ZARKANATLILAR - HYMENOPTERA

Kazım Çapacı

Ana Sayfa

Kuşlar-I

Kuşlar-II

Memeliler

Taksonomi

Çiçekler

Kitaplar

Kuşlar Hakkında

Kuş Adları Derlemesi

Kuş Gözlemciler

Türkiye’nin Kuşları

Kazım Çapacı

Türkiye Kuş Pulları

Kızlarım

Böcekler

Birgünsinekleri

Pervaneler

Çekirgeler

Kulağakaçanlar

Peygamberdeveleri

Yarımkanatlılar

Eşkanatlılar

Kınkanatlılar

Zarkanatlılar

Sinirkanatlılar

Pireler

Sinekler

Kelebekler

Güveler

Örümcekler

Kırkayaklar

Yumuşakçalar

Hamamböcekleri

Tespihböcekleri

Yarasa

Fotoğrafların büyük hali için üzerlerine tıklayınız.

 

Sınıf

INSECTA

24. Takım

Hymenoptera = Zarkanatlılar

 

1. Alttakım – Symphyta = Chalastogaster = Testereliarılar = Bitkiarıları = Yaprakarıları

 

2. Alttakım = Apocrita

 

Hymenoptera (100.000 t)

Arılar, eşekarıları ve karıncaları da kapsayan bu takım en önemli böcek takımlarından biridir. Baş serbest hareketli, orthognat, ağız parçaları aşağı yönelmiştir. Temel ağız parçaları çiğneyici tiptedir. Mandibuları ısırıcıdır; alt çene ve alt dudaklar kısmen uzamıştır. Alt dudak ve alt çenenin hortum şeklinde uzama eğilimi vardır. Bileşikgözleri uzunca-oval ya da yuvarlaktır, başın yanlarının büyük kısmını kaplar; 300-7500 ommatidyumdan meydana gelmiştir. Üç noktagöz her zaman bulunmayabilir. Familyalara göre yapısal farklılıklar gösteren antenler her zaman koku almak için değil, çoğu kez tat alma için özelleşmiştir. Antenler uzun iplik şeklinde, ucu topuzlu, yarık ya da tüylü olabilir.

Baş, boyuna oldukça serbest hareket edebilen bir şekilde bağlanır. Birinci kanat çifti daha büyük olduğundan orta göğüs segmenti daha fazla gelişmiştir.

Apocrita’da abdomen ince bir belle göğse bağlanır. Birinci segmenti bel şeklinde incelmiş, bazen tamamen göğse kaynaşmıştır. Sokucu arılarda son segmentin de incelerek uzama eğilimi vardır.

Yaşam tarzlarına göre bacaklar kazıcı ve toplayıcı tipe dönüşmüştür. Özellikle Apocrita’da ön bacak anteni temizleyici, arka bacak toplayıcı özellik kazanmıştır.

Çoğu, iyi gelişmiş, zarımsı, çıplak, gözle bile görülebilen az ya da çok sık, ince damarlar taşıyan bir çift kanada sahiptir. Genellikle zarımsı olmasına karşın, bazen donuk ya da koyu benek ve bantlarla donatılmıştır. Ön kanat, oransal olarak arka kanattan büyüktür. Ön kenarında kuvvetli kitinleşmiş bir benek (pterostigma) taşır. Dinlenme sırasında kanatlar abdomen üzerinde genellikle düz olarak yatırılır. Uçuş sırasında arka kanat ön kanatla birlikte hareket eder ve kenetlenir.

Eşeysel dmorfizm yaygındır. Polen taşıyıcıların dişileri, bacaklarında ve abdomenlerinde özel toplama aygıtları bulundururlar. Antenler ve gözler her iki eşeyde farklı olabilir. bazılarının dişelerinde bazılarının erkeklerinde kanatlar yitirilir. Bazılarında sosyal dimorfizm görülür. Bir kısmında mevsimsel dimorfizm vardır.

Büyük kısmı nektar, bitki özsuları ve diğer tatlı sıvılarla beslenir. Bazı yaprakarıarı avcılıkla, bazı arılar ise avlarını emerek parazit olarak yaşarlar. Kısa ömürlü parazit türler erginken besin almazlar.

Büyük kısmı (%90) soliter yaşar; fakat karınca, eşek arısı ve balarıları sosyal yaşarlar. Larvalar farklı şekillerde beslenir, fakat özellikle diğer böcekleri yerler.

İlk fosilleri Jura’da bulunmuştur. Fosil kalıntılarının Perm’e kadar uzandığı sanılmaktadır.

1. Alttakım - Symphta (7000 t)

Özellikle Avrupa ve Kuzey Amerika’da yaygındırlar. Yaprakarıları dense de bir çoğu bitkisel beslenmez, bu nedenle testereli arılar denmesi daha doğrudur. Oval yapılı bileşikgözlerinin yanı sıra üç noktagözleri vardır. Bir kısmının ergini besin almaz, bunların ağız parçaları körelmiştir. Erginleri birkaç gün, en fazla birkaç hafta yaşar. En çok mayıs ve haziran aylarında bulunurlar, temmuzda sayıları çok azalır.

2. Alttakım - Apocrita

Zarkanatlıların büyük kısmını kapsar. Abdomenin göğüsten net şekilde ayrılması en tipik özellikleridir.

a.     Üstfamilya : Cynipoidea  - Galarıları (2000t)

b.     Üstfamilya : Ichneumonoidea – Asalakarılar

1. Fam. Ichneumonidae – Gerçek asalakarılar

2. Fam. Braconidae

3. Fam. Stephanidae

c.     Üstfamilya : Trigonaloidea

d.     Üstfamilya : Evanoidea

1. Fam. Evanidae

2. Fam. Gasreuptionidae

3. Fam. Aulacidae

e.     Üstfamilya : Chalcidodiea

1. Fam. Mymaridae

2. Fam. Trichogrammatidae

3. Fam. Aphelinidae

4. Fam. Encrytidae

5. Fam. Agaonidae

6. Fam. Tormymidae

7. Fam. Pteromalidae

8. Fam. Eurytomidae

9. Fam. Chalcididae

10. Fam. Eupelmidae

11. FamLeucaspididae

f.     Üstfamilya : Proctotrupoidea ya da Serphoidea

1. Fam. Ceraphrhonidae

2. Fam. Sceilinidae

3. Fam. Platygasteridae

4. Fam. Plecinidae

5. Fam. Procturupidae

6. Fam. Diapriidae

g.     Üstfamilya : Bethyloidea

1. Fam. Bethylidae

2. Fam. Drynidae

3. Fam. Chrysididae - Altınarılar

h.     Üstfamilya : Scolioidea

1. Fam. Scoliidae – Mahmuzlu arılar

2. Fam. Tiphiidae

3. Fam. Thynnidae

4. Fam. Methocidae

5. Fam. Mutilllidae - Sokucukarıncalar

6. Fam. Sapygidae

i.      Üstfamilya : Formicoidea – Karıncalar

j.     Üstfamilya : Pompiloidea = Psammocharoidea – Yolarıları

k.     Üstfamilya : Vespoidea = Diploptera – Eşekarıları

1. Fam. Eumenidae – Soliter eşekarıları

2. Fam. Vespidae – Sosyal eşekarıları

3. Fam. Masaridae – Ballı eşekarıları

l.      Üstfamilya : Sphecoidea – Kazıcıarılar

m.    Üstfamilya : Apoidea – Çiçekarıları = Balarıları

1. Fam. Colletidae – Maskeli arılar

2. Fam. Proapidae –Örgülü arılar

3. Fam. Andrenidae – Kumarıları

4. Fam. Halictidae

5. Fam. Mellittidae – Pantalonlu arılar

6. Fam. Megachilidae – Yaprakbüken arılar

7. Fam. Apidae – Çiçekarıları = Balarıları

 

 

 

 

 

 

 

Arthropoda » Insecta » Hymenoptera » Apocrita » Ichnumonoidea »Ichneumonidae »Ophion luteus

 

Ophion luteus

image039

image039

 

 

2 cm boyunda, sarımsı, kahverengi, abdomeni yandan kuvvetlice basılmış, ovipositor çok kısa, geceleri ışığa gelirler, larvalarda parazittirler.

 

7913

7910

 

 

 

 

 

…

image362

image362

image362

image362

image362

 

4711

4707

4722

4720

4721

 

 

…

image330

image330

image330

image343

 

 

3724

3725

3726

3948

 

 

 

…

image004

image107

 

 

 

 

6972

1362

 

 

 

 

 

…

image037

image039

image041

image043

image045

 

2471

2472

2473

2474

2476

 

image047

image049

image051

image053

image055

 

2477

2478

2480

2481

2486

 

image057

image059

 

 

 

 

2487

2488

 

 

 

 

image027

image029

image031

 

 

 

2836

2839

2841

 

 

 

image164

 

 

 

 

 

1579

 

 

 

 

 

image686

image706

 

 

 

 

6752

7755

 

 

 

 

image098

image116

 

 

 

 

0795

1040

 

 

 

 

image362

image152

image152

image155

 

 

4008

1611

1587

1590

 

 

Üstfamilya : Sphecoidea - Kazıcıarılar

Büyük türleri içerir. Sphex türleri 5 cm olabilir. En küçük cinsi Spilomena 2-3 mm’dir. Tüm dünyaya yayılmışlardır. Diğer arıların tersine, sıcak bölgeleri, tropikleri daha çok severler. Filogenetik olarak cinslerinin eski olduğu sanılmaktadır. Balarıları, kazıcıarılardan türemiştir. Yapısal olarak ta birbirlerinden zor ayırt edilirler. En önemli farkları yaşam tarzlarıdır. Kazıarılar, böcek ve örümcekleri sokarak felç ederler ve yuvalarına taşırlar. Nadiren yumurtalarını, esas avcının yumurtalarını yok ettikten sonra, kuluçka paraziti olarak diğer kazıcıların avlarına bırakırlar. Karmaşık yavru bakımından dolayı yavru sayısı 1o’u pek aşmaz. Dişinin anteni 12, erkeğinki 13 segmentlidir. Bileşikgözler büyük ve bazen eşekarılarındaki gibi böbrek şeklindedir. Mandibullar kuvvetlidir. Ön bacaklar, öncelikle ayaklar, özellikle kazıcı türlerde dikenlerle donatılmıştır. Abdomen göğüse, bazen tüm olarak, bazen uzamış bir sapla başlanmıştır. Seyrek tüylenme görülür. Yüz, ince, sık ve gümüşümsü renkte parlayan tüylerle kaplanmıştır. Birçok tür, özellikle küçük olanlar siyah, diğerleri eşekarıları gibi siyah üzerine desenlidir. Dişi ve erkek, anten ve abdomen segment sayısı, anten ve ayak şekli, vücut yapısı ve büyüklüğü, birçok türde de renk farkıyla ayrılır.

 

Arthropoda » Insecta » Hymenoptera » Apoidea » Sphecoidea » Sceliphrinae » Sceliphron » Sceliphron caementarium

 

Sceliphron caementarium

image343

image343

image363

 

 

 

3981

3982

3982c

 

 

 

Megascolia maculata

image067

image075

image084

image300

image300

 

0173

0199

0179

0195

0147

 

 

…

image104

image105

image114

 

 

 

2746

2748

2749

 

 

 

 

…

image362

 

 

 

 

 

3985

 

 

 

 

 

 

…

image330

image330

 

 

 

 

3615

3616

 

 

 

…

image300

image300

 

 

 

 

2818

2820

 

 

 

…

image300

 

 

 

 

 

2808

 

 

 

 

 

 

Apis sp

image343

image343

 

 

 

 

3767

3768

 

 

 

 

…

image330

 

 

 

 

 

3591

 

 

 

 

 

…

image362

 

 

 

 

 

4036

 

 

 

 

 

…

image362

 

 

 

 

 

3983

 

 

 

 

 

Colletes cf. daviesanus

image362

image362

image362

image362

image362

 

4553

4580

4550

4559

4552

 

…

image343

 

 

 

 

 

3769

 

 

 

 

 

 

Tanımlamalardaki yardımlarından dolayı Peligom’a ve kitabındaki çok değerli bilgileri kullanmama izin veren sayın Prof. Dr. Ali Demirsoy’a çok teşekkür ederim.

 

Copyright

Kazım Çapacı ©

Fotoğrafların her hakkı saklıdır.

Sitedeki fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması "5846 sayılı Fikir  ve Sanat Eserleri Yasası" na göre suçtur.

İletişim : kazim.capaci@ege.edu.tr

 

Kaynaklar

1.     Demirsoy Ali, Yaşamın Temel Kuralları – Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II / Kısım II, 9. Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.