SIPHENOPTERA - PİRELER

Kazım Çapacı

Ana Sayfa

Kuşlar-I

Kuşlar-II

Memeliler

Taksonomi

Çiçekler

Kitaplar

Kuşlar Hakkında

Kuş Adları Derlemesi

Kuş Gözlemciler

Türkiye’nin Kuşları

Kazım Çapacı

Türkiye Kuş Pulları

Kızlarım

Böcekler

Birgünsinekleri

Pervaneler

Çekirgeler

Kulağakaçanlar

Peygamberdeveleri

Yarımkanatlılar

Eşkanatlılar

Kınkanatlılar

Zarkanatlılar

Sinirkanatlılar

Pireler

Sinekler

Kelebekler

Güveler

Örümcekler

Kırkayaklar

Yumuşakçalar

Hamamböcekleri

Tespihböcekleri

Yarasa

Fotoğrafların büyük hali için üzerlerine tıklayınız.

 

Sınıf

Insecta

28. Takım

Siphonaptera (=Aphaniptera) – Pireler (1200 t)

 

Yalnız bir türü (Pulex irritans) insan parazitidir. Diğerleri değişik hayvanlarda ya da onların yuvalarında asalak olarak yaşar.

Kanatlı atalara sahip oldukları, birçok türde pup evresinde kanat taslaklarına sahip olmalarıyla kanıtlanmıştır. Hortumları, eşey organları ve diğer bazı yapılarının özellikleri göz önüne alınarak, bazı sivrisenek familyaları ve Mecoptera’ya yakın akraba oldukları savunulabilir.

Kuşlardan ve memelilerden kan emerek yaşarlar. Yanlardan kuvvetlice basılmak suretiyle genel vücut böcek yapısından önemli sapmalar gösterirken, parazit yaşam tarzına da önemli bir uyum sağlamışlardır. Yanlardan basılmış vücutları sayesinde telek ve tüyle arasında kolayca hareket edebilirler. Bu hareketi daha da kolaylaştırmak için baş-boyun-abdomenleri birbirinden derin yarıklarla ayrılmamış, vücut segmentleri kiremit gibi birbirinin üzerine gelecek şekilde konumlanmış, vücut çıkıntıları en aza indirilerek, hatta antenler bir yarık içine alınarak harekete engel olmaları engellenmiştir. Yay şeklinde yuvarlaklaşmış baş, arkaya yönelmiş kıl ve taraklar, sık kıllar ve telekler arasında kolayca ileriye doğru kaymalarını sağlar.

Sıçrama yetenekleriyle tanınırlar. Çok gelişmiş kalçaları, orta ve arka bacakların kısmen gelişmiş-kalın femurları kuvvetli kaslarla donatılarak sıçramayı gerçekleştirir. Bazı türleri 30 cm yükseğe, 50 cm uzağa sıçrayabilir.

Erginleri 0.8-8 mm boyunda; yanlardan kuvvetli olarak basılmış; genel olarak sarının değişik tonlarında, bazen kahverengi, kırmızımsı kahverengi ya da neredeyse siyah renkli; deri kuvvetlice kitinleşmiş, üzeri düz, parlak, hepsi geriye yönelik kıl ve taraklarla donatılmıştır.

Antelerin kadesine yerleşmiş tek bir mercekten oluşan bir göz (bileşikgöz değil) vardır; noktagöz yoktur. Antenler kısa, topuzlu, dış görünüşte 3 (gerçekte 11-12) segmentlidir ve yanlarda bulunan oluklar içinde geriye doğru yatırılır. Ağız parçaları diğer kan emenlerde olduğu gibi aşağı-geriye doğru yönelmiş delici-emici ağız parçalarından oluşmuş bir hortum şeklindedir. Delme dikenleri deriye sokulduktan sonra, kanın pıhtılaşmasını önleyen salgı, sokulan yere verilir  ve kan yutak pompası yardımıyla mideye emilir. Rahatsız edildiklerinde kan emmeye ara verir ve başka yerde tekrar delme işlemine geçerler. Bu nedenle tek bir pire kısa sürede çok sayıda delik açar, her delik nokta şeklinde bir kan damlacığı (purpura pulicosa) ve onu çeviren kırmızı renkte deri kabarması (roseola pulicosa) ile tanınır. Birçok insanda ağrının eşlik ettiği şiddetli kaşıntıya neden olurlar, kaşınmalar zamanla azalır.

En önemli zararları, başta veba olmak üzere, brusellozis, tifüs gibi bazı önemli hastalıkların insanlara bulaşmasına neden olmalarıdır.

 

İnsan piresi

Pulex irritans

 

 

2281

2282

2283

2284

 

 

Pulex irritans : dişileri 3-4 mm, erkekleri 2-2.5 mm. Neden insanları tercih ettikleri açıklanamamıştır. İnsanlar arasında da bazı tipleri (olasılıkla kokusuna göre) tercih ederler.

 

 

 

Tanımlamalardaki yardımlarından dolayı Peligom’a ve kitabındaki çok değerli bilgileri kullanmama izin veren sayın Prof. Dr. Ali Demirsoy’a çok teşekkür ederim.

 

Copyright

Kazım Çapacı ©

Fotoğrafların her hakkı saklıdır.

Sitedeki fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması "5846 sayılı Fikir  ve Sanat Eserleri Yasası" na göre suçtur.

İletişim : kazim.capaci@ege.edu.tr

 

Kaynaklar

1.       Demirsoy Ali, Yaşamın Temel Kuralları – Omurgasızlar/Böcekler – Entomoloji – Cilt II / Kısım II, 9. Baskı, Meteksan Yayınları, Ankara 2006.