SİNİRKANATLILAR - NEUROPTERA Kazım Çapacı
Ana Sayfa	Kuşlar-I	Kuşlar-II	Memeliler	Taksonomi	Çiçekler	Kitaplar
Kuşlar Hakkında	Kuş Adları Derlemesi	Kuş Gözlemciler	Türkiye’nin Kuşları	Kazım Çapacı	Türkiye Kuş Pulları	Kızlarım
Böcekler	Birgünsinekleri	Pervaneler	Çekirgeler	Kulağakaçanlar	Peygamberdeveleri	Yarımkanatlılar
Eşkanatlılar	Kınkanatlılar	Zarkanatlılar	Sinirkanatlılar	Pireler	Sinekler	Kelebekler
Güveler	Örümcekler	Kırkayaklar	Yumuşakçalar	Hamamböcekleri	Tespihböcekleri	Yarasa
Fotoğrafların büyük hali için üzerlerine tıklayınız.

Sınıf	INSECTA
27. Takım	Planipennia (=Neuroptera) = Sinirkanatlılar
	Baş : genellikle yuvarlaktır. Alta doğru yönelmiş çiğneyici ağız parçalarına (ortognat) ve yarım küre şeklinde büyük bileşikgözlere sahiptirler. Noktagözlere ancak Dilaridae ve Osmylidae’de rastlanır. Her zaman iyi gelişmiş, dört segmentli, kıl ya da iplik şeklindeki antenleri şekil bakımından büyük farklılıklar gösterir; nadiren vücudu aşar (bazı Chrysopidae ve Ascalaphidae) ya da vücuttan kısadır (Myrmeleonidae); uç kısımları topuz (Ascalaphidae ve Myrmeleonidae) ya da taraklıdır (Coniopterygidae). Göğüs : Sınırları belirgin üç segmentten oluşur; orta ve arka segmentleri aynı büyüklüktedir. Serbest hareketli ön segment farklı yapıdadır. Orta ve arka göğüs segmentlerinin her biri ovalden uzuna kadar değişebilen birer çift kanat taşır. Kural olarak ön ve arka kanatların şekil ve büyüklükler aynıdır. Birçok Ascalaphidae, bazı Myrmeleonidae ve Mantispidae’de kanatlar renklenmeler ve desenler gösterir; kural olarak cam gibi saydamdırlar; desenlenme genellikle kahverengi benekler şeklindedir., ayrıca renkli bir pterostgma da taşırlar. Kanat damarları Coniopterygidae dışında sık damarlar şeklindedir. Boyuna damarlar kanat kenarlarına doğru çatallaşır ve birbirine birçok enine damarla bağlanırlar. Dinlenme sırasında kural olarak, abdomenin üzerinde çatı şeklinde dururlar. Genellikle akşam ve gece aktiftirler; ışığa gelirler. Uçuşları zayıf pırpır şeklindedir; her iki kanat çiftini bağımsız olarak hareket ettirebilirler. Genellikle kısa mesafelerde geri geri de uçarlar. Oldukça iyi uçanlar gündüzcü Ascalaphidae, Myrmeleonidae ve Hemerobiidae türleridir. Hemen hepsi, birbirinin aynı yapıda olan 3 çift yürüyücü bacak taşır. Bacaklar yarık koksaya, 5 segmentli tarsusa, iki tırnağa ve bu tırnaklar arasında tutunmayı sağlayan bir aroliuma sahiptir. Mantispidae’nin ön bacağı tamamen yakalyıcı bir yapı kazanmıştır. Abdomen : Uzunca yapılı, genellikle zarf ve yumuşak, belirgin sınırlara sahip 10 segmentten oluşmuştur. Son ikisi kopulasyon organı oluşturmak için kendine özgü yapısal değişikliğe uğramıştır. Erkek, .iftleşmek için bir gonopoda ve oldukça karmaşık yapılı penise sahiptir. Döllenme ve gelişme : Gelişimini tatlısuda tamamlayan Sisyridae dışında hepsinin larvası karada ya da bazı Osmylidae türlerinde olduğu gibi yarı karasal olarak gelişir. Larvalar birbirine benzer 3 evre geçirirler ve bu arada iki kez deri değiştiriler. Yalnız Mantispidae birbirinden tam farklı iki larva evresine sahiptir. Bu evrelerden biri geçici parazitizm gösterir. Geşilme evreleri zamansal olarak geniş dağılım gösterir. Pup olana dek geçen süre 2 haftadan (Hemerobiidae) 3 yıla (Myrmeleonidae ve Ascalaphidae) kadar değişir. Erginleri nisandan ekime kadar bulunabilir. En sık sıcak yaz aylarında görülürler. Kışı kural olarak kokon içinde pup, nadiren larva ya da ergin olarak geçirirler; ancak hiçbir zaman yumurta halinde geçirmezler. Kuşlar, yarasalar. Örümcekler, yırtıcı böcekler, hatta ırkdaşları doğal avcılarıdır. Yumurtalarına ve larvaların, parazit arıların (Trichogramma evanescens) larvaları saldırır. Larvalarda bakteriler ve mantarlar ölümlere neden olur. Büyük kısmının ekonomik önemi yoktur. Bir kısmı (Chrysopidae, Hemerobiidae, Coniopterygidae) yaprakbitlerini, böcek larvalarını ve akarları yer. Bir Chrysopa larvası, 50 ergin, 130 larva yaprakbiti yer; bir Hemerobius larvası yaklaşık 200 yaprakbiti yer. Bu nedenle biyolojik mücadelede önemli yerleri vardır. Perm’de bugün soyu tükenmiş birkaç familyası saptanmıştır. Mezozoyikte, öncelikle triyas ve jurada, Planipennia en zengin dönemini yaşamış, zamanımız familyaları o dönemde oluşmuştur. En gelişmiş formları Myrmeleonidae ve Nemopteridae familyalarıdır. Beş alttakıma ayrılarak incelenirler : 1. Ithonides (Ithonidae) 2. Coniopterygidea (Coniopterygidae) 3. Hemerobiides (Dilaridae, Psychopsidae, Berohidae, Sisyridae, Hemerobiidae, Chrysopidae, Mantispidae, Polystoechotidae, Osmylidae, Trichomatidae) 4. Nemopterides (Nemopteridae) 5. Myrmeleonides (Nymphidae, Myiodactylidae, Asacalaphidae, Myrmeleonidae)
	Chrysopidae – Altıngözler (1200 t) Akşam karanlığında ve gece özellikle ışığa gelen, camlara tutunan, parlak altın renkli gözlü narin hayvanlardır. Özellikle Chrysopa spp çoğumuz hemen tanır. Bazıları kışı ergin olarak geçirmek için yığınlar halinde evlere girebilir ve ne yazık ki tehlikeli bir zararlıymış gibi yok edilir. Narin yapılı, genellikle yeşil, sarımsı ya da gri renkli, diğer renklerde desenlidir. Uzunlukları 1-1.5 cm, kanat açıklıkları 1.5-5 cm olabilir. ön kanatlar, arka kanatlardan daha büyüktür; genellikle tamamen saydamdır; bazen dumanlanmış ve desenlenmiş olabilir; dinlenme sırasında abdomenin üzerinde çatı şeklinde toplanırlar ve her zaman abdomen ucunu aşarlar. Boyuna ve enine sık damarlarla donatılmıştır; damarlar üzerinde kıllar olabilir. subcosta’ya 15-50 kadar, birbirine paralel, uçta çatallaşmayan enine damar bağlanmıştır (Hemerobbidae’den farklı). Parlak altın renginde görünen iki büyük bileşikgözü vardır. Noktagözleri yoktur. İplik şeklindeki antenler kanat ucuna ulaşır ya da aşar. Korkutulduklarında, protorakstan dışarıya açılan bir çift koku bezinden pis kokan bir salgı bırakırlar. Bu hayvanlara tüm yıl boyunca rastlanır. Kışı çeşitli evrelerde, özellikle ergin evrede, kuyu yerlerde, evlerdeki yarık yerlerde geçirirler; kışın soğuğuna bağlı olarak renkleri yeşilden kırmızıya döner. Nisan-eylül aylarında serbest olarak doğada bulunurlar. Gündüzleri erginleri, ağaçların, çalıların ya da otların gölgelik yerlerinde, yaprakbitlerine yakın yerlerde saklı olarak bulunurlar. Erginleri avcılıkla geçinir. Akşam karanlığında kısa mesafelere uçarak avlanmaya çıkarlar. Küçük böcekleri yerler. Avlarını büyük gözleriyle değil, sürekli hareket eden antenleriyle algılarlar. Avlarına saldırarak kuvvetli çiğneyici ağız aygıtlarıyla parçalarlar. Ergin olarak 1-2 ay kadar yaşarlar; yalnız kışı ergin halde geçiren Chrysopa carnea gibi türlerin erkek ve dişileri 8 ay kadar yaşabilir. Puptan çıktıktan ya da kışı geçirdikten hemen sonra, genellikle gece çiftleşirler. Erkek çiftleşme organını alt-yandan dişinin eşeysel odacığına sokar. Çiftleşmeden hemen sonra erkek ölür. Dişiler, yumurtalarını 6-30’luk gruplar halinde, birkaç hafta süreyle, yaprakbitlerine yakın yaprak ve dallara bırakırlar. Oval yapılı her yumurta, bir kutbuyla 3-6 mm uzunluğunda bir sap üzerinde durur. Dişiler, ilk önce, abdomen uçlarıyla nesnelerin üzerine, hızla serleşen küçük bir damla salgı bırakır ve abdomen ucunu yukarıya doğru kaldırarak bu sıvının iplik gibi yukarıya doğru uzamasını sağlar, daha sonra da onun üzerinde yumurtayı bırakırlar. Bir dişi yüzlerce yumurta bırakır. Yumurta sıcaklık ve neme bağlı olarak 4-15 günde gelişir. Yumurtadan çıkan larva son deri değişimin yaparak erginleşir. Bir süre baş aşağı, abdomen ucundan yumurtaya bağlı olarak kalırlar. Daha sonra tekdüze kahverengi grimsi, 2 mm boyundaki larva, saptan aşağı inerek küçük böcekleri, akarları ve böcek yumurtalarını yemeye başlarlar. İçeri doğru kıvrık emme dişlerini avlarına sokarak onları tamamen sömürürler. Bir larva gelişme döneminde 500 yaprakbiti, bir saatte 30-50 kırmızı örümcek yer. Sırtlarına, uçlarında kıvrık kancalar taşıyan tüberküller bulunduğundan, birçok cismi üzerlerine yapıştırarak gizlenebilirler. Eğer kış, larva halinde geçirilmezse, 10-30 gün sonra puplaşma ortaya çıkar. Bu sürede 2 kez deri değiştirirler. Puplaşma, bitki kabukları ve yarıkları, gevşek topraklar arasında oluşur. Chrysopa carnea (=Chrysopa vulgaris) - Altıngöz : Antenleri arasında sarı bir benek vardır. Vücut genellikle yeşildir. Kışı ergin halde geçirirler. Asya’dan Kuzey Amerika’ya kadar yaygındır. Yılda iki döl verir. Laboratuvarda Ephestia kuehniella kelebeğinin yumurta ve tırtılıyla beslenebilir.
Chrysopidae Chrysoperla carnea
	7940	7907	9434	4042	4044
	1600	1601	1601c	1602	2460
	2463	2489	2490	2490c	2491
	2492	2492c
	1308	1319	1319c	1596	2370
	Myrmeleonidae (=Myrmeleontidae) – Karıncaaslanları (300 c, 1200 t) Boyları 2-8, kanat açıklıkları 2-17 cm’dir. İlk bakışta Odonata türlerine benzer; anten ucunun topuzlu olmaması ve kanatlarının çok damarlı olmasıyla onlardan kolaylıkla ayrılır. Noktagözleri yoktur. Kanatları dinlenme sırasında abdomen üzerinde çatı gibi durur. Renkleri kahverengimsi, gri-siyah zemin üzerinde az ya da çok benekli desenler şeklindedir. Sıcak yaz akşamlarında-gecelerinde uçarlar. Genellikle erkekleri ışığa gelir. Gündüzleri kısa boylu bitkilerin, çalıların, bazen ağaçların üzerinde saklanarak geçirir. Gündüzleri nadiren kısa mesafelerde, yere yakın olarak pırpır uçuşu yaparlar. Ergin yaşamı birkaç gün-birkaç hafta sürer. Bu süre içinde küçük böcekleri avlanarak beslenir; erginlikte besin gereksinimi çok azdır. Dişi, yumurtasını sapsız olarak tek tek toprak ya da kumlara bırakır. Temmuzun sonundan ağustosa kadar genç larvalar çıkar. Bazılarında (az bir kısmı) larvaların kumda ve küçük tanecikli (kumumsu) topraklarda huni şeklinde çok karakteristik tuzaklar kurması çok kişi tarafından iyi bilinir. Buna karşın erginleri çok daha az tanınır. Tıknaz yapılı larvaları bu huninin altında oturarak böcekleri, özellikle karıncaları avlarlar. Myrmeleon formicularis – Karıncaaslanı : genç larvaların başları iç tarafında dişli, uçlarında sivrilmiş, içe doğru kıvrılmış kuvvetli yapıda emici kerpeten taşır. Alt kısımlarında öne doğru yönelmiş kıllarından destek alarak ancak geri geri hareket etmek suretiyle kumların içine gömülürler. Gömülme işlemi birkaç saniye sürer. Oluşturduğu huninin çapı 8 cm, derinliği 5 cm ye kadar ulaşabilir. Uçamayan her türlü böcek bu tuzağa düşer. Huninin dibinde oturan larva, ağız kıskacı ile avı yakalayarak zehir enjekte eder, daha sonra onu emer. Tuzağa küçük böcekler, özellikle karıncalar düşer. Larva büyüdükçe, huni çapı da büyür. Huni genellikle rüzgar ve yağmurdan korunmuş, iyi güneş alan kısımlarda kurulur. Normal koşullarda bir larva iki defa kışlar, ikinci kışlamanın sonunda nisan-mayısta beslenmeyi keserek kum içinde 2 cm çapında yuvarlak bir kokon örer. Bu kokon içinde puplaşır, iki hafta sonra kokonu çember şeklinde ısırarak açar ve kısmen dışarı çıkar. Erginler genellikle haziran-temmuzda çıkarlar. Birçok tür ise huni yapmaz, gün boyunca kumların yüzeyine yakın yerlerde gezinir. Huni yapanlar geri geri, diğerleri normal olarak öne yürüdüklerinden kolayca birbirlerinden ayrılabilirler.
Myrmeleonidae Myrmeleon formicularis ? Karınca aslanı
	2247	2248	2248c	2249	2250
	2251	2251c	2252	2252c	2253
	2253c	2253d	2256	2256c	2257
	2257c	2258	2734	2735	2736
	2737	2738	2740	2741	2743
	2744	2745	2745c	2746	2747
	2748	2750	2751	2752	2753
	2754	2755	2758	2759	2764
	2765	2766	2767	2767c	2768
	2769	2770	2771	2772	2773
	2775	2777	2778

Tanımlamalardaki yardımlarından dolayı Peligom’a ve kitabındaki çok değerli bilgileri kullanmama izin veren sayın Prof. Dr. Ali Demirsoy’a çok teşekkür ederim.

Copyright

Kazım Çapacı ©

Fotoğrafların her hakkı saklıdır.

Sitedeki fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması "5846 sayılı Fikir  ve Sanat Eserleri Yasası" na göre suçtur.

İletişim : kazim.capaci@ege.edu.tr

Kaynaklar

1. Demirsoy Ali, Yaşamın Temel Kuralları – Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II / Kısım II, 9. Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.