CHİROPTERA = YARASALAR = UÇAN MEMELİLER = GECEKUŞLARI = ABALIMEMELİLER

Kazım Çapacı

Ana Sayfa

Kuşlar-I

Kuşlar-II

Memeliler

Taksonomi

Çiçekler

Kitaplar

Kuşlar Hakkında

Kuş Adları Derlemesi

Kuş Gözlemciler

Türkiye’nin Kuşları

Kazım Çapacı

Türkiye Kuş Pulları

Kızlarım

Böcekler

Birgünsinekleri

Pervaneler

Çekirgeler

Kulağakaçanlar

Peygamberdeveleri

Yarımkanatlılar

Eşkanatlılar

Kınkanatlılar

Zarkanatlılar

Sinirkanatlılar

Pireler

Sinekler

Kelebekler

Güveler

Örümcekler

Kırkayaklar

Yumuşakçalar

Hamamböcekleri

Tespihböcekleri

Yarasa

Fotoğrafların büyük hali için üzerlerine tıklayınız.

 

PIPISTRELLUS

Animalia » Chordata » Mammalia » Chiroptera » Vespertilionidae » Pipistrellus

Pipistrellus  : Avrupa, Kuzey Afrika ve Ortadoğu'ya kadar yayılan küçük bir yarasa türüdür. Kulakları küçük ve yuvarlak, kulakkapakları kısa ve yuvarlaklaşmış, mahmuzların dış kenarında küçük bir deri lobu (epiblema) vardır. Türler birbirinden dış özelliklerine göre ayrılır.

CÜCE YARASA - Pipistrellus pipistrellus (Schreber, 1774) Sinonim. Vespertilio pipistrellus

Türkiye ve Avrupadaki en küçük yarasadır. Boy 3.5-4.5 cm, kanat açıklığı 19-25 cm’dir. Ağırlığı en fazla 5 gr’dır.  Kromozom sayısı 2n = 44’tür. Başparmak kısa, el eklemlerinin genişliği kadar uzundur. Ağız-burun kısmı kısa ve geniştir. Ayakları ve kuyruğu kısadır. Kulakları kısa ve geniş, kulak kapağı küçüktür. Genellikle yerleşim yerlerine ve su kenarlarına yakın yerlerde bulunur. Yazın binalr, ağaç kovukları, kuş yuvalarının içinde; kışın mağara ve galerilerdeki yarıklarda bulunur. Çatı altılarını ve duvar yarıklarını yeğler. Güneş battıktan hemen sonra uçmaya başlar. Uçuşu düz hatta, hızlı ve kararsızdır. 1000 km kadar uzun mesafelere göç eder. Göç, güneş battıktan yarım saat sonra başlar. Bulundukları ortama çok bağlıdırlar, aynı yere yeniden geri dönerler. Yazın dişiler 100 bireylik; kışın dişi ve erkekler karışık olarak 100.000 bireylik koloniler oluştururlar.

Kaydedilen en fazla yaşam süresi 16 yıldır. Genellikle ormanlık tarım arazilerinde bulunur. Kırsal bölgede çatılar ve binalarda, kültür alanları, parlak, açık arazilerde de görülebilir. 45 kHz frekansta ses çıkarır. Diğer yarasalara göre daha erken saatlerde, bazen günbatımından önce beslenmeye çıkarlar. Güve, sivrisinek gibi küçük böceklerle beslenirler ve birkaç saat sonra tüneklerine dönerler; gece boyunca birkaç kez beslenmeye çıkabilirler. Tek bir cüce yarasa bir gecede 3000 böcek avlayabilir.

Yazın binalarda ve ağaçlarda tüneme eğilimindedirler. Kış aylarında da binalar ve ağaçlarda bulunabilirse de, kilise gibi büyük binalar ve kilerleri yeğler. Kasım ortalarından nisan başına kadar kış uykusuna yatar. Kışın ılık günlerinde de uçtukları görülür.

Uçuşu hızlı ve çeviktir. Yerden 5-10 m yüksekte uçar.

Üreme :. Erkekler üreme döneminde (ağustos-eylül) üreme alanlarını diğer erkeklere karşı savunur. Dişiler tüneklerde erkeklerle çiftleşir. Bir erkeğin yaklaşık 10 dişiden oluşan bir haremi vardır. Sonbaharda çiftleşir, ilkbaharda doğururlar. Gebelikleri 50-60 gün; duruma göre spermler saklanarak geciktirilebilir

Yavrular haziran - temmuzda doğar. İngiltere’de sıklıkla tek yavru yaparken, orta Avrupa’da iki yavru doğar. Anne, yavrusunu sesi ve kokusundan tanır. Yavrular 3-4 haftada uçar hale gelirler ve ağustos-eylülde yuvayı terk ederler.

Koruma : Tehdit altında olmayan, yaygın yarasalardır. Ama son 10 yılda sayıları giderek azalmıştır.

Dağılım : Avrupa’dan Kuzey Afrika’ya ve Orta Asya’ya kadar yayılmıştır. Ülkemizde İstanbul, Bursa, Adapazarı, Konya, Antalya, İzmir, Ankara, Hatay, Doğu Anadolu’dan kayıtları vardır.

Avcısı (prdator ) : Büyük Baştankara

Yasal koruma : Avlanmaları yasaktır.

Tartışmalı alttürleri : pipistrellus, aladdin.

Son zamanlarda “soprano pipistrelle”, cüce yarasa’dan ayrı bir tür olarak değerlendirilmektedir. Ekolasyon (ses dalgaları kullanarak nesnelerin yerini saptama) sesinin 45kHz yerine 55kHz olması dışında farkları yoktur.

8114

8104

8107

8108

8109

8110

8113

8118

8119

8120

CHİROPTERA - YARASALAR

(2 alttakım, 17 familya, 1800 cins, 989 tür)

Aktif uçma özelliği olan hayvanlardır. Fosil kayotlarına göre uçma özelliklerini yakın zamanda geliştirmişlerdir. Bu özellikleri metakarp ve ön üyelerdeki parmak kemiklerinin iyice uzaması sonucu kazanılmıştır. Esnek yapıdaki uçma derisi, omuz ile ön üyelerin beşinci parmakları arasında gerilidir. Serbest ve kısa olan birinci parmak uzunda tırnak bulunur. Bazı türlerde arka üyelerle kuyruk arasında da uçma derisi vardır. Uçmada görev tapan pektoral kaslar kuşlardaki gibi sternuma bağlanmıştır. Uçarken kanatlar, kuşlarda olduğu gibi üstten aşağı ve sonra geriye doğru çırpılarak değil, sadece bir dönme hareketi gösterirler. Bu sırada kanatların uç kısımları elips şeklindeki bir yörünge üzerinde hareket eder. Büyük türlerde 10-12/dk olan kanat çırpma sayısı, küçük türlerde 80/dk’ya kadar çıkar. Kanatlar, hızlı hareket edenlerde ince ve uzun, yavaş hareket edenlerde oldukça geniştir. Hızlı uçanlarda hız, saatte 50’km’ye ulaşır.

Arka üyeleri küçüktür ve parmak uçlarında çengel şeklinde tırnaklar vardır. Geceler aktiftirler ve uçan böcekleri yakalayarak beslenirler. Su içmek için, uçarken ağızlarını suya daldırırlar. Ön üyeler 5’er parmaklıdır. 20-38 dişleri vardır. Beynin koku alma lobu çok büyüktür. Plasenta disk şeklinde, uterus basit ya da iki boynuzludur. Meme uçlarının sayısı 2’dir ve vücut ekseni yönünde konumlanmıştır. Penşs tipi, penis peundulus (sarkan penis)’tir, penis kemiği (bakulum) vardır. Genellikle tek yavru doğururlar, yavru belirli bir süre anne tarafından taşınır. Süt dşleri, annenin postuna tutunabilmek için kancalıdır.

Bazıları meyve, bazıları böcek yer. Gündüzleri ağaçların kovuklarında, mağarlarda, kanalizasyon galerilerinde ve terk edilmiş evlerin çatılarında gizlenirler. Bu sırada çoğu, arka parmaklarındaki tırnaklarla tutunarak, başları aşağı gelecek şekilde asılı olarak uyurlar. Bazı türleri çok iyi koşar ve tırmanırlar. Meyve yiyen yarasalarda (Megachiroptera), diğer gececil hayvanalrda olduğu gibi gözler çok iyi gelişmiştir. Bu gelişmiş görme duyularına karşın, çok karanlık gecelerde yönlerini saptayıp uçamazlar. Bunlar, ancak alacakarablıkta aktiftirler. Bazı meyve yiyen yarasalar ekolasyon yöntemiyle çok karanlıkta yönlerini ve besinlerini bulurlar (ekolasyon : ses dalgaları çıkarıp, onların cisimlere çarparak geri dönmesini algılama). Bu algılama mekanizması , “şekli duyma” olarak da adlandırılmaktadır. Böcek yiyen yarasalarda (Microchiroptera) ise gözler çok küçük, bazı türlerde iğne başı kadar olmasına karşın, en karanlık gecelerde bile yönlerini saptar ve besinlerini bulurlar.

Yarasalar çoğunlukla yüksek frekanslı (85.000 – 110.000 Hz), bazıları ancak 30.000 – 110.000 Hz ses dalgaları çıkarırlar. İnsanın üst işitme eşiği ise 20.000 Hz’dir. Bazı gece kelebekleri timpanal organlarıyla yarasaların çıkardıkları sesleri duyarlar. Yarasalar insanların duyabileceği sesler de çıkarırlar. Bu sesler genellikle rahatsız edildiğinde ya da üreme döneminde duyulur.

Yarasalarda koku ve tat alma duyuları da oldukça gelişmiştir. Özellikle meyve yiyenler, gece karanlığında besinlerini böyle bulurlar. Vücut sıcaklıkları değişkendir; ılıman kuşaktakiler kış uykusuna yatar. Kışladıklarında ya da dinlenirken (gebelikleri dışında) baş aşağı sarkarlar. Doğum sırasında, genellikle yazın ve yavrulara bakım sırasında dişiler bir araya toplanırlar. Bu sırada erkekler ya tek yaşarlar ya da erkek toplulukları oluştururlar.

Göğüs konumlu bir çift meme uçları vardır.  Yarasaların çoğu her batında çıplak ve kör olan bir yavru doğurur (sayı 4’e kadar çıkabilir). Üreme zamanı yuva kurmazlar. Doğan yavru hemen annenin göğsüne tırmanıp memelere yapışır. Bu sırada göbek kordonu anneyle yavruyu halen bağlar. Daha sonra dışarı çıkan plasentayı anne yer. Genellikle anneler gece uçuşundan döner dönmez yavruları emzirir. Böcek yiyenlerde 6-7 haftada, meyve yiyenlerde 4 ayda yavrular ergin hale gelir bağımsız yaşamaya başlar. Meyve yiyenler gece uçuşlarında yavrularını sırtlarında taşır ve meyvelerle besler. Bu nedenle böcek yiyenler gibi uzun süre süt emmezler. Tropik bölgelerde yılda birden fazla doğum yapabilirler. İkinci yılda eşeysel olgunluğa erişir, 23 yıl kadar yaşarlar.

Kan emerek hastalık taşıyanlar dışındaki yarasalar, özellikle böcek yiyenler insanlara çok yararlıdır. Türkiye’de kan emen yarasa yoktur. Dünyada sadece 2 tür kan emerek beslenir. Bunların ikisi de Güney Amerika’da bulunurlar; büyük memelilerden, onlara zarar vermeyecek derecede kan emerek beslenirler.  Türkiye’deki yarasaların çoğu böceklerle beslenirler ve tarım için çok yararlıdırlar. Türkiye’de görülen yarasalardan sadece mısır meyve yarasası, meyve bahçelerinde zarar yaratabilir.

Yarasaların bir kısmında mevsimlik göç görülür. Gündüzleri mağaralarda ve oyuklarda (bazen bir milyon birey) dinlenirler.

En eski fosili Eosen katmanlarında bulunmuştur. 

SINIFLANDIRMA

1.       Alttakım – Megachiroptera = Meyve Yiyen Yarasalar (3 f, 4 af, 39 c, 150 t)

1.Fam. Pteropidae = Uçanköpekler (32 c, 120 t)

Mısır meyve yarasası (Rousettus aegyptiacus)

2. Fam. Macroglossidae (5c, 6 t)

2.       Alttakım – Microchiroptera = Böcek Yiyen Yarasalar (16 f, 141 c, 839 t)

1. Fam. Rhinolophidae = Nalburunluyarasalar = Atnalıburunlu Yarasalar (2c, 25 t)

Büyük Nalburunlu Yarasa (Rhinolophus ferrumequinum)

Küçük Nalburunlu Yarasa (Rhinolophus hipposideros)

Akdeniz Nalburunlu Yarasası (Rhinolophus euryale)

Blasius Nalburunlu Yarasası (Rhinolophus blasii)

Mehely Nalburunlu Yarasası (Rhinolophus mehelyi)

2. Fam. Vespertilinonidae = Düzburunlu Yarasalar (39 c, 322 t)

Büyük Fare Kulaklı Yarasa (Myotis myotis)

Fare Kulaklı Su Yarasası (Myotis daubentonii)

Uzun Ayaklı Yarasa (Myotis capaccini)

Sakallı Yarasa (Myotis brandtii)

Bıyıklı Siyah Yarasa  (Myotis mystacinus)

Bıyıklı Kahverengi Yarasa (Myotis aurascens)

Bıyıklı Nepal Yarasası (Myotis nepalensis)

Kirpikli Yarasa (Myotis emarginatus)

Büyük Kulaklı Yarasa (Myotis bechsteini)

Saçaklı Yarasa (Myotis nattereri)

İran Saçaklı Yarasası (Myotis schaubi)

Akşamcı Yarasa (Nyctalus noctula)

Küçük Akşamcı Yarasa (Nyctalus leisleri)

Büyük Akşamcı Yarasa (Nyctalus lasiopterus)

Geniş Kanatlı Yarasa (Eptesicus serotinus)

Akdeniz Geniş Kanatlı Yarasa (Eptesicus bottae)

Çift Renkli Yarasa (Vespertilio murinus)

Cüce Yarasa (Pipistrellus pipistrellus)

Akdeniz Cüce Yarasası (Pipistrellus pygmaeus)

Beyaz Şeritli Yarasa (Pipistrellus kuhlii)

Sert Derili Yarasa (Pipistrellus nathusii)

Savi Cüce Yarasası (Hypsugo savii)

Kahverengi Uzun Kulaklı Yarasa (Plecotus auritus)

Gri Uzun Kulaklı Yarasa (Plecotus austriacus)

Basık Burunlu Yarasa (Barbastella barbastellus)

Uzun Kulaklı Çöl Yarasası (Otonycteris hemprichi)

Uzun Kanatlı Çöl Yarasası (Miniopterus schreibersii)

3. Fam. Molossidae = Buldog Yarasalar = Kuyruklu Yarasalar (10 c, 11 t)

Buldog Yarasası (Tadarida teniotis)

4. Fam. Rhinopomatidae = Kapakburunlu Yarasalar (1c, 4t)

5. Fam. Emballonuridae = Serbestkuyruklu Yarasalar = Şemsiyekuyruklu Yarasalar (12 c, 52 t)

Çıplak Karınlı Mezar Yarasası (Taphazous nudiventris)

6. Fam. Noctilionidae = Tavşanyarasalar (1c, 2 t)

7. Fam. Nycteridae = Oyukburunlu Yarasalar (1c, 20t)

8. Fam. Megadermatidae (4c, 5t)

9. Fam. Hipposideridae (9c, 77t)

10. Fam. Phyllostomatidae = Yaprakburunlu Yarasalar (53 c, 143t)

11. Fam. Desmodontidae = Vampiryarasalar (3c, 3t)

12. Fam. Natalidae = Hunikulaklı Yarasalar (1 c, 11t)

13. Fam. Furipetridae (2c, 2t)

14. Fam. Thyropteridae = Vantuzluyarasalar) (1c, 2t)

15. Fam. Myaopodidae (1c, 1t)

16. Fam. Mystacinidae (1c, 1t)

Dünyada 18 familyaya bağlı 986 tür ; Türkiye’de 4 familyaya bağlı 30 tür yarasa vardır. Listede TR’deki türler sarı ile yazılmıştır.

 

 

Copyright

Kazım Çapacı ©

Fotoğrafların her hakkı saklıdır.

Sitedeki fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması "5846 sayılı Fikir  ve Sanat Eserleri Yasası" na göre suçtur.

İletişim : kazim.capaci@ege.edu.tr

 

Kaynaklar

1.       Demirsoy A. Yaşamın Temel Kuralları – Omurgalılar / Amniyota (Sürüngenler, Kuşlar ve Memeliler), Cil III- Kısım II, Beşinci baskı, Ankara, 2003.

2.       Demirsoy A. Türkiye Omurgalıları – Türkiye omurgalı faunasının sistematik ve biyolojik özelliklerinin araştırılması ve koruma önlemlerinin sapyanması – Memeliler. İkinci Baskı. Çevre Bakanlığı, Ankara 1996.

3.       BBC Science & Nature : Animals. www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/291.shtml

4.       www.wikipedia.org

5.       www.tr.wikipedia.org

6.       http://www.biolib.cz/en/taxon/id2279/