|
SİNEKLER - DIPTERA Kazım
Çapacı |
||||||
|
Kitaplar |
||||||
|
Fotoğrafların
büyük hali için üzerlerine tıklayınız. |
||||||
|
Sınıf |
INSECTA |
||||
|
30.
Takım |
Diptera
= Sinekler = İkikanatlılar |
||||
|
|
Aristoteles, sinekleri
Diptera (iki kanatlı) olarak adlandırmış, Linne’de bu
adlandırmayı benimsemiştir. Arka
kanatlarının her biri “halter” denen topuz şeklindeki bir
denge organına dönüşmüştür. Birkaç kanatsız türü
dışında hepsi çift kanat taşır. Arka kanadın bu
değişimi, uçuş yeteneğini azaltmamış, tam
tersine havada manevra yeteneklerini arttırarak böcekler içinde en iyi
ve hızlı uçan hayvanlar olmalarını
sağlamıştır. Halter topuz şeklindedir ve uçuş
sırasında titrer şekilde hareket eder. Halterleri
koparılan sinekler dengelerini yitirirler ve çok defa da uçamazlar. Perm ile Triyas
arasında, günümüzden yaklaşık 200 milyon yıl önce
Mecoptera’dan ayrılmış ve özelleşerek bugünkü sinekleri
oluşturmuştur. Namatocera
alttakımı 35 familyasıyla, 100 familyalı Brachycera
alttakımından daha az dallanmıştır. Bazı
familyaları birbirinden ayırmak oldukça zordur. Nematocera
alttakımının vücudu ince yapılı, uzun üyeli, çok
defa daha küçüktür; Brachycera gubu nun ise vücudu tıknaz, antenleri
kuvvetli yapılı ve kısadır. Her iki alttakımda da
çok küçük ( Hepsi delici emici ya da
yalayıcı ve emici ağız tipine sahiptir. Holometabol
olduklarından larvaları hem görünüş hem de yaşam
tarzı bakımından erginlerinden çok farklıdır.
Vücutları çok kitinize olmamıştır. Sarı, kahverengi,
yeşil ya da siyah renkler, yapısal ve pigment renkleridir. Yüksek
organizasyonlu sineklerde görülen, yeşilden mavimsi siyaha kadar olan
metalik renkler, kutikulanın ince plakçıklarından
yansıtılan interferans renkleridir. Vücuttaki kıllar ve
mumlanma da renklenme bakımından önemlidir. Baş, oransal olarak
büyüktür, serbest olarak hareket eder, ince ve kısa bir boyunla
göğse bağlanmıştır. Birçoğunda gözler büyüyerek
başın büyük kısmını kaplamıştır.
Bileşikgözlerin arasında kalan dar bir alana antenler
bağlanmıştır, bu alanda noktagözler de yer
almıştır. Dişilerin bileşikgözleri alında
birbirinden oldukça ayrı kalmasına karşın, erkeklerde
birbirine değer. Gözlerin yaygın rengi kırmızıdan
koyu kahverengiye kadar değişir, bu renkler bordo, koyu yeşil,
kırmızı bantlarla bölünerek güzel bir renklenme verir. İyi uça sineklerde
gözün üst kısmı büyük ommatidiyumlardan (uzağı görmeye
uyum), alt kısmı ise kü.ük ommatidiyumlardan (yakını
görmeye uyum) oluşmuştur. Birçok sinekte gözler
şaşırtıcı şekilde sık tüylüdür.
Mağaralarda yaşayanlarda gözler körelmiştir. Üçgen
şeklinde dizilmiş üç noktagöz sadece ışığın
algılanmasından sorumludur, fakat şekil görmezler. Cyclorrhapha (yüksek organizasyonlu) sinekler, antenlerinin
üst kısmında yarım daire şeklinde bir yarık
taşımalarıyla tanınırlar. Antenleri çok
çeşitlidir. Temel yapısı iki kaide (scapula) segmentinden ve
çok segmentli, ip gibi bir kamçıdan (pedicellus) oluşmuştur.
Anten, dokunma, koku ve işitme organlarını taşır.
Birçok familyada, ikinci anten segmentinde, salıntıyı ve hava
akımlarını algılayan “Johnston organı” bulunur. İlkin ağız
tipi delici emicidir. Fakat sonraki evrimsel gelişim sürecinde
çeşitlenmiştir. Bazıları erginken besin almazlar;
bunların ağız parçaları büyük ölçüde körelmiştir. Her üç bacak çiftinin
şekil, büyüklük, kıllanma ve renkleri değişiktir. Birkaç
ayrıcası dışında Tarsuslar 5 segmentlidir. İki
tane körelmiş tırnak tüm sineklerde vardır. Her tırnağın
altında kural olarak düzgün yüzeylere yapışmasını
sağlayan bir yapışma yastığı (pulvillus)
bulunur. En önemli ve tipik
özellikleri bir çift kanada sahip olmalarıdır. Asalak sineklerde,
küçük adalarda ve mağaralarda yaşayanlarda kanatlar tümüyle
yitirilmiştir. Halterlerin varlığıyla sineklerden
oldukları anlaşılır (pek azında bunlar da
yitmiştir). Kanat kaidesinin arka
kenarı, özellikle iyi uçucu sineklerde iki kanat zarından, yani
“alula” ve “kanat pulcukları”ndan oluşur. Besin olarak
sıvı maddeleri alırlar. Sıvının emilmesi, besin
kanalının ön kısmında bulunan iki emme pompasıyla
gerçekleşir. Trake
borucuklarının kolları, hacimli ve balon şeklindeki hava
keseleri ile donatılmıştır. Havayla dolu bu keseler
hayvanın özgül ağırlığını azaltır ve
uçuş sırasında gereksinim duyulan oksijeni sağlarlar. Kutuplardan tropiklere
kadar yayılmışlardır. Sadece kışın ortaya
çıkanları; birkaç saat yaşayanları da vardır.n |
||||
|
|
1. Alttakım – Nematocera = Sivrisinekler Genellikle uzun vücutlu,
narin yapılı, uzun üyeli hayvanlardır. Anten
sayılarıyla (7-65) bu takıma ait oldukları hemen
anlaşılır. Duyargaları 3-5 segmentlidir.
Kanatlarındaki anal hücrelerin kanat kenarında her zaman açık
olması tipik özellikleridir. Kanat kaidesindeki pulcuklar az
gelişmiştir ya da hiç yoktur. Kuvvetli vücut kılları
oluşmamıştır, bunun yerine kıl ya da pul
şeklinde kutikular oluşumlar vardır. a.
Familyadizisi
: Polyneura 1. Fam. Tipulidae ve
Limoniidae – Çayırsivrisinekleri b.
Familyadizisi
: Oligoneura – Kelebeğimsisinekler = Tatarcıklar 2. Fam. Psychodidae 3. Fam. Culicidae –
Sivrisinekler 4. Fam. Chironomidae =
Tentipedidae – Titreksinekler = Sürü sivrisinekleri 5. Fam. Ceratopognidae =
Heleidae 6. Fam. Simuliidae =
Melusinidae – Siyah sivrisinekler 7. Fam. Blepharoceridae –
Vantuzlusinekler = Ağlısinekler 8. Fam. Anisopodidae =
Phryneidae = Rhyphidae – Pencere sivrisinekleri = Biz sivrisinekleri 9. Fam. Bibionidae = Tüylü
sivrisinekler 10. Fam. Mycetophilidae =
Fungivoridae – Mantarsinekleri 11. Fam. Cecidomyiidae = Itonididae –
Galsinekleri = Ursinekleri |
||||
|
|
Tipulidae ve Limoniidae –
Çayırsivrisinekleri – Bostansinekleri (12.000 t) İri vücutları,
uzun bacaklarıyla hemen tanınırlar. Sıcak ilkbahar ve yaz
aylarında, derelerin kenarlarındaki çayırlarda, hantal
uçuşları, oldukça büyük vücutlarıyla dikkati çekerler. En
büyük türlerinin kanat açıklığı İki familyanın
genel görünümü aynıdır. Kanat damarlarının ve
duyargalarının yapısıyla ayrılırlar. Benzer
yaşam tarzına sahiptirler. Çok kuru çöl ve kutuplar
dışında tüm dünyaya yayılmışlardır.
Bacaklarının ve vücutlarının çok uzun,
kanatlarının büyük ve damarca zengin olması en tipik özellikleridir.
Küçük yapılı türlerde bu özellikler çok belirgin olmayabilir. Göğüslerinin
sırt kısmında bulunan “V” şeklindeki desenle diğer
sivrisinek familyalarından ayrılırlar. Baş ve boyun
kısmı da uzamıştır. Uzun ve ince bacaklarıyla
otlara ve çalılara tutunurlar. Bazı türlerin erkeklerinde antenler
büyük yapılıdır. Diğerlerinde ise anten, silindirik
yapılı 2 kaide ve 11 (nadiren 12-19) kamçı segmentine
sahiptir. Kamçı kısmında değişik şekillerde
uzantılar vardır. Noktagözleri yoktur. Dişileri,
abdomenlerinin uç kısmında, ince yapılı, biz
şeklinde yumurta koyma borusunun dışarıya
uzamış olmasıyla erkeklerden ayrılır. Erkeklerde
abdomenin ucu dış eşeysel organlar nedeniyle daha küt ve daha
kuvvetli yapılıdır. Renkleri genellikle gri tonlarında;
kanatları çok defa kahverengi beneklidir. Renkli olan türleri de
vardır. Kuşlar, yarasalar,
örümcekler, subakireleri, yırtıcı sinek ve arılar
doğal düşmanlarıdır. Larvaları ise kuşlar,
kurbağalar, köstebekler, tarlafareleri, balıklar, telkurtları
ve parazit böcekler tarafından zarara uğratılır. Bu
zarar, çok sayıda yumurta meydana getirilmesiyle önlenir. Birkaç yüz-
1300 yumurta bırakılır. Larvaların yaşam tarzı
suculdan karasala kadar değişir. Bitkilerde galeriler açanlar da
vardır. Larvaların çoğu saprofit, bir kısmı fitofaj,
bir kısmı yırtıcıdır. Gelişim süreleri bir
yıldır; bazen yılda iki döl verirler. İlk dölleri nisanda
görülür. Erginleştikleri yerde yaşarlar. Büyük yapılı Tipula oleracea ve gri kahverengili Tipaludosa tarım bitkilerinde
zarar yapar. |
||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Nematocera » Tipulomorpho » Tipulidae » Tipula ssp |
||||
|
Nematocera 1. Fam. İng. Crane Fly |
|
|
|
|
|
|
|
3437 |
3434 |
3437c |
3559 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3584 |
3584c |
3779 |
3783 |
4041 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0764 |
0764c |
0767 |
0767c |
0769 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0770 |
9385 |
|
|
|
|
|
Culicidae – Sivrisinekler (2500 t) Kan emilen yerde çok
rahatsız kaşıntılar yaratmasından öte, başta
sıtma olmak üzere, sarı humma, filariozis, ansefalit ve diğer
bazı virütik hastalıkların bulaşmasına neden
olurlar. Familyadaki türlerin hepsi kan emmez, bazıları
(örneğin Megarhinus) bitkisel
beslenir.bunların hortum yapısı değişiktir. Kan
emenlerin de sadece dişileri kan emer, erkekleri su ya da bitki
özsuyuyla yetinirler. |
||||
|
Nematocera 3. Fam Culicidae Tr. Sivrisinek |
|
|
|
|
|
|
|
9403 |
1683 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1296 |
1303 |
1305 |
1326 |
1328 |
|
|
3. Fam. Bibionidae – Tüylü Sivrisinekler (400
t) İlkbaharda, 3- Bibio hortulanus : Ekin
sapsineği : erkekleri siyah, dişileri kahverengimsi
kırmızı renkli, boyları Bu familyanın üyeleri
en eski sinek familyalarındandır. Oligosen ve Miyosen’den beri
mevcutturlar. Tüm dünyaya yayılmışlardır. |
||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Nematocera » Bibionomorpha » Bibionidae »
Bibiohortulanus |
||||
|
9. Fam Bibionidae Bibio hortulanus İng March Flies |
|
|
|
|
|
|
|
3570 |
3572 |
3573 |
3566 |
3568 |
|
9. Fam Bibionidae Bibio hortulanus İng March Flies |
|
|
|
|
|
|
|
3571 |
|
|
|
|
|
|
2. Alttakım – Brachycera = Sinekler Nematocera’ya göre daha
tıknaz ve kuvvetli yapılıdırlar. Çok karakteristik kanat
damarlanmasının yanı sıra antenlerinin şekli de
kendine özgüdür (brachy=kısa, ceros=boynuz). Antenleri çok
kısadır ve birbirinden farklı şekilleri olan segmentlerin
birleşmesinden meydana gelir. Üçüncü anten segmenti ya sadece uç kılı
(arista) taşır ya da bu segmenti izleyen anten segmentleri
birbiriyle kaynaşarak sınırları belirsiz bir kamçı
oluşturur. Hemen hepsi karada yaşar. a. Grup : Orthorrapha : Daha ilkel grupları
kapsar. Vücutları oldukça büyüktür. 1. Fam. Stratiomyidae –
Silahlısinekler (1500 t) 2. Fam. Rhagionidae =
Leptidae – Çulluksinekleri 3. Fam. Tabanidae –
Bügelekler 4. Fam. Asiilidae –
Yırtıcısinekler, Mydaeidae, Therevidae 5. Fam. Cyrtidae =
Acroceridae = Henopidae = Oncodidae – Küremsisinekler, Nemstrinidae 6. Fam. Bombyliidae –
Pizozsinekleri = Tüylüsinekler 7. Fam. Empididae –
Dansçısinekler 8. Fam. Dolichopodidae –
Uzunbacaklısinekler 9. Fam. Phoridae –
Kamburluböcekler b. Grup Cyclorrhapha 10. Fam. Syrphidae –
Kuşaklısinekler = Süslüsinekler 11. Fam. Pipunculidae =
Dorylaidae – Gözsinekleri 12. Fam. Conopidae –
İrikafalı sinekler 13. Fam. Trypetidae =
Tephritidae – Meyvesinekleri = Delicisinekler 14. Fam. Diopsidae –
Gözüsaplı böcekler, Micropezidae = Tylidae, Psilidae 15. Fam. Sepsidae –
Titreksinekler, Coelopidae 16. Fam. Tetanoceridae =
Sciomycidae – Salyangozsinekleri, Dryomyzidae 17. Fam. Piophilidae –
Peynirsinekleri, Neottiphilidae, Lonchaeidae 18. Fam. Agromyzidae –
Yaprakkoyanlar = Kazıcısinekler 19. Fam. Borboridae =
Sphaeroceridae = Cypselidae = Leptoceridae – Gübresinekleri 20. Fam. Braulidae –
Arıbitleri, Milichidae, Carnidae – Teleksinekleri 21. Fam. Drosophilidae –
Sirkesinekleri = Meyvesinekleri 22. Fam. Ephyridae –
Kıyısinekleri 23. Fam. Chloropidae –
Ekinsinekleri 24. Fam. Scatophagidae –
tezeksinekleri 25. Fam. Muscidae –
Karasinekler 26. Fam. Anthomyiidae –
Sebzesinekleri = Meyvesinekleri 27. Fam. Calliphoridae –
Yapışkansinekler, Sarcophagidae – Etsinekleri 28. Fam. Gasterophilidae –
Midesinekleri 29. Fam. Oestridae –
Sığırsinekleri 30. Fam. Tachinidae = Larvaevoridae
- Tırtılsinekleri = Doğuransinekler 31. Fam. Hippoboscidae = Atsinekleri –
Bitsinekleri, Nysteribiidae – Yarasa bitsinekleri, Streblidae |
||||
|
|
3. Fam. Tabanidae – Bügelekler İnsanları
acıtarak soktuklarından kolaylıkla tanınırlar.
İnsanın derisine hiç ses çıkarmadan yumuşak bir
şekilde konduklarından (özellikle Maematopota spp) onlardan
korunmak oldukça zordur. Ancak sokma işlemi ilerledikten sonra refleks
olarak korunma eylemi ortaya çıkar. Günün sıcak saatlerinde,
özellikle bunaltıcı sıcak günlerde uçmayı yeğlerler.
Güneşli günlerde açık arazide ya da park benzeri yerlerde
saldıranlar, genellikle göze çarpıcı renkleri olan Chrysops
spp’dir. Bunların sokmak için tercih ettikleri yerler insanların
boyun ve baş bölgesiyken, Haematopota spp kol, el, bacak ve uyluğu
yeğler. Sivrisineklerde
olduğu gibi sadece dişileri kan emer. Sokma sırasında
delme iğneleri kalın olduğu için bazen sinir liflerine denk
gelerek çok şiddetli ağrıya yol açarlar. Kemiricilerde
görülen, bazen insana da bulaşan salgın bir hastalık olan
“Tularami” nin taşıyıcısı olarak Chrysops spp
sorumlu tutulur. Trypanasoma spp’ni de taşıyabilirler. Bügelekler genellikle
büyük yapılı, geniş göğüslüdür. Başın arka
kenarı düz ya da içbükeydir. Başın üst ve orta
kısmını, bir kısmı kıllı olan, çoğu
kez altın yeşili, mor ya da bordo rengi bantlarla süslenmiş
büyük yapılı gözler kaplar. Bu renkler öldükten sonra uçuk bir hal
alır. Üç parçalı antenleri öne doğru uzamıştır ve
son segmentleri birçok kısma ayrılmıştır. |
||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Brachysera » Tabanomorpha » Tabanidae » Chrysopsinae »
Chrysops relictus |
||||
|
Chrysops
relictus |
|
|
|
|
|
|
|
3380 |
3380c |
3380d |
3384 |
3384c |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3905 |
3904 |
3904c |
3901 |
3902 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3885 |
3888 |
3890 |
3892 |
3892c |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3893 |
3902c |
3903 |
3915 |
3907 |
|
|
4. Fam. Asilidae –
Yırtıcısinekler (5000 t) Tüm dünyaya
yayılmışlardır. Vücutları kuvvetli yapıda ve
farklı şekildedir. Yusufçuklar gibi vücuda sahip olanlar Leptogastrinae, örümcek gibi uzun
bacaklı olanlar Dasypogininae,
büyük, kuvvetli ve hantal yapılı olanlar Laphriinae’ye aittir. Oldukça kısa, fakat
her zaman serbest hareketli bir başa sahiptir. Bombeli, birbirinden
derin bir çöküntüyle ayrılmış bilekişgözleri,
bunların arasında koni gibi duran bir yükseltinin üzerinde 3
noktagözü vardır. Yüzün alt
kısmında antenlerle hortum kaidesinin arasında, fırça
şeklindeki uzun kıllardan oluşmuş, kendine özgü bir
görünüşü olan ağız kıl siperliğine sahiptir. Öne
doğru yönelmiş 3 parçalı antenleri, alt-arkaya doğru
yönelmiş kuvvetli bir hortumu vardır. Avları genellikle
sinekler ve arılar, ayrıca kınkanatlılar,
yarımkanatlılar ve ağustosböcekleridir. Avlarını
kural olarak uçarken yakalarlar. Genellikle hakim bir taşın ya da
bitkinin ucunda oturur, etrafı gözlerler. Avlarını oldukça
kıllı bacaklarıyla yakalarlar. Hipofariksleri ile böceklerin
sert kitin zırhlarını bile delebilirler. Kendinden çok daha
büyük böcekleri alt edebilirler. Salgıladıkları tükürük ile
avlarını felç eder, sıvı hale geçen doku
sıvılarını emerler. Emme işlemi uzun sürdüğü için,
avla birlikte yere konarlar. Hortumlarının yanları ve kaidesi
kıllarla örtülüdür. Yaşadıkları bölgeye göre av
tercihleri olabilir. En önemli özelliklerindenbiri, genital segmentlerinin
kılsız olmasından dolayı parlak bir görünüme sahip
olmalarıdır. Türlerin pek az bir kısmı sadece
yırtıcı olarak, büyük kısmı ise bitkisel beslenir. |
||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Brachysera » Asilomorpha » Asiloidea » Asilidae »
Proctacanthus |
||||
|
4. fam Asilidae (=Yırtıcı sinekler) Proctacanthus sp. |
|
|
|
|
|
|
|
7255 |
8328 |
3319 |
3320 |
3321 |
|
4. fam Asilidae (=Yırtıcı sinekler) Proctacanthus sp. |
|
|
|
|
|
|
|
9735 |
9737 |
9739 |
9740 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2276 |
2277 |
|
|
|
|
|
6. Fam. Bombyliidae – Pizozsinekleri =
Tüylüsinekler Tıknaz
yapılı, orta boylu, uzun hortumlu, nektar emen, nadiren kısa
hortumlu ve labellum taşıyan hayvanlardır. Çok hızlı
ve yetenekli uçuşlarıyla havada asılı gibi durur, bu
sırada hortumlarını çiçeklere uzatabilirler. Bir çiçekten
diğerine çok hızlı şekilde uçabilir ya da kaçabilirler.
Uçarken ön ve orta bacaklarını öne, arka bacaklarını
arkaya doğru uzatmaları, bu sırada arka Tarsuslarını
yukarıya doğru kaldırmaları çok tipiktir. Vücutları genellikle
kürk şeklinde tüylü ve çiçektozlarıyla sık bir şekilde
örtülüdür. Bu tüyle ve pullar çok narin olduklarından, en küçük bir
değmede özellikle yaşlıları hemen kelleşirler. Tüylü
yapılarıyla pizozlara ve balarılarına çok benzerler, bu
nedenle çok defa arı sanılarak korku yaratırlar. Bombylius major : kanatlarının ön yarısının
kahverengi olması ve vücutlarının açık sarı – beyaz
tüylerle örtülmesi tipik özellikleridir. Anthrax anthrax : Kanatları koyu kahverengi desenlidir.
Kanatlarının uç yarısı saydam ve desensizdir. Tamamen
siyah vücutları, abdomenin yanlarında beyaz renkli pul ve tüy
bantlarıyla kesintiye uğramıştır. Güneşli
yerlerdeki çiçeklerin üzerinde sık olarak rastlanırlar. Larvaları farklı
arı cinslerinin yuvalarında gelişir. Arı yuvalarında
ilk olarak getirilen besinlerle, daha sonra da arıların yumurta ve
larvalarıyla beslenirler. Arı larvalarının yanı
sıra kelebek larva ve puplarına, çekirge ve kınkanatlı
larvalarına, çeçesineği larva ve puplarına
saldırabilirler. |
||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Brachysera » Asilomorpha » Asiloidea » Bombyliidae » Bombylius
major |
||||
|
6. Fam Bombyliidae Bombylius major İng. Bee Fly Tr. Arı Sineği |
|
|
|
|
|
|
|
9215 |
9216 |
9218 |
9211 |
9205 |
|
Bombylius major İng. Bee Fly Tr. Arı Sineği |
|
|
|
|
|
|
|
9204 |
9208 |
9213 |
3740 |
3741 |
|
Bombylius major İng. Bee Fly Tr. Arı Sineği |
|
|
|
|
|
|
|
3788 |
3791 |
3800 |
|
|
|
Bombylius major İng. Bee Fly Tr. Arı Sineği |
|
|
|
|
|
|
|
4420 |
4424 |
4425 |
|
|
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Brachysera » Asilomorpha » Asiloidea » Bombyliidae »
Anthracinae » Villini » Hemipenthes » Hemipenthes maura |
||||
|
6. Fam Bombyliidae Hemipenthus maura |
|
|
|
|
|
|
|
2004 |
2004c |
2005 |
2005c |
2006 |
|
6. Fam Bombyliidae Hemipenthus maura |
|
|
|
|
|
|
|
2007 |
2007c |
2009 |
2010 |
|
|
|
10. Fam. Syrphidae – Kuşaklısinekler
= Süslüsinekler (4500 t) Çok hızlı kanat
çırpmalarından ve kanatlar arasındaki eşgüdümden
dolayı havada asılı gibi durur ya da süzülür gibi uçarlar.
Kanatlar 8 şeklinde hareket eder. Her yöne (öne, arkaya, yana, üste, alta)
aynı hızla kayabilirler. Vücutlarında
sarı rengin yaygın olması tipiktir. Metalik parlayan türler de
az değildir. Birçok türün baş, göğüs ve abdomeninde çok
değişik sarı-siyah desenler vardır. Bu desen ve
renkleriyle arılara (eşekarılarına ve pizozlara) büyük
benzerlik gösterirler. Bu renklerin korunmak amacıyla mimikri sonucu
ortaya çıktığı varsayılmaktadır. Çayırlıklarda
görülen Eristalis tenax (tezek sinekleri)’nin kahverengi göğsü,
grimsi sarı tüyleri vardır; abdomenin iki yanında iki
sarı benek taşır. Açık foseptik çukurlarında ve
tezek yığınlarının yakınında sık
görülür. Eristalis intricaria ve
bazı Volucella türleri,
tıknaz vücutları, kürk şeklindeki tüyleri ve renkleri ile
pizozlara (Bombus spp) çok benzerler. Volucella bombylans, Bombus terrestris ve
Bombus lapidarius’un
yuvalarında gelişir. İlkbaharın
başından sonbaharın sonuna kadar çiçekten çiçeğe
süzülürler. Yalayıcı-emici ağız tipleriyle nektar ve
polen alırlar. Hortumları bükülebilir ve içeri çekilebilir. Hortum
uzunluğu bazı türlerde Kanatlarının
ortasında bulunan boyuna çizgi “ Vena Spuria”, sistematiklerinde çok
kullanılan bir özelliktir. Ekonomik olarak en önemli
grubu yaprakbitlerini yiyenlerdir. Yaprakbiti kolonilerinin civarında
tesbihböceği ya da biz şeklinde görülen bu larvalar, akşam v
sabah saatlerinde yaprakbitlerini tüketirler. |
||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Brachysera » Muscomorpha » Syrphoidea » Syrphidae »
Eristalinae » Volucellini » Volucella » Volucella bombylans |
||||
|
10. Fam Volucella bombylans |
|
|
|
|
|
|
|
7088 |
7080 |
7148 |
7149 |
7150 |
|
10. Fam Volucella bombylans |
|
|
|
|
|
|
|
9264 |
9268 |
9274 |
4138 |
4139 |
|
10. Fam |
|
|
|
|
|
|
|
4515 |
9228 |
9262 |
9265 |
9266 |
|
10. Fam |
|
|
|
|
|
|
|
9267 |
|
|
|
|
|
10. Fam. |
|
|
|
|
|
|
|
4274 |
4275 |
4277 |
4277c |
|
|
10. Fam. Eupeodes luniger ? / corollae ? |
|
|
|
|
|
|
|
4278 |
4279 |
4281 |
4282 |
4286 |
|
10. Fam. Eupeodes luniger ? / corollae ? |
|
|
|
|
|
|
|
4288 |
4290 |
4291 |
|
|
|
|
25. Fam. Muscidae – Karasinekler (3000 t) Yuvarlak yapılı
bu hayvanları sistematik olarak birbirinden ayırmak çok zordur. En
tanınmış türü Musca
domestica – Karasinek’tir. İnsan topluluklarının bir
parçası olarak tüm dünyaya yayılmışlardır.
Mısır yazıtlarında utanmazlığın simgesi
olarak resmedilmişlerdir. En cesur savaşçılara sinek
şeklinde madalyalar verilmiştir. Suriye’nin en büyük şeytan
tanrısı, sinek tanrısı Baalzebub’tur. Karasinek : En önemli kuluçka yerleri
gübrelik yerler ve çürüyen bitki yığınlarıdır. Antenlerinin üzerindeki
koku alma çomakçıkları az sayıdadır (600 kadar; oysa
Calliphoridae’de 5000 kadardır). Görme duyluları koku alma
duyularına göre çok daha iyi geliştiği için kokusuz
şekerli besinleri çok kısa sürede bulabilirler. Ayak segmentlerinde
bulunan ince duyu hücrelerinin yardımıyla kimyasal uyarıları
hemen algılarlar, yani ayakları ile tadarlar. Ayaklarından
çıkardıkları ince sıvılarla en düz yerlere bile
adezyonla tutunabilirler. Pürüzlü yerlere tırnaklarıyla tutunurlar.
Yeni bir insektisite,
sadece 20 döl sonra, başlangıçtakine göre binlerce kat direnç
kazanırlar. Bu dirençlilik sadece doğal seçilimle
kazanılır. Sokucu sneklerin hepsi kan
emicidir. İsteğe bağlı kan emenlerden zorunlu kan
emicilere gidildikçe hortum yapısında da uygun
farklılaşmalar ortaya çıkar, hortum boyu uzar, kaidesi piston
çeklinde şişer, yastık kısmı küçülür, hortum ucu
kitin dişçiklerle donatılır. |
||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Brachysera » Muscomorpha » Schizophora » Calyptratae »
Muscoidea » Muscidae » Muscinae » Muscini » Musca » Musca domestica |
||||
|
25. Fam Musca domestica |
|
|
|
|
|
|
|
2833 |
2834 |
2835 |
2836 |
2837 |
|
25. Fam Musca domestica |
|
|
|
|
|
|
|
2839 |
2840 |
2841 |
2842 |
|
|
25. Fam Musca domestica |
|
|
|
|
|
|
|
5664 |
5666 |
1406 |
1409 |
1409c |
|
25. Fam Musca domestica |
|
|
|
|
|
|
|
3759 |
3764 |
3764c |
5088 |
|
|
|
27. Fam. Calliphoridae –
Yapışkansinekler İnsanlarla iç içe
yaşan bu sinekler çoğunlukla metalik renklidir. Proteince zengin
maddelerin bozuldukları yerleri hemen bularak yumurta
bırakırlar. En iyi bilinenleri altınsinekler olarak bilinen
metalik yeşil ve bronz renkli Lucilia
ve Protophormia türleridir.
Metalik mavi olanlar genellikle Calliphora
cinsine aittir, bunlar genellikle büyük ( Calliphora erythrocephala (C.vicina) :
Kırmızımsı yüzünde siyah kıllar ve kanatlarında
sarımsı pullar vardır. Her türlü bitkisel ve
hayvansal atığa yumurta bırakırlar ve onları besin
olarak alırlar. Et, et ürünleri, balık, süt, süt ürünleri,
leşler, kokuşmuş gıdalar, çöpler, insan ve hayvan
dışkıları en sevdikleri besinlerdir. Buna bağlı
olarak mikrop ta taşırlar. Dakikada 3 mm3 sıvıyı
sindirim sistemlerine alırlar; sindirim işlemi 2 saatte bitmesine
karşın, patojen mikropları 4 hafta süreyle enfekte etmeye
devam ederleri. Bu da çeşitli bağırsak hastalıkları,
tüberküloz, tularemi, listerioz, brusella, botulinus, hatta poliomyelit gibi
hastalıkların yayılmasında önemli yer almalarına
neden olur. Miyazis etmeni olara daha büyük öneme sahiptirler. Larvalar
insanların ya da omurgalıların vücut dokusu içinde
gelişirler ve dokuları tahrip ederler. Calliphora ve Lucilia
larvaları ölü dokularla beslendiklerinden dolayı
zararsızdırlar. Hatta ortama verdikleri allantoin ve amonyaktan
dolayı yaraların iyileşmesi için yararlı da olabilirler.
Birinci Dünya Savaşı’na kadar ağır yaraların
tedavisinde bu larvalar büyük ölçüde kullanılmıştır.
Fakat yarada hareket etmeleri hastada dayanılmaz derecede
kaşıntıya neden olur. |
||||
|
|
Arthropoda
» Insecta » Diptera » Brachysera » Muscomorpha » Schizophora » Calyptrata »
Sarcophagoidea » Calliphoridea » Luciliinae » Lucilia caesar |
||||
|
27. Fam Luciliinae
Lucilia caesar |
|
|
|
|
|
|
|
5930 |
6261 |
3587 |
|
|
|
27. Fam Luciliinae
Lucilia caesar |
|
|
|
|
|
|
|
7045 |
7041 |
7034 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
5644 |
5647 |
|
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
5623 |
5624 |
5620 |
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
2746 |
2748 |
2749 |
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
5211 |
5217 |
5213 |
5216 |
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
4553 |
4580 |
4550 |
4559 |
4552 |
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
4624 |
4624c |
|
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
3983 |
3985 |
4036 |
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
3769 |
8324 |
|
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
3591 |
3767 |
3768 |
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
2808 |
2818 |
2820 |
3356 |
3499 |
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
2781 |
2784 |
2783 |
2723 |
2723c |
|
Diptera |
|
|
|
|
|
|
|
0173 |
0199 |
0179 |
0195 |
0147 |
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
6808 |
6811 |
6811c |
6812 |
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
6814 |
6816 |
|
|
|
|
… |
|
|
|
|
|
|
|
3615 |
3616 |
|
|
|
Tanımlamalardaki
yardımlarından dolayı Peligom’a ve kitabındaki çok değerli
bilgileri kullanmama izin veren sayın Prof. Dr. Ali Demirsoy’a çok
teşekkür ederim.
Copyright
Kazım Çapacı ©
Fotoğrafların her hakkı saklıdır.
Sitedeki
fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve
kullanılması "5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri
Yasası" na göre suçtur.
İletişim
:
kazim.capaci@ege.edu.tr
Kaynaklar
1. Demirsoy Ali, Yaşamın Temel Kuralları –
Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II / Kısım II, 9.
Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.