|
ODONATA ANISOPTERA & ZYGOPTERA (Dragonflies & Damselflies) Kazım
Çapacı |
|
Kitaplar |
||||||
|
Fotoğrafların
büyük hali için üzerlerine tıklayınız. |
||||||
|
Sınıf INSECTA 6. takım Odonata =
Kızböcekleri = Yusufçuklar = Subakireleri = Tayyareböcekleri =
Helikopterböcekleri 1.
Alttakım – Zygoptera = Küçük Kızböcekleri 2.
Alttakım – Anisoptera = Büyük Yusufçuklar 3.
Alttakım – Anisozygoptera |
||||
|
DRAGONFLIES (ANISOPTERA) |
||||
|
Odonoptera
» Odonata » Anisoptera (büyükyusufçuklar) » Libellolidae (gerçek yusufçuklar)
» Orthetrum » Orthetrum brunneum ya da Orthetrum coerulescens |
||||
|
|
|
|
|
|
|
9147 |
9155 |
9157 |
9146 |
9156 |
|
|
|
|
|
|
|
9150 |
9148 |
9151 |
9142 |
|
|
Odonoptera
» Odonata » Anisoptera (büyükyusufçuklar) » Libellolidae (gerçek yusufçuklar)
» Trithemis » Trithemis annulata ??? |
||||
|
|
|
|
|
|
|
123 |
124 |
|
|
|
|
Odonoptera
» Odonata » Anisoptera (büyükyusufçuklar) » Libellolidae (gerçek yusufçuklar)
» Sympetrum » … |
||||
|
|
|
|
|
|
|
3426 |
3427 |
|
|
|
|
Odonoptera
» Odonata » Anisoptera (büyükyusufçuklar) » Libellolidae (gerçek yusufçuklar)
» Sympetrum » … |
||||
|
|
|
|
|
|
|
5204 |
4968 |
9160 |
8740 |
|
|
Odonoptera
» Odonata » Anisoptera (büyükyusufçuklar) » Libellolidae (gerçek yusufçuklar)
» Crocothemis » Crocothemis ertyhraea |
||||
|
|
|
|
|
|
|
8734 |
8742 |
|
|
|
|
Odonoptera
» Odonata » Anisoptera (büyükyusufçuklar) » Libellolidae (gerçek yusufçuklar)
» Orthetrum » Orthetrum albistylum |
||||
|
|
|
|
|
|
|
8771 |
|
|
|
|
|
DAMSELFLIES (ZYGOPTERA) |
||||
|
|
|
|
|
|
|
3431 |
3432 |
3432c |
3433 |
3433c |
|
|
|
|
|
|
|
3524 |
3525 |
3525c |
3528 |
3528c |
|
|
|
|
|
|
|
3533 |
3533c |
5596 |
5597 |
5641 |
|
|
|
|
|
|
|
2804 |
7071 |
|
|
|
|
|
ODONATA Kızböcekleri = Yusufçuklar = Subakireleri = Tayyare
böcekleri = Helikopter böcekleri (4500 t) Su kenarları, ormanlarda hızla uçan, havada
durur gibi hareketsiz görünürken, birdenbire ileriye ya da yukarıya,
hatta geriye doğru zıplar gibi kayarak uçan, genellikle çok renkli
böceklerdir. Uçarken çiftleşebilirler, hatta yumurta
bırakabilirler. Abdomenleri havada takla atmadan uçmalarını
sağlamak için uzamış ve incelmiştir. Genellikle çok güzel
renkleri vardır. Boyları 1.8- Kanatları birbirine eşit olmayanlarda (Anisoptera) birleşik gözler başın büyük
kısmını örtecek, hatta başın arka kısmına
taşacak şekildedir. Her iki göz ortada çoğu kez bir çizgi
şeklinde birleşir. Kanatları birbirine eşit olanların (Zygoptera) neredeyse yarım küre şeklinde olan birleşik gözleri,
enine büyümüş başın iki ucunda, birbirinden ayrık olarak
bulunur. Birleşik gözler 10.000-30.000, dizilmiş basit (nokta) gözden oluşur. Bu
nedenle iyi gören bir böcek grubudurlar. Anisopteralarda gözlerin üst
yarısındaki ommatidiyumlar her zaman daha büyüktür ve alttaki
yarısına göre farklı renktedir. Bu bölüm uzağı görme
yeteneği kazanmıştır. Alınlarında üçgen
şeklinde dizilmiş üç nokta göz (oseller) vardır. Bunlar
kısa mesafe görmeye yararlar. Gözlerin gelişmiş
olmasından dolayı, iki gözünün arasında, alnın ön
kenarından çıkmış antenler, koku ve tat alma organı
olarak az önem taşır. İşitme organı yoktur, ses dalgalarına tepki göstermezler. Avlarını parçalayaral yerler. Odonata
adı, mandibulanın
dişli olmasından dolayı
verilmiştir. Alt dudağın orta lobu, besin alımı
sırasında, besin parçalanırken, tepsi gibi görev yapar. Kanatların bağlandığı
göğüs bölümü, göğsün birince segmentine serbestçe hareket
edebilecek şekilde bağlanmıştır. Her üç göğüs
segmenti de birer çift bacak taşır. Ön bacaklar en kısa, arka
bacaklar en uzundur. Yürüme yeteneklerini büyük ölçüde yitirmişlerdir.
Çoğu durumda vücudu dahi taşıyamazlar, bu nedenle cisimlere
asılı olarak dururlar. En önemli görevleri uçan cisimleri
yakalamaktır. Bunu sağlamak için genellikle femur ve tibiaları
dikenli ve kıllıdır. Yakalama sırasında havada dikey
durur ve açılan bacakları bir yakala sepeti oluşturur. Hareketli
ön göğsün bacakları yakalamada en etkin görevi yapar, keza besinin
ağza götürülmesi, ağızda parçalanma sırasında
tutulmasını da sağlar. Bacaklar yumurta
bırakılmasında ve erkeklerin dişiyi kavramasında da
kullanılır. Kanatlar genellikle saydamdır, bazı türlerde (Calopteryx) koyu ya da
desenli olabilir. boyuna damarları tam olarak gelişmiştir ve
enine damarlarla birbirine bağlanır. Anisoptera
alttakımında ön ve arka kanatların şekli ve damarlanması
birbirinden farklıdır. Kanatlar uca doğru daralır; arka
kanadın kaideye yakın kısmı ön kanattan geniştir.
Zygoptera alttakımında dört kanat birbirinin aynıdır.
Kaide dardır, uca doğru genişler. Uçuş
sırasında dört kanat bağımsız olarak her yana
hareket eder. Dinlenme sırasında kanatlar katlanmaz, ya yanlara açık
durur (Anisoptera) ya hafifçe arkaya eğik durur (Lestidae) ya da
birbirine yapışmış olarak vücüdun üzerinde orta hatta
yukarıya doğru tutulur (diğer Zygoptera türleri). Anisopteraların bazılarında hız 100 km/saate, kanat çırpma frekansı 30/saniyeye ulaşabilir.
Bu nedenle kanat hışırtısını
algılayamayız. Zygoptera türleri ise kanatlarını
ardışık olarak pırpır şeklinde hareket
ettirirler. Abdomenleri her zaman 10 belirgin segmentten
oluşur. Erkekler bir ya da bir çift alt abdomen
çıkıntısına sahiptir. Çiftleşme sırasında
erkeğin dişiyi başından yakalamasına ya da ön
göğüs girintilerine ya da çıkıntılarına
tutunmasına yarar. Dişi eşey açıklığı 8-9.
karın segmentinin karın tarafındadır ve
yumurtasını bitkilere bırakanlarda (Zygoptera ve Aeschnidae)
yumurta koyma borusu ile donatılmıştır.
Yumurtalarını uçarken suya bırakanlarda sadece karın
plakasının oluşturduğu bir kapak vardır. Erkek
eşey açıklığı 9. segmentin karın
tarafındadır. Bazı türlerde (Libellula) çiftleşme ve dölleme işlemi birkaç dakika sürerken,
bazılarında 30 dakika sürebilir. Çoğu kez diğer
eşlerle döllenme tekrarlanır. Döllendikten hemen sonra dişi
yumurta bırakmaya başlar. Yumurtalarını bitkilerin
dışına bırakanlarda yumurta sayısı birkaç
bindir. Bitkilerin içine bırakanlarda yumurtalar daha büyük ve
sayıca çok daha azdır. |
|
|
Alem
(Kingdom) |
Hayvanlar
(Animalia) |
|||
|
Kol (Phylum) |
Eklembacaklılar
(Arthropoda) |
|||
|
Üstsınıf
(Subphylum) |
Gerçek
böcekler (Hexapoda) |
|||
|
Sınıf
(Class) |
Böcekler
(Insecta) |
|||
|
Altsınıf
(Subclass) |
Kanatlı
Böcekler (Pterygota) |
|||
|
Üsttakım
(Infraclass) |
Paleoptera = Odonoptera =Libelluloidea |
|||
|
Takım
(Order) |
Kızböcekleri
(Odonata) Fabricius, 1793 |
|||
|
Alttakım
(Sumorder) |
Küçük
Kızböcekleri (Zygoptera) Selys,
1854 |
Cins - |
Büyük Yusufçuklar
(Anisoptera) Selys, 1854 |
Cins - |
|
Aile
(Family) |
1. Agrionidae (=Calopterygidae) |
Calopyteryx |
1. Aeschnidae (Asil yusufçuklar) |
Aesna Anax |
|
|
2. Lestidae |
Lestes |
2. Gomphidae (Dere
yusufçukları) |
Gomphus Ophiogomphus |
|
|
3. Coenagrionidae |
Coenagrion Enallagma Ischnura |
3. Cordulegasteridae (Dağ
yusufçukları) |
Cardulegaster |
|
|
|
4. Corduliidae (Metalik
yusufçuklar) |
Somatochlora Oxygastra |
|
|
|
|
5. Libellulidae (Gerçek
yusufçuklar) – 600 t |
Sympetrum Brachytemis Selysiothmis Orthetrum Libellula Crocothemis Leucorrhinia Trithemis |
|
|
Cins (Genus) |
|
|
|
|
|
Tür
(Species) |
|
|
|
|
Kaynaklar
1. Demirsoy, Ali. Yaşamın Temel Kuralları –
Entomoloji – Cilt II, Kısım II. 9. Baskı, Meteksan, Ankara 2006.
2. http://biow.tubitak.gov.tr
Teşekkür ederim Peligom...
Copyright
Kazım Çapacı ©
Fotoğrafların her hakkı saklıdır.
Sitedeki
fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve
kullanılması
"5846
sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasası" na göre
suçtur.
İletişim
:
kazim.capaci@ege.edu.tr