını emerler. Emme işlemi uzun sürdüğü için, avla birlikte yere konarlar. Hortumlarının yanları ve kaidesi kıllarla örtülüdür. Yaşadıkları bölgeye göre av tercihleri olabilir. En önemli özelliklerindenbiri, genital segmentlerinin kılsız olmasından dolayı parlak bir görünüme sahip olmalarıdır. Türlerin pek az bir kısmı sadece yırtıcı olarak, büyük kısmı ise bitkisel beslenir.

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Brachysera » Asilomorpha » Asiloidea » Asilidae » Proctacanthus

 

4. fam

Asilidae (=Yırtıcı sinekler)

Proctacanthus sp.

image002

image085

image300

image300

image300

 

7255

8328

3319

3320

3321

 

4. fam

Asilidae (=Yırtıcı sinekler)

Proctacanthus sp.

image422

image426

image425

image425

 

 

9735

9737

9739

9740

 

 

image175

image177

 

 

 

 

2276

2277

 

 

 

 

6. Fam. Bombyliidae – Pizozsinekleri = Tüylüsinekler

Tıknaz yapılı, orta boylu, uzun hortumlu, nektar emen, nadiren kısa hortumlu ve labellum taşıyan hayvanlardır. Çok hızlı ve yetenekli uçuşlarıyla havada asılı gibi durur, bu sırada hortumlarını çiçeklere uzatabilirler. Bir çiçekten diğerine çok hızlı şekilde uçabilir ya da kaçabilirler. Uçarken ön ve orta bacaklarını öne, arka bacaklarını arkaya doğru uzatmaları, bu sırada arka Tarsuslarını yukarıya doğru kaldırmaları çok tipiktir.

Vücutları genellikle kürk şeklinde tüylü ve çiçektozlarıyla sık bir şekilde örtülüdür. Bu tüyle ve pullar çok narin olduklarından, en küçük bir değmede özellikle yaşlıları hemen kelleşirler. Tüylü yapılarıyla pizozlara ve balarılarına çok benzerler, bu nedenle çok defa arı sanılarak korku yaratırlar.

Bombylius major : kanatlarının ön yarısının kahverengi olması ve vücutlarının açık sarı – beyaz tüylerle örtülmesi tipik özellikleridir.

Anthrax anthrax : Kanatları koyu kahverengi desenlidir. Kanatlarının uç yarısı saydam ve desensizdir. Tamamen siyah vücutları, abdomenin yanlarında beyaz renkli pul ve tüy bantlarıyla kesintiye uğramıştır. Güneşli yerlerdeki çiçeklerin üzerinde sık olarak rastlanırlar.

Larvaları farklı arı cinslerinin yuvalarında gelişir. Arı yuvalarında ilk olarak getirilen besinlerle, daha sonra da arıların yumurta ve larvalarıyla beslenirler. Arı larvalarının yanı sıra kelebek larva ve puplarına, çekirge ve kınkanatlı larvalarına, çeçesineği larva ve puplarına saldırabilirler.

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Brachysera » Asilomorpha » Asiloidea » Bombyliidae » Bombylius major

6. Fam

Bombyliidae

Bombylius major

İng. Bee Fly

Tr. Arı Sineği

image287

image291

image290

image293

image292

 

9215

9216

9218

9211

9205

 

Bombylius major

İng. Bee Fly

Tr. Arı Sineği

image300

image300

image300

image343

image343

 

9204

9208

9213

3740

3741

 

Bombylius major

İng. Bee Fly

Tr. Arı Sineği

image343

image343

image343

 

 

 

3788

3791

3800

 

 

 

Bombylius major

İng. Bee Fly

Tr. Arı Sineği

image362

image362

image362

 

 

 

4420

4424

4425

 

 

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Brachysera » Asilomorpha » Asiloidea » Bombyliidae » Anthracinae » Villini » Hemipenthes » Hemipenthes maura

 

6. Fam

Bombyliidae

Hemipenthus maura ?

Exoprosopa jacchus ?

image166

image168

image170

image172

image174

 

2004

2004c

2005

2005c

2006

 

6. Fam

Bombyliidae

Hemipenthus maura ?

Exoprosopa jacchus ?

image176

image178

image180

image182

 

 

2007

2007c

2009

2010

 

 

10. Fam. Syrphidae – Kuşaklısinekler = Süslüsinekler (4500 t)

Çok hızlı kanat çırpmalarından ve kanatlar arasındaki eşgüdümden dolayı havada asılı gibi durur ya da süzülür gibi uçarlar. Kanatlar 8 şeklinde hareket eder. Her yöne (öne, arkaya, yana, üste, alta) aynı hızla kayabilirler.

Vücutlarında sarı rengin yaygın olması tipiktir. Metalik parlayan türler de az değildir. Birçok türün baş, göğüs ve abdomeninde çok değişik sarı-siyah desenler vardır. Bu desen ve renkleriyle arılara (eşekarılarına ve pizozlara) büyük benzerlik gösterirler. Bu renklerin korunmak amacıyla mimikri sonucu ortaya çıktığı varsayılmaktadır.

Çayırlıklarda görülen 15 mm boyundaki Scaeva pyrasti’nin vücudu metalik mavi yeşildir. Alnında sarımsı bir desen, abdomende ise üç çift beyaz yarımay şeklinde benek vardır. Helophilus spp’de göğüste sarı, abdomende sarımsı beyaz boyuna bantlar vardır. Myathropa florea enine bantlıdır.

Eristalis tenax (tezek sinekleri)’nin kahverengi göğsü, grimsi sarı tüyleri vardır; abdomenin iki yanında iki sarı benek taşır. Açık foseptik çukurlarında ve tezek yığınlarının yakınında sık görülür. Eristalis intricaria ve bazı Volucella türleri, tıknaz vücutları, kürk şeklindeki tüyleri ve renkleri ile pizozlara (Bombus spp) çok benzerler. Volucella bombylans, Bombus terrestris ve Bombus lapidarius’un yuvalarında gelişir.

İlkbaharın başından sonbaharın sonuna kadar çiçekten çiçeğe süzülürler. Yalayıcı-emici ağız tipleriyle nektar ve polen alırlar. Hortumları bükülebilir ve içeri çekilebilir. Hortum uzunluğu bazı türlerde 12 mm.ye ulaşır. Birçoğu hep aynı bitki türünü ziyaret etme eğiliminde olduklarından tozlaşma açısından balarıları ve pizozlardan sonra ikinci sırayı alırlar.

Kanatlarının ortasında bulunan boyuna çizgi “ Vena Spuria”, sistematiklerinde çok kullanılan bir özelliktir.

Ekonomik olarak en önemli grubu yaprakbitlerini yiyenlerdir. Yaprakbiti kolonilerinin civarında tesbihböceği ya da biz şeklinde görülen bu larvalar, akşam v sabah saatlerinde yaprakbitlerini tüketirler.

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Brachysera » Muscomorpha » Syrphoidea » Syrphidae » Eristalinae » Volucellini » Volucella » Volucella bombylans

 

 

10. Fam

Volucella bombylans ?

Bombus cf. barbutellus / argillaceus ?





image004

image004

image004

image004

image052

 

7088

7080

7148

7149

7150

 

 

10. Fam

Volucella bombylans ?

Bombus cf. barbutellus / argillaceus ?





image293

image293

image293

image362

image362

 

9264

9268

9274

4138

4139

 

 

10. Fam

Volucella bombylans ?

Bombus cf. barbutellus / argillaceus ?





image362

image408

image408

image408

image408

 

4515

9228

9262

9265

9266

 

 

10. Fam

Volucella bombylans ?

Bombus cf. barbutellus / argillaceus ?





image552

 

 

 

 

 

9267

 

 

 

 

 

10. Fam.

Episyrphus balteatus (male)

 - Reçel Sineği -

 

image362

image362

image362

image362

 

 

4274

4275

4277

4277c

 

 

10. Fam.

Scaeva selenitica (female)

image362

image362

image362

image362

image362

 

4278

4279

4281

4282

4286

 

10. Fam.

Eupeodes luniger ? / corollae ?

image362

image362

image362

 

 

 

4288

4290

4291

 

 

 

25. Fam. Muscidae – Karasinekler (3000 t)

Yuvarlak yapılı bu hayvanları sistematik olarak birbirinden ayırmak çok zordur. En tanınmış türü Musca domestica – Karasinek’tir. İnsan topluluklarının bir parçası olarak tüm dünyaya yayılmışlardır. Mısır yazıtlarında utanmazlığın simgesi olarak resmedilmişlerdir. En cesur savaşçılara sinek şeklinde madalyalar verilmiştir. Suriye’nin en büyük şeytan tanrısı, sinek tanrısı Baalzebub’tur.

Karasinek : 8 mm boyunda, grimsi siyah renkli, göğsün sırt kısmında 4 boyuna çizgi vardır. Hortum dinlenme sırasında başın altına katlanarak taşınır, ancak besin aradığında ya da aldığında dikleşir. Hortumun ucunda bulunan yarım daire şeklindeki radyal kanallarla donatılmış yastıklar, besinin üzerinde yayılır ve tükürük salgısının düzenli bir şekilde yayılmasını sağlar. Çözünmüş ve her zaman sıvı olan besin, yarım daire şeklindeki kanallarla ağza emilir ve kursağa pompalanır. Emme ve pompalama işlemini kursak gerçekleştirir. Kursak geçici olarak besin deposu görevi de yapar. Bazen kursak içeriği hortumun ucuna gelerek küçük damlacıklar şeklinde zemine damlar (sinek pisliği). Bu damlatma işlemi hastalıkların yayılmasının başlıca nedenidir. Daha önce dışkı, atık maddeler ve bozulmakta olan besinlerden alınan hastalık etmenleri insanlara bu yolla doğrudan ya da besinler aracılığıyla bulaştırılır. Çok kıllı ve tüylü vücutları da mikropların taşınması için uygun bir ortam oluşturur. Bazı bireylerde milyonlarca bakteri saptanmıştır.  Mide ve bağırsak hastalıkları (tifo, paratifo, dizanteri)ü trahom, amipli dizanteri gibi hastalıkları taşırlar.

En önemli kuluçka yerleri gübrelik yerler ve çürüyen bitki yığınlarıdır. 1 kg at dışkısında 5000-8000, inek dışkısında 15.000 karasinek gelişebilir. İnsan dışkısında fazla gelişmezler. Uygun koşullarda yumurtadan ergin olma süresi 7 gündür. İki döl arasındaki süre sıcaklığa başlı olarak 2-3 haftadır. Böylece yılda 8-10 döl verebilirler. Kuramsal olarak bir dişiden oluşacak bireylerin sayısı yılda 250 milyara ulaşabilir.

Antenlerinin üzerindeki koku alma çomakçıkları az sayıdadır (600 kadar; oysa Calliphoridae’de 5000 kadardır). Görme duyluları koku alma duyularına göre çok daha iyi geliştiği için kokusuz şekerli besinleri çok kısa sürede bulabilirler. Ayak segmentlerinde bulunan ince duyu hücrelerinin yardımıyla kimyasal uyarıları hemen algılarlar, yani ayakları ile tadarlar. Ayaklarından çıkardıkları ince sıvılarla en düz yerlere bile adezyonla tutunabilirler. Pürüzlü yerlere tırnaklarıyla tutunurlar.

Yeni bir insektisite, sadece 20 döl sonra, başlangıçtakine göre binlerce kat direnç kazanırlar. Bu dirençlilik sadece doğal seçilimle kazanılır.

Sokucu sneklerin hepsi kan emicidir. İsteğe bağlı kan emenlerden zorunlu kan emicilere gidildikçe hortum yapısında da uygun farklılaşmalar ortaya çıkar, hortum boyu uzar, kaidesi piston çeklinde şişer, yastık kısmı küçülür, hortum ucu kitin dişçiklerle donatılır.

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Brachysera » Muscomorpha » Schizophora » Calyptratae » Muscoidea » Muscidae » Muscinae » Muscini » Musca » Musca domestica

 

 

25. Fam

Musca domestica

image180

image182

image184

image027

image183

 

2833

2834

2835

2836

2837

 

 

25. Fam

Musca domestica

image029

image185

image031

image187

 

 

2839

2840

2841

2842

 

 

 

25. Fam

Musca domestica

image409

image408

image157

image159

image166

 

5664

5666

1406

1409

1409c

 

 

25. Fam

Musca domestica

image343

image343

image343

image362

 

 

3759

3764

3764c

5088

 

 

27. Fam. Calliphoridae – Yapışkansinekler

İnsanlarla iç içe yaşan bu sinekler çoğunlukla metalik renklidir. Proteince zengin maddelerin bozuldukları yerleri hemen bularak yumurta bırakırlar. En iyi bilinenleri altınsinekler olarak bilinen metalik yeşil ve bronz renkli Lucilia ve Protophormia türleridir. Metalik mavi olanlar genellikle Calliphora cinsine aittir, bunlar genellikle büyük (14 mm kadar olabilir) ve tombul yapılıdırlar. Uçarken kanat ve kitin iskeletinin vibrasyonundan dolayı ses çıkarırlar.

Calliphora erythrocephala (C.vicina) : Kırmızımsı yüzünde siyah kıllar ve kanatlarında sarımsı pullar vardır.

Her türlü bitkisel ve hayvansal atığa yumurta bırakırlar ve onları besin olarak alırlar. Et, et ürünleri, balık, süt, süt ürünleri, leşler, kokuşmuş gıdalar, çöpler, insan ve hayvan dışkıları en sevdikleri besinlerdir. Buna bağlı olarak mikrop ta taşırlar. Dakikada 3 mm3 sıvıyı sindirim sistemlerine alırlar; sindirim işlemi 2 saatte bitmesine karşın, patojen mikropları 4 hafta süreyle enfekte etmeye devam ederleri. Bu da çeşitli bağırsak hastalıkları, tüberküloz, tularemi, listerioz, brusella, botulinus, hatta poliomyelit gibi hastalıkların yayılmasında önemli yer almalarına neden olur. Miyazis etmeni olara daha büyük öneme sahiptirler. Larvalar insanların ya da omurgalıların vücut dokusu içinde gelişirler ve dokuları tahrip ederler.

Calliphora ve Lucilia larvaları ölü dokularla beslendiklerinden dolayı zararsızdırlar. Hatta ortama verdikleri allantoin ve amonyaktan dolayı yaraların iyileşmesi için yararlı da olabilirler. Birinci Dünya Savaşı’na kadar ağır yaraların tedavisinde bu larvalar büyük ölçüde kullanılmıştır. Fakat yarada hareket etmeleri hastada dayanılmaz derecede kaşıntıya neden olur.

 

Arthropoda » Insecta » Diptera » Brachysera » Muscomorpha » Schizophora » Calyptrata » Sarcophagoidea » Calliphoridea » Luciliinae » Lucilia caesar

 

 

27. Fam

Luciliinae

Lucilia caesar

image408

image408

image330

 

 

 

5930

6261

3587

 

 

 

 

27. Fam

Luciliinae

Lucilia caesar

image004

image004

image004

 

 

 

7045

7041

7034

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

…

image052

 

 

 

 

 

5644

5647

 

 

 

 

 

…

 

image060

image061

image062

 

 

 

5623

5624

5620

 

 

 

…

image362

image362

 

 

 

 

4624

4624c

 

 

 

 

…

 

image085

 

 

 

 

 

8324

 

 

 

 

…

image300

image330

 

 

 

 

3356

3499

 

 

 

 

…

image300

image300

image300

image300

image300

 

2781

2784

2783

2723

2723c

 

 

…

image722

image724

image746

image748

 

 

6808

6811

6811c

6812

 

 

 

…

image686

image688

 

 

 

 

6814

6816

 

 

 

 

…

image362

image362

image362

image362

 

 

5211

5217

5213

5216

 

 

 

Tanımlamalardaki yardımlarından dolayı Peligom’a ve kitabındaki çok değerli bilgileri kullanmama izin veren sayın Prof. Dr. Ali Demirsoy’a çok teşekkür ederim.

 

Copyright

Kazım Çapacı ©

Fotoğrafların her hakkı saklıdır.

Sitedeki fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması "5846 sayılı Fikir  ve Sanat Eserleri Yasası" na göre suçtur.

İletişim : kazim.capaci@ege.edu.tr

 

Kaynaklar

1.     Demirsoy Ali, Yaşamın Temel Kuralları – Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II / Kısım II, 9. Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.