Kazım Çapacı'nın Birgün Sinekleri

EPHEMEROPTERA – BİRGÜN SİNEKLERİ Kazım Çapacı
Ana Sayfa	Kuşlar-I	Kuşlar-II	Memeliler	Taksonomi	Çiçekler	Kitaplar
Kuşlar Hakkında	Kuş Adları Derlemesi	Kuş Gözlemciler	Türkiye’nin Kuşları	Kazım Çapacı	Türkiye Kuş Pulları	Kızlarım
Böcekler	Birgünsinekleri	Pervaneler	Çekirgeler	Kulağakaçanlar	Peygamberdeveleri	Yarımkanatlılar
Eşkanatlılar	Kınkanatlılar	Zarkanatlılar	Sinirkanatlılar	Pireler	Sinekler	Kelebekler
Güveler	Örümcekler	Kırkayaklar	Yumuşakçalar	Hamamböcekleri	Tespihböcekleri	Yarasa
Fotoğrafların büyük hali için üzerlerine tıklayınız.

Sınıf	Insecta
5. Takım	Ephemeroptera – Birgün Sinekleri = Mayıs sinekleri
	Yaşamlarının %99’unu larva ya da nimf halinde suda geçirirler, yalnızca birkaç saat, en fazla bir gün (nadiren 2-15 gün) ergin halde yaşarlar. Genellikle sarımsı, grimsi, bazen siyahımsı, 3 mm (Caenidae erkekleri) – 4 cm (Polymitarcis virgo) –abdomen uzantıları hariç- büyüklükte, dişileri biraz daha iri, başları küçük, biz şeklinde antenleri olan hayvanlardır. Erkeklerinde bileşikgözler büyük ve bombelidir. Her bileşik göz çok defa enine bir oluk ile farklı renklerde olan iki kısma bölünmüştür. İyi gelişmiş üç nokta gözleri vardır. Ağız parçaları ve sindirim sistemi erginde kısmen ya da tamamen körelmiştir, besin almazlar. Kural olarak, göğüste,üçgen şeklinde, sık damarlı (Oligoneuridae dışında), saydam, pulsuz, tüysüz, dinlenme sırasında vücudun orta çizgisi boyunca vücudun üstünde katlanmadan tutulan bir çift kanat vardır. Ön kanat üçgen şeklinde ve büyüktür. Bazılarında arka kanatlar körelmiştir ya da tamamen kaybolmuştur. Bazen arka kanat tüylü olabilir. süzülme uçuşu yaparlar. Erkeklerde ön bacak çok iyi uzamıştır.; dişiyi yakalamaya ve dokunaç olarak algılamaya yarar. Bazılarında ayaklar körelmiştir. Her üç uzantı da uçmayı dengelemede, ayrıca serkuslar çiftleşmede rol oynar. Erginlerdeki körelmiş ağız parçaları ve yutaktaki kaslar, havanın yutularak bağırsaklara doldurulmasını, böylece şişen vücudun özgül ağırlığını düşürerek uçmada kolaylık sağlarlar. Erginleri elimizle sıktığımızda duyulan “cıt” sesi bu havanın balon gibi patlamasıyla oluşur. Uçuş sırasında bu havanın yerinin değiştirilmesi ile uçuş sırasında konum düzenlemesi yapılır. Genellikle akşam üzerleri suların üzerinde 2-10 m kadar dikine yükselen, daha sonra kanatlarını ve abdomen uzantılarını açarak aşağı doğru paraşütle iner gibi süzülen erkeklerin dansı görülür. Dişiler genellikle bitkiler üzerinde sakince durur. Çiftleşme uçuş sırasında gerçekleşir. Erkekler dişileri ön bacaklarıyla yakalayarak çift yapılı penislerini dişinin eşey kesesi içine sokar, birkaç saniye ile birkaç dakikada döllenmeyi gerçekleştirirler. Dişi yalnız bir erkekle çiftleşir. Çiftleşmeden hemen sonra erkekler, daha sonra da dişiler ölür. Yumurtalar birli ya da ikili paketler halinde suya bırakılır; hızlı akan sularda dişi suya dalar ve abdomen ucu ile yumurtalarını taş, bitki vs.ye yapıştırır. Yumurta sayısı 100-8000 arasındadır. Kural olarak erginleştikten sonraki 24 saat içinde hem erkek hem dişi ölmüş olur. 2-3 gün, hatta bazı dişilerin 10-14, erkeklerin 4-5 gün (Cloeon dipterum) yaşadığı bilinmektedir. Larva evresi 1-3 yıl sürer, 20-30 kez deri değiştirilir. Son nimf evresinde kanatlı böcek çıkar (Subimago) ve daha sonra bir deri değiştirme ile ergin meydana gelir (Prometaboli). Birçok hayvan ve parazit birgün sineklerinin zararlısıdır. Evcikliböcekler, su yarımkanatlıları, su kınkanatlıları, taşsinekleri, salyangozlar, balıklar, su kuşları, yumurtalarını, özellikle larvalarını yerler. Larvaları besin zincirinin önemli bir halkasını oluşturur ve su kirlenmesinde iyi bir gösterge olarak kullanılır. Bugün yaşan birgünsinekleri Perm_Trias’ta (200 milyon yıl önce) ortaya çıkan ve gittikçe (özellikle Jura’da) azalan bir grubun kalıntılarıdır. Sürekli buzla örtülü ya da her zaman kurak olan yerler ve yalıtılmış bazı adalar dışında her yerde rastlanırlar. Daha çok, serin dağlık bölgeleri yeğlerler.
3. Fam. Heptageniidae ?			Heptageniidae : erkekte gözler büyük. Kanatlarda enine damar sayısı oldukça fazladır. Pterostgma koyu renklidir. Bacaklar kuvvetlidir. Ön bacaklar diğerlerinden belirgin olarak uzundur. İki ya da 3 serkus vardır.
	6875	6878

Tanımlamalardaki yardımlarından dolayı Peligom’a ve kitabındaki çok değerli bilgileri kullanmama izin veren sayın Prof. Dr. Ali Demirsoy’a çok teşekkür ederim.

Kazım Çapacı ©

Sitedeki fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması "5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasası" na göre suçtur.

İletişim : kazim.capaci@ege.edu.tr

Kaynaklar

1. Demirsoy Ali, Yaşamın Temel Kuralları – Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II / Kısım II, 9. Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.