Şahin

Buteo buteo -  Buzzard

02870 - B 46-58 cm, KA 110-132 cm

Kısa ve geniş kafalı, orta  büyüklükte, tıknaz, sık görülen ve  yaygın bir şahin cinsidir; kısa sayılabilecek geniş bir kuyruğa ve süzülerek yükselirken hafif ‘V’ biçiminde tuttuğu oldukça uzun kanatlara sahiptir. Diğer şahinlere hükmeden bir kuştur. Düz uçuşu oldukça kuvvetli ve yaptığı hafif sarsıntılı hareket ile oldukça serttir. Çok değişken olmakla birlikte büyük çoğunluğunun üst tarafı koyu kahverengi, alt tarafı daha açıktır, koyu renk böğürleri, karınları ve göğüsleri üzerinde “U” şeklinde açık renk bir kolye vardır. Kanat üstleri düz renktir. Kanat altı çok desenlidir: uçları koyu, açık renkli ve grimsi renkli uçuş telekleri çizgili, kanat örtü tüyleri koyu renkli ve beneklidir. Primerlerinin uçları ve el bileği üzerinde bulunan küçük çizgi dışında kanat altı tamamen açık renklidir. En açık renkte olanların başları ve üst tarafları kremsi-beyazdır, kuyruk ucunda koyu renkli bant yoktur. Koyu donunda genellikle tipik kanat altı deseni vardır. Sesi gür ve çınlayan bir‘hiyee’.

 

 

Tanım

Tüm Avrupa’da yerleşik olarak bulunur. Doğu Avrupa ve Finlandiya’da vulpinus alt türüyle birbirine karışır. Erkek ve dişi cinslerin giysileri birbirine benzer. Dişileri belirgin şekilde daha büyüktür.gençlerin giysileri erişkinlerden farklıdır. Tünemiş durumdayken kanat uçları kuyruk ucuna kadar uzanır. Erişkinin göz bebeği koyu kahverengi, gençlerinki açık kahverengidir. Bacakları açık turuncu-sarımsı renklidir. Dimorfik giysiye sahiptir, normal morfolojideki kuşlar daha yaygındır ve tüm Batı Avrupa’da görülür. Beyaz morfolojili bireyler güney İsveç, kuzey Almanya ve Polonya’da daha bölgesel olarak bulunurlar, Britanya’da da görülürler. Britanya’dakilerin giysileri tamamen farklıdır, geniş ölçüde değişkenlik gösterir ve normal morfolojideki bireylerle tamamen beyaz bireyler arasında varyasyon gösterir.

Normal morfolojili erişkinler. Kafası orta koyulukta düz kahverengiden koyu kahverengi-siyaha kadar değişik renktedir. Ama açık renkli kuşlarda boğazı beyazımsı renkte ve çizgili olabilir. Sırtı, kanat üstü ve kuyruk üstü örtü tüyleri ve uçuş tüyleri kahverengiyle koyu kahverengi-siyahımsı arasında değişir. Kuyruğu kahverengidir, değişken sayıda dar, koyu bant ve bir geniş subterminal koyu bant vardır. Göğsü genellikle düz kahverengiyle koyu kahverengi-siyahımsı arasında değişir, açık renkli kuşlarda beyazımsı çizgiler olabilir. Karnı değişken derecede koyu renk çizgili ve beyazımsı renklidir. Bir çoğunda göğüs ve karın arasında “U” şeklinde açık renkli, çizgisiz bir bölüm bulunur. Bacak tüyleri kahverengi ile siyahımsı-kahverengi arasında değişir. Beyazımsı kuyrukaltı örtüleri koyu çizgilidir. Kanat altı iki renk tonludur : örtüleri koyu siyahımsı-kahverengi ile belirgin çizgili koyu kahverengi arasında değişir, primer örtüleri (karpal lekeleri) genellikle koyu siyahımsı-kahverengidir, uçuş tüyleri grimsi renklidir, sekonderleri ve iç primerlerinde birkaç koyu renkli, dar bant ve koyu renkli, geniş bir subterminal bant vardır. dört dıi primeri alttan çizgisiz ve beyazımsı görülür. Kuyruğu alttan beyazımsı renklidir, geniş ve koyu renkli bir subterminal bant ve farklı sayıda dar bantlar içerir.

Normal morfolojili gençler. Erişkine benzer ama göğsündeki çizgiler daha açık renklidir, karnı koyu benekli ya da çizgilidir. Kanat altı ve kuyruk deseni farklıdır : kanat altında geniş, koyu subterminal bant yoktur, onun yerine dar ve mat bir subterminal bant bulunur. Kahverengi kuyruğunda eşit aralıklı koyu bantlar vardır. subterminal bant eşit genişlikte ya da birazcık daha geniştir.kuyruk bantları genellikle erişkin kuyruğundaki dar bantlardan daha geniştir.

Beyaz morfolojili erişkin. Giysisi tamamen değişkendir. Kafası kahverengiden tamamen beyaza kadar değişir. Sırt, kanat üstü ve kuyruk üstü tüyleri genellikle kahverengidir, kısmen ya da tamamen beyaz tüylere sahip olabilir, tüylerinin kenarları az ya da çok sarımsı ya da kızıl olabilir. Göğsü genellikle düz kahverengidir. Beyaz karnı genellikle desensizdir. Böğründe koyu bir leke olabilir. Bacak tüyleri tamamen beyazdan, kızıl-kahverengi çizgili beyaza kadar değişebilir. Kuyruk altı örtüleri genellikle beyaz ve desensizdir. Kanat altı beyazımsıdır. Koyu renk bir “virgül” ya da karpal leke ve kanadın firar hattında geniş, koyu renk subterminal bant vardır. kuyruk deseni normal morfolojidekine benzer, ama baz rengi beyaz, açık gri ya da kızıldır.

Beyaz morfolojili genç. Giysisi erişkine benzer, onun gibi değişkenlik gösterir. Erişkinden farklı olarak firar hattındaki bandı daha mat ve daha dardır, kuyruktaki bantlar eşit genişliktedir, göz bebeği açık kahverengidir.

Alışılmadık giysileri. Albinizm ya da kısmi albinizm bildirilmiştir.

Benzer türler

Arı şahini. Şahine biraz benzer.

Paçalı şahin. Açık renkli şahine benzerlik gösterebilir.

Yılan kartalı. Açık renkli şahine benzerlik gösterebilir. Ama daha iridir, görece olarak daha kısadır, kuyruğu kare şeklindedir, karpal leke ya da kanat altında virgül yoktur.

Uçuş

Uçuşu güçlü, zarif ve hızlıdır. Kanat vuruşları oldukça yüzeyeldir. Kanatlarını düz tutarak süzülerek yükselir, süzülürken kanatlarını düz tutara ya da kanat uçlarını biraz aşağı kıvırır. Birçok şahin gibi sık olarak havada asılı kalır.

Davranış

Küçük memeliler, kuşlar, sürüngenler, amfibiler, böcekler, solucanlarla beslenir. Kışın leşle de beslenirler. Genellikle ağaç tepesi, kazık, çit gibi yüksek bir tünekten avlanır. Sık sık oradan kalkarak süzülür ya da havada asılı kalarak avlanır. Yerde rahat şekilde ayakta durur ya da yürürken özellikle böcek avlar.

Ağaçlar ya da sarp kayalıklarda yuva yapar. Kur uçuşu tipiktir. Dalgalı uçuş, derin kanat vuruşlu uçuş ve yüksekte uçuştan oluşur. Özellikle üreme döneminde bölgesini savunurken çok seslidir.

Dağılım

Oldukça yaygın bir kuştur ve tüm Avrupa’da görülür (İzlanda, İrlanda, kuzey İskandinavya ve Rusya, kuzey Türkiye ve Kafkaslar dışında). Kuzey ve batı şahinleri göçmendir, İskandinav şahinleri güneye ve batıya İberya ve kuzey-batı Afrika’ya göç ederler. Türkiye’nin güneyinden geçerek Orta Doğu ve Afrika’ya giderler.

Sonbaharda Türkiye’nin doğusunda Karadeniz’in doğusundan geçen çok sayıda şahin kaydedilmiştir.

Bazı bölgelerdeki populasyonlar, özellikle güney İngiltere’de, avlanma ve zehirleme gibi insan etkileriyle çok azalmıştır.

Alt türler

Batı Palearktik’te iki yaygın alt türü vardır. B.buteo buteo ve B.buteo vulpinus. Adalarda dört ırk daha vardır : B. b. rothschildii (Azur adaları), B. b. insularum (Kanarya adaları), B.b. bannermani (Cape verde), B.b.arrigonii (Korsika ve Sardunya).

Etimoloji. Buzzard sözcüğü eski Fransızca busard sözcüğünden gelir.

Boyutlar

Boy                   :           46-63 cm (49 cm)

Kanat açıklığı      :           115-137 cm (127 cm)

Ağırlık              :           600-1350 gr (890 gr)